35 yıllık hoca öğrenci dostluğu mektuplarda

Muhammed Hamidullah sadece Peygamberimiz ve döneminin değil, İslâmi ilimlerin farklı alanlarının da başucu kitapları kaleme almış son devir kıymetli âlimlerimizdendir. 1963 yılında Ankara İlahiyat Fakültesi’nde bir konferans vesilesi ile kendisini görüp tanıyan ve otuz beş yıl kesintisiz olarak kendisiyle irtibatta olan ve talebelik yapan Prof. Dr. İhsan Süreyya Sırma, Hocası ile olan mektuplaşmalarını Muhammed Hamidullah Hocam’dan Mektuplar (Beyan yay. Haziran 2023, 540 s.) adıyla yayımladı. 131 mektubun yer aldığı kitapta ilmin vakar ve ciddiyetini üzerinde taşıyan bir büyük âlim portresini görüyorsunuz.

35 yıllık bir hizmet ve birikmiş hatıralar

Kendisi de özellikle İslam Tarihi alanında kıymetli eserler vermiş olan İhsan Süreyya Sırma, 17 Aralık 2002 gecesinde vefat eden Muhammed Hamidullah hocaya Ankara İlahiyat Fakültesi’nde öğrencilik yılları ve sonrasında Paris’te ihtisas yılları ve dönüşünde Erzurum İslâmi İlimler Fakültesi yıllarında arada fasılalar olsa da hizmet etmiş bir isimdir. Hamidullah Hoca ile uzun süren ve talebe hoca ilişkisinden çok kimi zaman rollerin tersine döndüğü, kimi zaman iki dost, kimi zamanda ağabey kardeş kıvamında bir ilişkinin devam ettiğini görüyoruz. Hayatı boyunca hiçbir zaman kibrin yanına uğramadığı Hamidullah Hoca hep öğrenen ya da talebe olmayı ve öğrettiklerini aktarmakla yükümlü bir hoca olmayı tercih etmiş. Kitabın girişinde aktarılan hatıralar, mektuplarda dile gelen konular bu gerçeği gösteriyor. İhsan Süreyya Sırma, Paris yıllarından hoca ile ilgili birkaç hatıra naklediyor. Pazar günleri Paris’te yer alan Müslüman Talebe Derneği’nde Hoca düzenli seminerler vermektedir. Soğuk bir kış günü, nöbet kendinde olan Sırma hoca, derneği açar, etrafı süpür ve sobayı yakar. Bir süre sonra Hamidullah Hoca mekâna gelir. Seminer saati yarım saat geçmiştir ve Sırma Hoca, Hamidullah Hocaya “Kimse gelmeyecek Hocam, sobayı söndürelim” dediğinde Hamidullah Hoca şu cevabı verir: “Bugün burayı ‘dinleyici yok’ diye kapatıp gidersek, bir daha ebediyyen açılmaz. Geç karşıma otur, semineri seninle yapacağım” der ve Sırma Hocaya sanki karşısında 100 kişi var gibi bir saat ders anlatır.

Hamidullah Hocayı İslâmi fikir bekçisi olarak tanımlayan Sırma Hoca, bir başka hatırasında ise meşhur oryantalist Henri Laoust’un College de France’daki sohbetlerin yaşanan bir durumu aktarır. Prof. Laoust, bir sene konferanslarını Gazali’nin İhyası’na ayırmıştır ve bu kitabı analiz etmektedir. Hamidullah Hoca’da anlatılanlara ihtiyacı olmadığı halde seminerlere devam etmektedir. Sırma Hoca neden bu seminerlere katıldığını sorduğunda ise şu cevabı alır:

“Seminerlere devam eden öğrencilerin tamamı Müslüman ve hiç biri İhya’yı okumamış. Ben hazır bulunursam, Mösyö Laoust onlara yanlış şeyler anlatmaz! Size fikrî bekçilik yapıyorum.” (s.9)

İlmin izzeti ve vakarı mektuplarda

Hamidullah Hoca ilmin vakarını ve izzetini üzerinde taşırken öte yandan yazdığı hiçbir eserden telif alma yoluna gitmemiş, kendisine verilecek ücretin kitabın fiyatına indirim olarak yansıtılması istemiş. Bunu mektuplarda da dile getirmiş. Ayrıca Paris’ten İhsan Süreyya Sırma’dan mektupla talep ettiği kitapların da ısrarla ücretini sorarak yazmasını istemiş. Sırma Hoca kitabın ücretini yazmadığı için de mektuplarda Hamidullah Hoca şu ifadelerde bulunmuş:

“1326’da doğmuş olan ben 26 Muharrem’den bu yana 78. yılımı geçtim. Bana bu ömrü, Allah istedi. Şüphesiz günbegün, daha da ihtiyarlıyorum. Bunun içindir ki yanımda bulunan paranızın (İbn İshâk’ın Meğâzî nüshalarının ücreti) hesabını görmenizi istiyorum. Emanetler benim için sıkıntı vesilesidir; çünkü ben, çocuksuz, ne akrabası, ne de eşi olan ve bu yabancı ülkede yaşayan birisiyim. Allah sizden razı olsun. (4 Rebiulevvel 1404) ” (s.435)

Şehir ve köylerde İslam’ın mesajını yayın

İslam’ın mesajlarını en gür sada ile her yere ulaştırılması konusunda mektuplarda telkinlerde bulunan Hamidullah Hoca, 26 Safer 1400 tarihli mektupta şunları yazmış: “Hicretin 15. yüzyılını kutlama konusunda, sizin de söylediğiniz gibi İslâm’ın mesajını her köye götürmek lazım. Gönüllüleri seçin, şehir ve köyleri paylaştırın ve her yerde, İslâm’ın neden terörizm ve Marksizm’den daha iyi olduğunu ve neden dünya Müslümanlarıyla dayanışma içinde olmamız gerektiğini anlatın.” (s.268)

Mektuplarda dikkat çeken bir ayrıntı da ilmi tecessüsün Hamidullah Hoca’da bir ahlak haline gelmiş olması. 4 cilt halinde Fransızca’ya tercüme edilmiş olan Sahih-i Buhari’deki hataları tespit eden Hoca, bu hataların yer aldığı 1 cilt eser yayınlamıştır. Bunun yansımalarını da yine mektuplarda görüyoruz.

Gerçekleşmeyen projeler

Yine bir başka dikkat çeken ayrıntı ise Erzurum’a 1975-76 ve 1976-77 yıllarında derslere gelen Hamidullah Hoca ciddi projelere de imza atmak istemiştir. Bunlardan birisi de İslâmî bir yayınevi ve bir de vakıf projesi. Bunları 12 Şaban 1398 tarihli mektupta dile getiriyor. İhsan Süreyya Sırma Hoca da düştüğü dipnotta bu projenin gerçekleşmediğini kimi zaman hocaya cevabî mektup dahi yazamayan kimi isimlerin, nasıl böyle bir projeyi gerçekleştiremeyeceklerini belirtiyor.