Evsiz erkekler Abdülhamit'e karşı

İstanbul'un arka bahçesinde doğanın yeşilini korumayı başardığı, insanın gerekli saygıyı gördüğü nadir yerlerden biridir Polonezköy. Buranın en eski evlerinden biri olan Zofia Rızı (Ryzy) Anı Evi hayran kaldığımız görüntüsüyle kendisini ziyaret edenleri adeta büyülerken; ilginç tarihiyle de hayran bırakıyor. Zofia Rızı (Ryzy) Anı Evi 1888 yılında eşleri tarafından şiddet görerek, evden atılan 5 erkeğe sığınma evi olarak kapılarını açmış. Nasaiti Poiti adıyla kurdukları grupla çeşitli besteler yapan bu beş erkek, eşlerinin şiddetinden korkup kaçmış ama Abdülhamit için hiciv dolu besteler yapmaktan çekinmemişler. Bugünlerde you tube'da en fazla tıklanan şarkılar listesinde birinciliğe oturan “Comment Ce Va” şarkısının bestesi de bu gruba ait.

Saati Potia, Yufasa Hortes, Fusuas Vidia, Utardes Nertu, Vlademir Namasi, 1888'de eşleri tarafından evden atılınca Polonezköy'de Zofia Rızı (RyZy) Anı Ev'nde eşlerinden şiddet gören erkeklere mahsus bir erkek sığınma evi açarlar. Burada bir arada geçinip giderken hem Polonya müziğini yaşatmak hem de stresten kurtulmak için “Nasaiti Potia” isimli bir grup kurarlar. Ancak hiç de kolay olmaz bu grubu kurmak onlar için… İzin için padişah Abdülhamit'in kapısına dayanırlar. Verilmemesi üzerine soluğu Rus elçiliğinde alan grup Rus Çarına durumlarını anlatan bir mektup yazmışlar. İzni alır almaz ilk çalışmalarını Zofia Rızı'nın evinde başlamışlar. Bunun üzerine Abdülhamit bu evin kapatılması için kararname çıkarmış. Ve evi kapatmış. Çalışmalarına Vlademir Namasinin evinde devam eden grup, 13 Temmuz 1888'de Sultan Abdülhamit'i eleştiren ilk şarkıları olan “ Devril Hükümdar “ isimli parçayı bestelemişler.

İlk önce kendi dilleriyle yayınlanan bu şarkı sonra Türkçe, Rusça gibi birçok dile çevrilerek başta Azarvi, Fulhem ve Romano gibi dönemin ünlü grupları tarafından birçok kez çalınmış ve solo albümlerine baş eser olarak alınmış… İngiltere Kralı ve Rus Çarı tarafından maddi yönden büyük destek alan bu grup Şubat 1889 'da İstanbul'da Rus Konsolosluğunun hemen yanında “Vira Matardi” adlı küçük bir stüdyo kurmuş. Dönemin müzik piyasasında oldukça ünlenen bu gruba Sultan Abdülhamit dönemin koşulları yüzünden ses çıkaramamış, hatta Sadrazam Mithat Paşa'nın Moskova ziyareti sırasında düzenlenen karşılama töreninde Rus Bandosu bu grubun ünlü şarkısı “Devril Hükümdar”ı çalmış. Mithat Paşa bando parçasını bitirmeden hem karşılama törenini; hem de Rusya'yı terk etmiş. Mithat Paşa derhal grubun İstanbul şubesini kapatmış; Grup üyelerini Rodos'a sürgüne göndermiş.

Rodos giden grup burada yine Abdülhamit 'i aşağılayıcı “Kasım” , “Kral Çayı” , “Sultan Yok” isimli parçalarını bestelemiş. 1899 yılında basılacak olan “Müzikte Şiddet” isimli birde kitap yazmışlar. İngiliz Kraliyet Bandosu ve Prenses Estefan'la yoğun olarak görüşen ve İngiltere müzik yapmak isteyen bu grubun çağrısını İngiltere kralı kabul etmeyerek sadece maddi yardım sözü vermiş. 1893'te Rusya'nın araya girmesiyle tekrar İstanbul'a dönen grup Eyüp'te bir süre Piyer Loti'de çalışmalarını sürdürmüş. Ancak Eyüp halkının baskısından bunalan grup Polonezköy'deki eski evlerine geri dönmüş. Köye döndükten sonra adlarını Evsiz Erkekler grubu olarak değiştirmişler. Avrupa kiliselerinde oldukça ünlenen Polonya ilahilerine yeni bir tarz vermek isteyen grup Polonya ilahilerinden “Ya İsa” , “Üzümlerin Gözyaşı” , “Kudüs” adlı ilahileri günümüz pop tarzına uygun tekrar bestelemiş. Günümüzde bu ilahiler Fener Rum Patrikhanesinde Heybeliada Ruhban Okulu'nda hala seslendiriliyor.

Abdülhamit'e olan düşmanlıklarıyla bilinmelerine rağmen Abdülhamit'in kiliselerin birleştirilmesi politikasına en büyük desteği yine grup vermiş. Siyaset -Din tartışmaları arasında kalan kiliselere özgürlük sloganıyla “Aziz” isimli bir parça yapmışlar. Oldukça hüzünlü olan bu parça Bulgar kilisesi dışında bütün kiliselerde söylenmeye devam ediyor. Bu grupla içli -dışlı olan; Sen Petersburg sarayında kılıbıklığıyla ve müzisyenliğiyle ünlenen Rus Prensi Vladislav Çartoriski Polonezköy'e bu grubu ziyarete gitmiş ve gruba dâhil olmak istemiş. Ancak grup lideri Samani Potia grubun siyasi kimlik kazanmasına karşı olduklarını belirterek prensten kendilerini affetmesini istemiş.

1900 yılında grup lideri Samani Potia'nın ölümüyle grup dağılmış ve grup elemanları serbest müzik yapmaya başlamış. Ancak 1909 yılında Vlademir Namasi'nin Moskova'ya, Fusuas Vidia ve Yufasa Hortes'in Londra gitmesi ve Utardes Nertu'nun 1910 da ölümüyle Polonezköy tarihinde sadece bu grubun adı kalmış. Günümüzde yerli halkın eskileri dâhil böyle bir gruptan hatta adından bile haberleri yok. Yıllarca stüdyo olarak kullandıkları Zofia Rızı (Ryzy) Anı Evi'nde ise sadece Rızı Ailesinin hatıraları ve resimleri kalmış. Polonya kültürünün ve müziğinin her şeyini burada görmek mümkün ama bu grubun yaptıkları da eserleri de zamanın dehlizlerinde saklı kalmış.