Herodot'un asparagası: 'Tilki boyunda karıncalar'

Merhum Mustafa Müftüoğlu, “Yalan Söyleyen Tarih Utans?n” demiş ve deyişini de 10 ciltlik bir külliyat haline getirmişti. “Tarihe yalan söyletmek“ s?kl?kla görüle gelen bir şey hiç kuşkusuz. Zira, tarihi genelde galipler yaz?yor ve “galiplerin tarihi” de gerçekliğe dair zaaflar taş?yabiliyor. ABD'li profesör Richard Shenkman, kafay? tarihteki yalanlara takm?ş birisi. Bundan 13 y?l önce Mehmet Harmanc?'n?n tercümesiyle Milliyet Yay?nlar?'ndan ç?kan “İnsanl?k Tarihinde Büyük Yalanlar” kitab? ki, yak?nlar da Ayk?r? Yay?nc?l?k da bu kitab? bast?- ağ?r tarihî mevzulardaki tahrifat? keyifli bir dille anlatan bir çal?şma. Prestijli eğitim kurumlarındaki sayg?n isimlerin yay?nlar?na yapt?ğ? at?flarla da ciddiye al?nmay? fazlas?yla hak ediyor “Büyük Yalanlar”. Buyurun öyleyse…

Hangi akla hizmet bilinmez, filozof Eflatun filozof Sokrat'?n hem bald?ran zehiri içip, hem de “huzur içinde öldüğünü” savurmuş. Oysa iki ciddi problem var, bu “romantik hikaye”de. Bir; t?p ilmi, “bald?ran zehirini kim içerse içsin büyük ac?lara gark olur” diyor. As?rlar sonra ulaş?lan bulgulara göre de Sokrat ölüm an?nda kas?lm?ş, sonra da felç olmuş ve böyle ölmüştü. iki; Sokrat ölürken Eflatun yan?nda bile değildi.

Herodot, tarih kitaplarını yazarken şu yöntemleri kullanıyordu: “Tilki boyunda karıncalar” gibi duyduğu her şeyi yazmak. Uydurma Persli söylevleri yazmak. İntihal yapmak. Direkt yalan yazmak. “Tarihin babası” Heredot, işte böyle defolu bir tarihçiydi.

Haçl? Seferleri'ne ilişkin soğukkanl? analizler şöyle: şövalyelerin büyük bir bölümü asl?nda peş paras?zd?. Zira Ortaçağ'da aile serveti büyük oğula kal?rd?. Kardeşler ise asil ama paras?zd?lar. Bu nedenle “kutsal” amaçla değil, “ekmek paras?” için seferlere kat?lmak istiyorlard?. 1366'da 800 şövalye Haçl? Seferi Bürosu'na kabul edilmediklerinde bozulmuşlard?. Onlar? reddeden Lord d'Albert, “Bunlar da zengin olmak, yükselmek istiyorlar” demişti. “Kutsal savaş”a giden Haçl?lar, hiç de “mukaddesatç?” tak?lm?yorlard?. Yiyeceklerini sat?n almaktansa çal?yorlard?. Kad?nlara tecavüz ediyor, baz?lar? da Avrupa'dan fahişeleri yanlar?nda taş?yordu.

Bir san?ğ?n masum olduğunu nas?l anlars?n?z? Kaynamakta olan bir f?ç? zifte sokars?n?z, sağ ç?karsa masumdur! Peki, yarg?lama türlerinden bir tür söyleyin? İşkenceyle yarg?lama. Mahkeme jürileri kimlerden oluşmal?? Nüfusun sadece alt?da birini oluşturan baronlardan. Bütün bunlar? kabul eden bir belge var. Ad?, Magna Karta. Gûya modern demokrasinin, insan haklar?n?n temelinin daha 1215 y?l?nda İngiltere'de at?ld?ğ?n?n delili ahitleşme. Oyda muhtevas?, baronlar?n haklar?n? korumaktan ibaretti.

Gandhi; “Ben gerçek bir mahatmay?m” derdi, yani “büyük ruhum”. Sivil itaatsizlik üzerine, bar?ş üzerine iddial? söylem ve eylemleri biliniyor olsa da, kimi yapt?klar? hiç de mahatmal?ğa uygun değildi. Ç?plak uyumay? severdi, bazen genç kad?nlar da eşlik ederdi ona. Hayat?ndaki bu detay? / çelişkiyi bilenlere ise “Cinsel perhiz yeminimi s?n?yorum” derdi. Sonra tam bir; nas?l demeli, “lavman hastas?”yd?. Günde bir kez yapt?r?rd?. Bu t?bbî ameliye üzerine y?ğ?nla yaz? bile kaleme alm?şt?. Gandhi'nin bir başka tuhafl?ğ? da tuvaletle ilgiliydi. “Tuvalet bir tap?nakt?r, öyle temiz olmal? ki, orada yemek bile yiyebilmeli” diyordu. Modern t?ptan nefret ettiğini söylüyordu, kar?s? hastaland?ğ?nda bu yüzden ona penisilin verilmesini yasaklam?şt?. Ama kendisi s?tma için ilaç kullanmaya itiraz etmemiş, apandisitinin ameliyat edilmesine de kar?şmam?şt?. “O bir bar?şsever”di. Lakin yine de üç imparatorluk savaş?na gönüllü yaz?lm?şt?. I. Dünya Savaş?'na İngiltere saflar?nda kat?lmak istemesine raşmen hastal?ğ? buna engel olmuştu. İyi ki öyle olmuş, yoksa ileride sarfettiği, “İngiltere şeytan?n en büyük güçlerinden birisidir” sözünü izah etmekte zorlanabilirdi.

Hepsi yalan. Kleopatra'n?n traş edilmiş baş?na k?v?rc?k bir peruk takt?ğ? biliniyor. Peki, biz neden Kleopatra denilince hep perçemli bir kad?n hat?rl?yoruz? Hollywood yüzünden. Çünkü 1936 yap?m? Cleopatra filminde Claudette Colbert'in, 1963'teki versiyonunda da Elizabeth Taylor'un perçemleri vard?. Böylece, galat-? meşhur toplumlar?n görsel haf?zas?na yerleşti. Bakire Kraliçe Elizabeth'in ise saçlar? yoktu ve dazlak dolaş?rd?. Ama onlarca filmde o hep saçl? görüldü. Sadece birisinde keldi. Neden miş Çünkü oyuncular içinde bir tek Bette Davis dazlak oynamay? kabul etmişti. Maria Antoinette'i –ki, “pasta yesinler” edebiyat? da tart?şmal?d?r- konu alan filmlerde o hep beyaz perukal? gösterilir. Oysa o dönem beyaz deşil, gri peruka kullan?l?yordu. Ama Hollywood, “Beyaz perdede beyaz peruka daha iyi görünür” diyecekti. Yine tarihî filmlerde kad?nlar hep kum saati gibidir. Oysa klasik dönemlerdeki g?da al?şkanl?klar?nda tah?l çok önemli bir yer tutuyordu ve bu yüzden de toplumlarda kal?n belli, şişman kad?nlar –tabiî erkeklerde de- çoğunluktayd?.

Başta National Geographic ve Discovery olmak üzere tematik kanal müptelalarını uyarmalı ki, keyifle izledikleri tarihe dair programlara daha dikkatle bakmalarında fayda var. Çünkü savaş belgeselleri ya da sair tarihî olayı aktardığını iddia eden çalışmalarda sık sık hakikatin hilafına görüntüler ekranlara yansıyabiliyor. Misâl; Kral VII. Edward'ın taç giyme töreni. Bu “belgesel”; gerçek ve çok sade törenden aylar önce çekilmiş, çekimde pek çok aktör rol almıştı. İngiliz yöneticiler, ihtiyaten böyle bir yola sapmışlardı. Korktukları başlarına gelip Edward taç giyme günü hastalanınca da ekranlara çektikleri filmi sürmüşlerdi, tabiî “live” altyazısıyla! Güney Afrika'daki Boer Savaşı'nın yarı belgesel filmini yapmak isteyen yönetmen ise Afrika'ya gitmektense New Jersey'i tercih etmişti. Gerekçesi basitti: Filmin yapımcısı şirketin merkezi New Jersey'deydi. Yine, Birinci Dünya Savaşı'na dair pek çok “belgesel” görüntü aslında kurmacaydı. Hatta, adeta herkes yalana hizmet ediyordu. Yıllar sonra Körfez Savaşı'nda “petrole bulanmış karabatak” fenomenini uyduracak olan Amerikalılar, I. Dünya Savaşı sırasında cephelerden gelen görüntülerin heyecan uyandırmamasından şikayetçiydiler. Bir görevliyi Avrupa'ya, Türkiye'ye gönderdiler. Uzman dönüşte yazdığı raporda, “Kamera açısı o geniş cepheleri çektiğinde sadece patlayan mermiler görürsünüz. Yakın plan 'canlı' bir çatışma sahnesinde ise kameraya 8-10 kişi sığabilirse kendinizi şanslı saymalısınız” diyordu. Aynı savaşla ilgili “Madrid'in düşüşü” diye yıllarca dünya ekranlarında dönen “belgesel” de gerçek düşmeden ikibuçuk yıl sonra çekilmişti; kent de Madrid değil, Burgos'tu. Hitler'in Fransa'nın işgal edildiğini öğrendiğinde çılgınca dans ettiği sahneyi herkes hatırlar. Hitler gerçekte sadece ayağını kaldırmış ama optik printer denilen bir cihazla bir deli gibi dansettiği gösterilmişti.