Keşke Hayat Ağacı'nın kökleri Allah'a uzansaydı

Filmin merkezinde ergenlik dönemindeki bir çocuğun, otoriter babasıyla yaşadığı problemler yer alıyor. Bu çerçevede öykünün elli yıl sonrası ve milyonlarca yıl öncesine varan uzamları film içerisinde, hiç sırıtmayan bir üslupla kendine yer buluyor. Evet, abartmıyorum, milyonlarca yıl öncesi… Biliyorum, böyle bir film hikâyesi, okurken pek bir anlam ifade etmiyor. İşte sinemanın imkânları burada devreye giriyor. Sınırları kelimelerin dışında ve ötesinde olan sinema bir aile ilişkisini alıp, evrenin yaratılış hikâyesine bağlayacak kadar sonsuz imkânlara sahip.

Filme adını veren Hayat Ağacı metaforunu ele aldığımızda öyküdeki değinilere dair fikir verecektir. İnsanlık tarihindeki pek çok kültürde farklı yorumlarla yer alan Hayat Ağacı'nın genel özelliği, dünya ile evreni ve metafizik âlemleri birbirine bağlaması. Hayat Ağacı filmi de tıpkı ağacın bu özelliği gibi, anlatımdaki farklı katmanları birbirine bağlayarak, bir aile hikâyesini çok geniş ontolojik ve teolojik tartışmaların zeminine oturtuyor.

Film alıştığımız drama kalıplarının çok dışında bir üsluba sahip. Uzunca bir süre ağırlıklı olarak iç sesler yoluyla takip ettiğimiz film hikâyenin ortalarında bir yerden başlıyor. Seyirci olarak en başlarda hikâyenin neresinde olduğumuzu, hatta hikâyenin başı ya da sonuna dönüp dönmeyeceğimizi dahi kestiremiyoruz. Yönetmen kendi dünyasında bizi canı istediği şekilde dolaştırırken, bir yandan da kendi iç dünyamıza dönmemizi sağlayacak olanaklar sunuyor. Filmin bir noktasında öyküyü kenara bırakıp, belgesel vâri bir üsluba yönelen anlatım, ilerde seyredeceklerimizin felsefi zeminini hazırlıyor. Hayat Ağacı daha en başından iki yol sunuyor: Tanrının yolu, doğanın yolu… İşte filmin meselesi de bu iki yolun kıyaslanması üzerine kurulu.

Öykünün kahramanları aile, filmde kâinatın bir tür alegorisi olarak karşımıza çıkıyor. Filmdeki dini kavramlar, direkt bir unsur olarak gördüğümüz Hıristiyanlık üzerinden tanımlanıyor. Ailedeki baba figürü, Hıristiyanlıktaki baba yani Tanrı'ya karşılık geliyor. Ailenin kuşatıcı, merhametli, doğurgan ve karşılıksız veren annesi ise doğayı sembolize ediyor. Babanın çocukları tarafından sorgulanan ve hayatlarında belirleyici rol oynayan otorite, merhamet, kural ve sevgi sınırları filmde Tanrı'yı sorgulama adına bir araç olarak kullanılmış. Babanın varlığı ve yokluğu, annenin baba karşısındaki konumu filmin başında sunulan Tanrı yolu, doğa yolu ayrımını net bir şekilde çiziyor. Hayat Ağacı Tanrı'yı yok saymıyor belki ama tercihinin iki yoldan hangisinden yana olduğunu tahmin edersiniz. Konunun günümüze uzanan kısmı insanoğlunun doğayı terk ederek geldiği noktada kendini hapsettiği dünyayı iç karartıcı bir tabloyla gözler önüne seriyor.

Hayat Ağacı önermesi ne olursa olsun görmezden gelinemeyecek bir çalışma. Tezini böylesine güçlü bir üslupla anlatan bir filmden edindiklerimizin karşısında durabilmek belli bir duruş sahibi olabilmeyi gerektiriyor. Keşke böylesi bir yetenek Allah adına kullanılabilseydi. Aynı anlatımın tersine bir tezi savunan hali eminim kusursuz bir çalışma olurdu.

Seyrederken anlaşılacağı gibi yönetmen ve senarist Malick bu proje için yıllarını verdiği gibi ekibini de oldukça fazla çalıştırmış. Filmdeki oyunculuklar oldukça başarılı. Olaylardan ziyade duyguları ifade etmeye yönelik performansın zorluğuna rağmen oyuncuların bu işin altından rahatlıkla kalktığını söyleyebiliriz. Ailenin üç oğlan çocuğunun yapımcı tarafından Teksas sokaklarından bulunan tamamen tecrübesiz oyuncular oluşu seyredeni şaşırtıyor. Bunun yanında filmin görüntü yönetmenliği ve müzikleri de dikkat çeken diğer hususlar. Tabiatta gerçekleşen olayları doğru görselleştirmek için bilim adamlarına danışarak ve hayal gücünün sınırları zorlanarak üretilen animasyonlar, son dönemde kullanılanların aksine bilgisayar dışı grafiklerden yararlanılarak tasarlanmış. Bu anlamda özel efekt uzmanı Douglas Trumbull ve görüntü yönetmeni Emmanuel Lubezki'nin de filme katkıları büyük.

Tüm bu beğeni cümlelerinden sonra filmi herkese önermediğimi belirtmek isterim. Hayat Ağacı beğeni düzeyi entelektüel seviyeye ulaşmış sinema seyircileri için muhteşem bir sinema şöleni olacaktır. Ancak zevk aldığınız yapımlar aksiyon, komedi, macera türü gişe filmleriyle sınırlıysa Hayat Ağacı sizlere hitap etmeyecektir.

Yönetmen – Senaryo: Terrence Malick

Tür: Dram

Yapım: ABD, 2011

Oyuncular: Brad Pitt, Sean Penn, Chastain