“Kitaplar sadece okumak için değil, aynı zamanda birlikte yaşamak içindir” düsturu ile kurulan hayali -belki de değil- bir cemiyetin 2020’lerdeki İstanbul mihmandarlığını üstleniyor Halil Solak. Meraklı bir okuryazar olarak kütüphaneler ve kitapseverler -bazen de sevmeyenler- etrafında kaleme aldığı kültür tarihi denemelerini “Kitap Sevenler Cemiyeti” adıyla bir araya getiriyor. Nasıl ki kitapsever bir Osmanlı’nın ömrü boyunca topladığı kitapları hem dağılmaktan kurtarmak hem de vefatından sonra “amel defteri”ni açık tutmak için yapması gereken şey bir kütüphane kurup kitaplarını vakfetmek ise Solak da kitabıyla Kitap Sevenler Cemiyeti üyelerinin hikâyelerini kaybolmaktan koruyor.
“Kitap Sevenler Cemiyeti”, okurunu Topkapı Sarayı’ndan çıkarılıp Atina’da haraç mezat satılırken son anda kurtarılan Osmanlı belgelerinden İbnülemin Mahmud Kemal’in rüyasında gördüğü kitaplara, Dede Korkut’un keşfedil(e)meyen Diyarbakır nüshasından saray ahırındaki sakat atı istemek için Fatih’e şiir yazan Semerkantlı kâtibe, koleksiyonundaki nadir bir kitabın sayfalarını beyaz eldivenleriyle çevirecek kadar hassas olan ordinaryüs profesörden tılsımlı kitapların gizemine, Reşat Ekrem Koçu’nun yarım kalan İstanbul Ansiklopedisi’ne annesinin katkısından kâğıt fabrikalarında hamur olmaktan tesadüfen kurtulan elyazmalarının ilginç serüvenlerine kadar pek çok olay ve portreye şahitlik etmeye davet ediyor.
“Kitap Sevenler Cemiyeti” bir kitapseverin cemiyetin diğer üyelerine verebileceği en güzel armağanlardan biri. Kitabın hikâyesiyle sohbetimize başlayalım dilerseniz…
Sevdiğiniz bir nesnenin, yaşadığınız bir duygunun, ikâmet ettiğiniz şehrin, yakalandığınız bir hastalığın tarihi de sizi çeker bazen. Bende de öyle oldu sanırım. Tabii kitaplardan yola çıkıyorsunuz ama iş kütüphanelerin tarihine, arşivlere, okuma kültürüne, kitabevlerine, sahaflara, yazarlara, koleksiyonerlere, kitapseverlere... kadar gidiyor. İyi ki de gidiyor! Görkemli İskenderiye Kütüphanesi’nin kuruluşunu bilmek, antik dönemin en büyük kitap koleksiyoncusu Asurbanipal ile tanışmak, İskenderiye Kütüphanesi ile Bergama Kütüphanesi’nin yazmaları elde etme konusunda birbiriyle yarıştıklarını okumak, 9. yüzyılda hac vazifesi için yollara düşen, ancak Bağdat yakınlarındaki meşhur bir kütüphaneye uğrayıp hacca gidemeden orada vefat eden Horasanlı astronomi âlimi Ebu Ma’şer el-Müneccim’i tanımak büyük bir zenginlik. Tabii söz konusu kütüphaneler ve kitapseverlerse hüzünlü hikâyeler de kaçınılmaz. Bir zamanların ihtişamlı kütüphanelerinin doğal afetler, savaş vb. felaketlerle yok olduğunu öğrendikçe günümüzdeki kütüphaneler için endişelenmemek mümkün mü? Uzaklara gitmeyelim: 2003’te Irak’ta paha biçilemez Osmanlı tarihî belgeleriyle Irak kraliyet arşivlerinin bulunduğu ulusal kütüphane ve arşivler üç bin derecelik bir sıcaklıkta küle döndü, yağmalandı… İşte süreç, kitapların ve kitapseverlerin başına gelen böyle binlerce hadisenin benim okuma gündemime girmesiyle başladı diyebilirim.
Elbette doğrudan kitapların, kütüphanelerin tarihine dair yazılmış pek çok değerli araştırma-inceleme türündeki kitabı okudum, onlardan beslendim. Ancak kitapta yer alan çoğu yazının kaleme alınmasına ya bir gazete haberi ya bir röportajda geçen bir cümle ya da kütüphane rafları arasında dolaşırken tesadüfen karşıma çıkan ince bir risalenin sebep oldu. Yazma faslına gelince: 2016’da Nihayet dergisinden Fatma Barbarosoğlu benden bir yazı istedi evde kitap sahipliğine dair. O yazı, aynı zamanda Kitap Sevenler Cemiyeti’nin de ilk yazısı oldu. Sonrasında da kitap ve kütüphane eksenli yazılar devam etti. İyi ki Fatma Hanım, o yazıyı benden istemiş diyorum. Kendisine müteşekkirim.
BU YAZILAR BİR GÜN KİTAP OLUR
Yazılar çoğaldıkça bir yerde, “Bunlar bir gün kitap olur” diye düşünmeye başlamıştım açıkçası. Kitaba adını veren denemeyi yazdığımda da “Bir gün kitap olursa bu yazılar, adı da belli oldu” demiştim. Bir anda değil de biraz böyle aşama aşama gelişti kitaba doğru gidişi yazıların. Tabii insan işin içinde olunca bir tereddüt ediyor bir kitap bütünlüğüne erişip erişmediklerine yazdıklarının. Bu merhalede Dergâh Yayınları yayın yönetmeni sevgili İhsan Kara imdadıma yetişti. Tabii editörüm Bengisu Karakurt’un yayına hazırlık aşamasındaki desteklerini de zikretmeliyim.
Bu saydıklarınız aslında kitapların tarihiyle ilgilenen herkesin yolda karşılaşacağı, söyleşeceği isimler. Sadece ikisine değinmek isterim yerimden dolayı: Mesela rahmetli “Efendi babamız” Ahmet Midhat Efendi’nin ülkemizde okumanın yaygınlaşması için yaptığı katkılar yanında kurduğu matbaa ve yayınladığı kitaplarla yayıncılık hayatımıza getirdiklerinin serüveni karşısında heyecanlanmayacak bir kitapsever düşünemiyorum. Allah uzun ömürler versin, Yahya Erdem’in Müteferrika’nın İzinde ve Türk Taş Baskıcılığı kitaplarında kültür tarihimize dair paylaştığı ilgi çekici keşiflere kim kayıtsız kalabilir ki?
KİTAPLARIMA EV BULAMADIM
Kitabın açılış yazısının başlığı “Kitaplarıma ev bulamadım”. Bu yazıyı 7 yıl önce yazmışım. O zamandan beri değişen bir şey olmadığını söylemeliyim. Kitaplarımın bir kısmı benim de yaşadığım evde. Bir kısmı apartmanın tavan arasında, bir kısmı da dedemin evinin bodrumunda... Böyle birkaç yere daha dağılmış vaziyette yani. Bundan dolayı benim kitaplarımın da büyük bir kısmı tehlike altında diyebilirim. Üstelik benimkiler, Carullah Efendi’nin kitaplarından daha şanssız. Çünkü üzerlerinde “Ya Kebikeç” bile yazmıyor. Belli bir yaştan sonra bu durum insanı tedirgin de ediyor. Çünkü kütüphane sahiplerinin vefatlarından sonra kitaplarının durumu çoğu zaman iç açıcı seyretmiyor. O yüzden kitapseverler yaşarken kitaplarının akıbetini belirlemeli.
İlk kitaplarımı almaya başladığımda üzerine hiçbir şey yazmıyordum, adımı dahi! O dönemde okurken altını çizmediğimi söylememe gerek yok. Sonra yavaş yavaş önce kitabın ilk sayfasına adımı ve nereden aldığımı/hangi yolla temin ettiğimi yazmaya başladım. Sonra baktım altını çizmeden olmayacak, bu sefer altını çizmeye başladım dikkatimi çeken yerlerin. Sonrasında da kenarlarına notlar vs. alma noktasına geldim. “Geldim” diyorum çünkü bunların hepsi aşama aşama oldu açıkçası. Tabii şimdi de her kitabımı böyle “hoyratça” kullanmıyorum. Bırakın üzerine kalemle bir işaret koymayı, sayfalarını çevirirken bile çok tedirgin olduğum kitaplarım var.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.