Muhsin Kızılkaya: Birbirimizle helalleşme vakti

Nevruz kutlamalarında Abdullah Öcalan'ın verdiği barış mesajlarının ardından sorgulayıcı bir süreç başladı. Kürt sorununda yeni bir sürece gidildiği şu günlerde bundan sonra neler olacağını merak ediliyor. Murat Karayılan'ın gazeteci Hasan Cemal'e verdiği röportajda öne çıkan başlıklar yine barışı vurgular nitelikteydi. Peki nasıl böyle oldu? Neden kafalar karışık? Muhsin Kızılkaya bize sürecin öncesini ve sonrasını yorumladı.

Evet. Öcalan'ın samimiyetsizliği bir felaket olur. Bu kadar büyük bir meselede 'politika' gereği kimseyi parmağında oynatmaz. Bu aslında uzun vadeli bir plan. Nevruz bildirisi Ekim ayından beri ilmik ilmik örülen bir sürecin tezahürüdür. Onun için samimiyeti sorgulamak beyhude bir çabadır. Öcalan silahlı mücadelenin fayda getirmediğini gördü ve bu yolu denemeye karar verdi.

İki taraf da aynı şeyleri söylüyor ve aynı kaygıları taşıyor. Kaygıların temelinde meseleye şahince yaklaşmaları yatıyor. Bir taraf 'Kürtlere hiçbir hak verilmesin, taleplerin hepsi teröristçe eylemden ibaret' diye düşünürken diğer taraf 'Bu devlet zaten haklarımızı vermez, ancak kafasına vurarak alabiliriz' diyor. Bu iki düşünce de şiddet doğurur. Burada doğru olan üçüncü görüştür. Üçüncü taraf, meselenin suhuleti için çalışan ve bu konuda fikir üreten adamlardır. Ben onların doğru yerde durduğunu düşünüyorum.

1999'da Abdullah Öcalan'ın yakalanmasının ardından örgüt, stratejisini değiştirdi. İleri sürdüğü taleplerden hiçbirisi silahlı mücadeleyi gerektirmiyor. Silahlı mücadele sadece bağımsız bir devlet için verilir. Eğer özerk olma fikri yoksa silahlı mücadelenin yerini demokrasinin alması gerekiyor. Dolayısıyla özellikle Öcalan'ın 1999 yılından itibaren kendi kafasında ortaya attığı 'Demokratik Cumhuriyet' tezinin temelinde savaş yok.

Çünkü Öcalan bu fikri örgüte anlatamadı. Devlet de bunu başlarda anlayamadı. Öcalan, 1999'dan itibaren partisinin adını değiştirdi, bütün militanları yurt dışına çıkardı ve örgütü fes etti. Fakat devletin Ergenekoncu kanadı 'Bütün militanlarını yurt dışına çıkarma, beş yüz kişi kalsın lazım olur' dediler. Onlar hiçbir zaman savaşın tamamen bitmesini istemediler. Çünkü böyle bir şey istikrarsızlığın temeli olacaktı. Onlara göre Kürt sorunu şiddetten arındığında asıl o zaman Türkiye'nin başına bela olacaktı. Varsayalım PKK silah bıraktı ve iki milyon Kürt ana dilde eğitim hakkı için Ankara'nın kapısına dayandı. O zaman ne diyeceksiniz? Hala onlara terörist mi diyeceksiniz? Demeyeceğinize göre bu insanların haklarını iade etmek zorundasınız. Problem buydu.

Şunu söylüyor, 'Biz 1999 yılına kadar devrimci halk savaşını verdik, ben yakalanınca devrimci halk savaşı sona erdi. Fakat ben bu on yıllık süre içinde kendi örgütüme demokrasi mücadelesiyle bu taleplerin mümkün olabileceğini anlatamadım. Devlet de beni samimiyetsiz buluyordu. Aradan on yıl geçtikten sonra anlaşıldım.'

Devlet Öcalan'ı tek başına muktedir görmüyordu. Sanıyordu ki Kandil diye bir grup var, Avrupa var, bunları idare eden bir istihbarat örgütü var. Bütün bunlar dururken Öcalan neydi ki... Öcalan sistemi başta bir bağımsız devlet fikri üzerine kurmuştu. Yakalandıktan sonra esir edildiği için bu sözleri devlet kontrolünde sarf ettiğini düşündüler. Öcalan'ın fikirleri iyi anlatılmadı. Kitaplarının militanlar tarafından doğru algılanmaması, entelektüel bir zemine oturması ve hareketin köylü bir hareket olması nedenlerden bazıları. Zamanla biriken öfke dağa çıkmalarını kolaylaştırdı. Bunun anlaşılabilmesi bir on yıllık süreye ve beş bin kişinin ölmesine mal oldu.

Ben onu aynı görüşten kimselerin aralarında yaptığı bir sohbet olarak algıladım. Bu nedenle onları hiç ciddiye almadım. Üstüne konuşmaya değer bulmadım. Çünkü ortada resmi bir ortam yok, tutanak yok. Bunun kanıtı da Nevruz'daki bildiridir. Siz orada Fettullah Gülen'in adını gördünüz mü ya da Emre Uslu'nun.

Örgüt lideri olsanız böyle tedbirsiz konuşur musunuz?

Öcalan'ın tabi ki konuşmalarına dikkat etmesi gerekiyordu.

Hayır. Ben bunu bir şey olarak görmüyorum. O bir belge değil kimsenin altında imzası yok.

Siz Murat Karayılan'ın Öcalan ile bu süreçte fikir ayrılığı olduğunu söylemiştiniz. Karayılan Hasan Cemal'e verdiği röportajda 'Öcalan ile aynı fikirdeyiz' dedi. Bu bir dönüşüm mü?

Bu tür yapılarda şefin etrafındaki adamlar şefin fikirlerine katılmasalar da iş resmiyet kazandığında tek ağız konuşurlar. Öte yandan resmiyetin dışındaki alanlarda eleştiri yaparlar ama bunlar dost meclisinden öteye geçmez. Öteye geçerse siyasal muhalefete dönüşür ki bu tür yapılar bunları kaldırmaz. Öcalan'ın bildirisinden sonra aralarındaki fikir ayrılığı ortadan kalkmış oldu. Herkes bu süreçte birlik olmak zorunda.

Geçmişte örgüt üyeleri ikna olamamışlardı. Bugün ikna olacaklar mı?

Evet. O dönemde talepler epey yüksek ve radikaldi. Bağımsız devlet fikrinden vazgeçmemişlerdi. Şimdi bu taleplerden büyük ölçüde vazgeçilmiş durumda.

Bunun bir anlamı yok çünkü o bildiri de Öcalan'ın ne İslamcılığına ne de sosyalistliğine vurgu yapan bir ifade vardı. İslam birliği fikriyatında Kürtler ile Türkler'in yüzyıllardır birlikte yaşadığını söylemek için herhalde 'mülteci' olmaya gerek yok. Bu bir tespittir ve doğrudur.

Öcalan öteden beri din meselesine farklı yaklaşıyordu. 80'lerde yazdığı 'Din Sorununa Devrimci Yaklaşım' diye bir kitabı var. Orada bu fikirleri çok daha radikalce dile getiriyordu. Bunu bilmemek gazetecilerin eksikliğidir. Çünkü Kürt meselesi hakkında Türkiye'deki yazarların büyük bir kısmı cahil. Mesela Hüseyin Gülerce 'CHP sözcüsü Dersim hadisesinden bahsedene kadar Dersim olayının olduğundan habersizdim' dedi. Hüseyin Gülerce bilmiyorsa diğerlerinin bilmemesi çok doğal. PKK ve Öcalan'ı üzerine yazılar yazan gazetecilerin bilgisi sadece 'bebek katili ve terörist' gibi klişe ifadelerden ibaret. Öcalan'ın kitabını okuyan doğru düzgün kimseyi bulamazsınız. Neredeyse elli tane kitabı var Öcalan'ın.

Hayır. Bence bu süreci çok iyi okuyamıyor. Çünkü burada şimdiye kadarki devletin yaptığı bütün girişimler Öcalan'sız girişimlerdi. Şimdi ortaya atılan görüş ise Öcalan'ın bir projesi olduğu. Öcalan bu projesine sonuna kadar inanmışsa kitlesinden inanmayanların çıkması bir şey ifade etmez. Bir defa Kürtler bu savaşın bitmesini istiyor. En önemlisi de Öcalan bu savaşın bitmesini istiyor. Çünkü savaşın bir gerekçesi kalmadı. Bundan sonra başlatılacak olan savaş PKK adı altında değil başka bir örgüt altında olabilir. Onun ne kadar şansı olur bilemiyorum.

Öcalan bugün yarın çıkar demiyorum. Zaten ömür boyu mahkûmiyeti var. Ancak eğer siz büyük barışı sağlamak istiyorsanız, Öcalan'ı hapishaneden çıkartmanız gerekir. Bu duruma şimdiden kendinizi hazırlamanız gerekiyor. Öcalan PKK'ya yeni bir format attı. Erdoğan da devlete format atmalı. Formatın dışında kalanlar virüs olacaktır.

Bu doğu toplumlarına özgü bir gelenektir. Geçmişte de köy ve ihtiyar heyeti vardı. Küçük ve basit meseleleri kendi aralarında çözemezlerse ihtiyar heyetine giderler orada çözülürdü. Ama bunlar gerçekten akil adamlardı.

Yaptırımı olan, kulak çeken ve sınır boylarını kontrol eden biri olmasından ziyade bu süreçte birileri ayak diretirse veya herhangi bir mızıkçılık yaparsa 'dur'diyebilmesi gerekiyor. Karşısındakine söz dinletebilecek vasıfta olması lazım.

Bu ülkede söylediklerine itibar edilecek Yaşar Kemal, Fethullah Gülen, Hayrettin Karaman, Ali Bulaç, Murat Belge, Yılmaz Erdoğan gibi isimler var. Fikirleri sorulabilir ve söyledikleri de nasihat olarak algılanabilir. Öngörüsü tutmayan, fikir satıcıları tarafından bir heyet kurulmaya çalışırsa başarılı olunamaz. Bu listeyi oluşturmak da zor. Herkesin kendine göre bir fikri var.

Vardır. Onlar da şimdiye kadar kendi siyasi görüşlerine yakın duran insanların bu işte yer almasını uygun görüyor. Zaten problem de orada başlıyor. PKK tamamen kendi görüşlerine aykırı fikirler ileri süren, kıymetli fikir adamları önermeli. Devlet de kendisini eleştiren ancak aklına ihtiyaç duyduğu kimseleri önerse ortak bir nokta bulur.

Birbirimizin canını çok acıttık. Sonuçta kan döküldü. Doğu toplumlarında öfke ve kin daha büyüktür. Mesela Batılılar meseleye böyle bakmıyorlar. İkinci Dünya Savaşı'nda 26 milyon insan öldü. On yıl sonra aynı masaya oturup Avrupa Birliği'ni kurdular. Yaşanan bütün o acıları sineye çektiler ve yeni bir gelecek inşa ettiler.

Helalleşilmeli. Kan davalarını ortadan kaldıran şey kanın bağışlanmasıdır. Bunu yaptığınız andan itibaren istenilen noktaya gelinebilir. Hakkâri'ye öğretmenler doktorlar gitti. Onlara düşman gibi bakılmadı.

Kimin kimden özür dileyeceğine bağlı. Bu savaşta tek bir özür yok, çok fazla özür var. PKK'nın kendi iç infazlarından dolayı özür dilemesi lazım. Devlet Kürtlerden, Kürtlerin de Türk halkından özür dilemesi lazım. Bizim kültürümüze ve geleneksel hayatımıza yakışan şey helalleşmek.

Öcalan özerklikten öte bir şey düşünüyor. Demokratik modernite diye bir kavram ortaya attı. Davutoğlu'nun fikri Osmanlı'nın son dönemlerindeki imparatorluğun durumuna benziyor. Yani içinde Araplar, Türkler ve Kürtler'in yer aldığı Misak-i Milli sınırlarına kadar uzanan içinde Suriye Kürdistan'ı kapsayan haklar konfederasyonu oluşturmak.

Sınırsız olacak. Ortadoğu'da sınır bile olmayabilir. Demokratik yapılar kurulursa sınırsız bir federal yapı ortaya çıkar. Bu yapı devletten öte bir şey.

Tabi, ulus devletçikler modeli ortaya çıkar. Osmanlıcılık fikri var. Ama gerçekleşir mi bilemiyoruz.

Karayılan, Erdoğan'ın ' risk aldık' sözüne karşılık 'bizim için de bu sürecin riskleri var' diyor. Bölgedeki insanlara 'çocuklarınızı bize verin biz size Kürdistan kuracağız' dediler. Ama şimdi hiçbir karşılık beklemeden bu fikirlerinden vazgeçiyorlar. Bunu yaptıkları için kafalarına silah doğrultulabilir. 'Bizi neden kandırdın vaat ettiklerini neden yerine getirmiyorsun' diyebilirler.