Trier'i biz kovsaydık yine 'düşman' ilan edilir miydik?

Konuyu takip etmeyenler için kısaca özetleyelim… Bu yıl Cannes'da Altın Palmiye için yarışan filmler arasında güçlü adaylardan kabul edilen Melankoli'nin dünyaca ünlü Danimarkalı yönetmeni Lars Von Trier yaptığı basın toplantısında “Hitler'i anlıyorum” sözlerini sarf edip ve biraz da Yahudileri eleştirince festival organizasyonu tarafından 'istenmeyen adam' ilan edildi. Organizasyon yaptığı açıklamada Trier'in filminin yarışmadan çıkarılmadığını, ancak Altın Palmiye'ye layık görülse bile, törene katılıp ödülü alamayacağı açıklandı ve kendisinden festivali terk etmesi istendi. Bunun üzerine Trier özrünü de diledi, festival komitesine hak verdiğini de söyledi. Ama ne derse desin istenmeyen adam ilan edilmişti bir kere ve kendisine tepkiler yağmaya devam etti.

Bu olay, akıllara geçtiğimiz yaz Antalya Altın Portakal Film Festivalinde yaşanan Kusturica krizini hatırlatmasın da ne yapsın. Hatırlarsanız gazetemiz sinema editörü Ali Murat Güven'in başlattığı ve insani duyarlılığı gelişmiş pek çok yazar ve sanatçının desteklediği, Bosna'da yaşanan soykırım hakkında münasebetsiz laflar eden Kusturica'nın organizasyona davet edilmeme çağrısı dikkate alınmamış ve Kusturica Antalya'ya kadar gelmişti. Sayın Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay'ın da tepki göstermesiyle zirveye tırmanan kriz, Kusturica'nın ülkeyi terk etmesiyle son bulmuştu. Ancak olaylar o kadarla kalmadı tabi. Kusturica gitmeden önce başta Günay olmak üzere kendisine tepki gösterenleri 'düşman' ilan etti. Her konuda özgürlük savunucusu olan pek çok sinema yazarı ve sanatçı da boş durmadı, Kusturica'yı istemeyenleri eleştirdiler. Bu olay geçtiğimiz yaz ülkemiz gündemini yoğun bir şekilde işgal etmişti.

İki olayda da bir yönetmen, bir soykırım, bir de festival üçgeninde dönüyor. Bundan daha büyük benzerlik ne olabilir. Cannes'da yaşanan olayların Antalya'dakilere çok benzemesine rağmen tepkilerin hiç benzemeyişi dikkat çekici, değil mi? Kimse Trier'i kovdular diye festival komitesini eleştirmedi, 'düşman' ilan etmedi. Kimse Trier'e sanatçıdır, “istediğini düşünmek ve söylemekte özgürdür” diye sahip de çıkmadı. Ülkemizde Kusturica'ya sahip çıkıp da, Cannes festivalinde bulunduğunu bildiğimiz isimler bile bunu yapmadı. Hatta birkaç ay önce benzer bir olay başından geçtiği ve bu olaya sert tepki gösterip su yüzüne çıkan ve fiilen Cannes'da bulunan Kusturica bile meslektaşına sahip çıkmadı. Demek ki mesele biraz ne söylendiği değil, kimin söylediğiymiş. İşin bir başka boyutu da, Hitler'e sempati duyan Trier'i Cannes'da istemeyen festival organizasyonu aynı bakış açısına sahip Kusturica'yı gönül rahatlığıyla ağırlamış olması. Hâlbuki iki yönetmenin açıklamaları da soykırımı hoş görür türden. Demek ki Cannes'de gösterilen duyarlılık soykırımın kendisine değil, soykırım mağdurunun kim olduğuna bakıyor.

Festivalin bir diğer ironisi de hiç şüphesiz ödül töreninde yaşandı. Bir Zamanlar Anadolu'da filmiyle Cannes'dan dördüncü kez ödül kazanan yönetmenimiz Nuri Bilge Ceylan'ın ödülünü Kusturica'nın elinden alışı oldukça dikkat çekici bir sahneydi. Yakın zamanda ülkemizde istemediğimiz adam kendisini istemeyenlere nispet yapar gibi tutmuş Türk yönetmene ödül takdim ediyor. Artık buna kaderin cilvesi mi dersiniz, organizatörlerin marifeti mi? Adını siz koyun. Kusturica jüri başkanı olduğu için Altın Portakal yarışından filmini çeken Semih Kaplanoğlu'nun aksine Nuri Bilge Ceylan bu konuda herhangi bir refleks göstermedi. Hatta bu konu kimsenin dikkatini çekmedi bile. Ne de olsa ülke olarak ne zaman yurtdışından bir ödül alsak başımız dönüyor, gözümüz hiçbir şey görmez hala geliyor. Bu durumun kimsenin ilgisini çekmeyişini belki biraz da bu zafer sarhoşluğuna bağlamak lazım.