Türk askerlerinin ruhu maddeye üstün geldi

Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı ordusu bünyesinde görev alan Alman Tüm General Hans Kannengiesser, Türk askerinin ona yakıştırdığı sıfatla “Kalınkeser Paşa”, savaş öncesi ve sonrasında yaşananları “Çanakkale Cehenneminde 500 Alman” kitabında anlatıyor. General, Enver Paşa'nın Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasına neden olan taarruz emrine nasıl karar verdiğini, 'cehennem' diye nitelendirdiği Çanakkale'de yetersiz erzakla nasıl çarpışıldığını ve daha birçok detayı kaleme almış. Kannengiesser savaştan tam 12 yıl sonra yazdığı kitapta kayda geçmesini istediği ne varsa, hem Türklere hem de Almanlara bir vefa borcu olarak oynatmış kalemini. “Orada, Hilal altında, Almanya'nın ismi ve onuru için savaşan bu adamların cesaretli eylemleri unutulmalı mı?” demesi de bunun bir göstergesi. İlgilenenler bilir, Çanakkale Savaşı hakkında yer alan birçok spekülasyon vardır. Türk ordusunun kendisinden iki katı bir ordu karşısında zor şartlarda yaptığı savaş hakkında çeşitli mucizelerden bahsedilir. Kannengiesser anlattıkları bir mucize değil elbette, sadece orada yaşananları kendi bakış açısıyla dile getiriyor. Şimdi öğrendiğiniz kahramanlık hikayelerini bir kenara bırakarak birebir şahitlik etmiş askerin gözünden okuyalım.

Kannengiesser'in Gelibolu'da, Arıburnu'nda, Kayalıtepe'de, Turşunköy'de yaşananlar hakkında anlattığı birçok hikaye var. Türklerin Birinci Dünya Savaşı'na girme emrinin verildiği gün Enver Paşa ve Mustafa Kemal Atatürk'ün yanında olan Kannengiesser Paşa, askeri bir dehanın ürünü olan bu savaşlarda hem teknik, hem stratejik ayrıntılara dikkat çekiyor. Örneğin Paşa, Osmanlı'nın Çanakkale'de savunma yaptığı en önemli mevziler olan Kilitbahir ve Kale-i Sultaniye kalelerinin son derece güçlü olduğunu ve savaşlarda bunun faydasını gördüklerini anlatıyor: “Osmanlı Fatihleri ilk başta Edirne'ye yerleşti ve 1453'te buradan ilerleyip, İkinci Mehmed'in önderliğinde İstanbul'u fethetti. Dokuz yıl sonra bu olağanüstü etkin ve kudretli sultan, Çanakkale Boğazı'nı yaptırdığı Kilitbahir ve Kale-i Sultaniye ile kapadı. Bu kaleler öyle iyi inşaa edilmişlerdi ki, Queen Elizabeth'in 15 inçlik top mermileri bile 18 Mart 1915'te bu kalın duvarların üzerinde zararsızca patlıyordu” Savaş taktikleri anlatılırken bir taraftan da birlikte savaştıkları Türk askerlerinin kahramanlıklarını sıkça dile getiren Kannengiesser, şaşırtacak derecede disiplinize edildiklerini söylüyor. “Sık sık yiğit Anadolu askerini hatırlarım” diyen Kannengiesser Paşa, Osmanlı askerinin şu kahramanlığını örnek veriyor: “Yalnızca azminin ve sadeliğinin bir parlayan örneğini ekleyeceğim ki bu, 19'uncu Tümenin 25 Nisan'dan 20 Aralık 1915'e dek ve 16'ıncı tümenin 10 Mayıs'tan 20 Aralık 1915'e dek kesintisiz tek bir sakin gün veya tek bir rahatlama günü olamadan zaman zaman çok şiddetli çarpışmalara girerek, Arıburnu'na bakan ön cepheyi sürekli tuttuğu gerçeğidir. Savaşa katılmış herkes bunun ne demek olduğunu bilir” diyor.

Savaşı neden Türklerin kazandığına dair ilginç görüşleri de var Kannengiesser'in. Ona göre savaşın kazanılmasında Türk askerlerinin azmi ve cesaretinin yanı sıra başka etkiler de vardı. O etkilerden biri askerlerin yanlarında kendilerini güvende hissedecekleri kadar bol miktarda cephane bulundurmaları, diğeri de yine bol miktarda su olmasıydı. Türklerin fazla su içmeye alışık olduğunu söyleyen Albay, “Türk'ün, hayatın bu en önemli unsuru olmadan bir asker olarak hizmet etmesi imkansızdır” diyor. Diğer taraftan buna karşın, İngilizler'in iyi donanıma sahip olmasına rağmen etkisiz olmalarını, Londra'daki çok başlı savaş konseyi ve İngiliz askerinin barış zamanı eğitimden yoksun olmalarına bağlıyor.

Dilimize olduğu kadar kültürümüze de yabancı bu Alman askerin anılarında ona tuhaf gelen ayrıntılar da var. Savaş alanında, çadırlarda, hayati bir karar alındığında veya yemek yerken karşılaştığı bu farklılıklardan birini şöyle aktarıyor Kannengiesser; “ Mustafa Kemal Bey, tüm alay komutanlarını çadır içerisinde etrafında topladı. Komutan olmak üzere, hepsi yere daire şeklinde, bacakları çaprazlanmış şekilde “bağdaş” oturdu. Ben de oradaydım ve en başta “bağdaş” oturmaya çalıştım ancak beceremedim; bu yüzden sert zemine yan tarafımın üstüne uzandım. Etrafta sandalye ya da masa yoktu - Türkler kağıdı avuçlarının içine koyarak yazıyordu. Üstüne oturacak sandalyeden hoşlanmıyorlar. Askeri bir bakış açısından da pek işlevli bir biçimde, bir göçebeden daha fazla eşyaya ihtiyaç duymuyorlar. Güzel halıyı kirletmemek için ayakkabılarının dışarıda bırakma gereği duyuyorlar.” Paşa ayrıca Türkler'in domuz eti yememesini de şaşkınlıkla karşılıyor. İngilizler Gelibolu'dan tahliye olurken geride bıraktıkları bir ev yüksekliğindeki konserveleri ateşe vermiş, un stoklarının üzerine hidroklorik asit dökmüştür. Kannengiesser geride yenilebilir durumda kalan tek gıda maddesi domuz pastırmalarını Türkler'in yemediğini ve bu nedenle Güney grubundaki Almanlar'a trenle nasıl gönderdiğini anlatıyor.

Çetin geçen savaş sırasında şaşkınlık ve hayranlık içinde anlattığı durumlar da var. Onlardan biri savaşan askerlerin görev başındaki sadakatleri üzerine. Türkler'in her zaman ne olursa olsun görev başında olduklarını, bir Alman olarak buna şaşırdığını söylüyor. “Türk her zaman görev başındadır, ya da görev başında olması beklenir. Giresun'daki bir Albay'ın, öğleden sonra kışladaki vazifesinde bulunmaması yüzünden bir Ordu Müfettişi tarafından yirmi günlük tutukluluk için cezalandırılmasını şimdi anlayabiliyordum. Giresun'daki kışlada, koridordaki bile kapının önünde silah omuzunda bekleyen bir nöbetçi görmüştüm. Bir Türk subayı, batarya komutanının kapısında nöbet tuttuğunu söyledi. Ben de batarya komutanın öğleden sonra kendisini kışla barakalarında tutacak vazifelerinin olduğunu söylediğimde aldığım yanıt “Tören olduğunda her yüksek rütbeli komutanda kışlada bulunmalıdır” oldu” diyor. Bütün bir kitabı baştan sona savaş kayıtlarına ayıran Kannengiesser, son olarak şöyle diyor; “Türklerin kahramanlık ruhu, maddi kuvvetlere üstün gelmiştir. Gelibolu savaşının verdiği ders budur.”