Okulun en popüler öğrencileri her zaman ders notlarını eksiksiz not eden öğrencilerdi bizim zamanımızda. Sınav dönemi yaklaşınca fotokopinin önünde uzun kuyruklar olurdu. Dersi notlarından okuyan hocalardan ise hep sıkıldık ve o dersleri asmak için bahaneler aradık sürekli. Tabi bir de idolümüz olan hocalar vardı. Anlattıklarıyla ufkumuzu açan birikimli hocalarınımızdı onlar. Şimdi ise yavaş yavaş her şey yer değiştiriyor, ezberler bozuluyor. Artık popüler öğrenciler iyi not tutanlar değil, ufkunu açmak için dünyaca ünlü üniversitelerden ders takip edenler öne çıkıyor. Biliyorsunuz son yaşanan koronavirüsten sonra dünyaca ünlü pek çok üniversite derslerini online olarak herkese açtı. Şöyle eğitim dünyasında küçük bir tur atarsak şunları söyleyebiliriz: Oxford Üniversitesi’nin metin, video ve podcast formatında sunduğu derslerden Shakespeare’i anlamak (edebiyat), Çizim teknikleri (sanat), Modern dünyanın demografik eğilimleri ve sorunları (sosyoloji) vs derslerini takip edebilirsiniz. Ya da Cambridge’in bedava online dersleri arasında Çince, Almanca, Arapça gibi temel dil derslerine katılabilirsiniz. Sanattan tıp bilimine, felsefeden dine pek çok alanda derslerini takip edeceğiniz okulların arasında Harvard ya da Stanford gibi üniversiteleri de ekleyebiliriz.
Aslında online eğitim bugünlerde konuşulsa da alt yapısı çok öncelerden atıldı. Önümüzdeki süreçte bu eğitim modeli daha da yaygınlaşacak.Okul kantinleri, yurtlar, amfiler belki de fotoğraflarda anı olarak kalacak.
J.G Ballard 1982 yılında yayımlanan Yakın Geleceğin Mitosları kitabındaki Yoğun Bakım Birimi adlı öyküsünde, tüm iletişimin “ekranlar” aracılığı ile gerçekleştiği bir geleceği anlatır. İnsanlar bütün hareket ve jestlerini kamera ışıkları altında televizyon ekranları aracılığıyla gösterirler. Gündelik hayatın bütün etkileşimleri, yemek davetleri, arkadaşlar arası sohbetler, meslekler (hekimlik bile) yine kameralar ve televizyon ekranları aracılığı ile gerçekleşir.
Şu günlerde, Ballard’ın anlattığı gibi, kimsenin evinden dışarı adım atmadığı, tüm işlerin ve ilişkilerin “ekran” aracılığı ile yürütüldüğü bir zamanı idrak ediyoruz… Bütün hayatın fütüristlerin yıllardır tartıştığı, bilimkurgu romanlarının, distopik filmlerin konusu olan bir düzlemde seyrettiği şu günlerde, online eğitime adapte olmaya çalışırken, hali hazırdaki seyrine, uzun vadede mümkün olup olmadığına, korona ile birlikte tüm dünyanın birlikte aniden gerçekleştirdiği “eğitim devrimine” bu yeni hayat tarzının geleceğine doğru bir yolculuğa çıkalım dilerseniz…
Alvin Toffler Şok: Gelecek Korkusu kitabında kitlesel eğitimin sanayicinin ihtiyaç duyduğu yetişkinleri üretmek için ustaca inşa ettiği bir makine olduğunu söyler. Toffler’a göre sorun, çocukların tekrarlayan iç mekan dokusu, duman, gürültü, makine sesleri, kalabalık yaşam koşulları, disiplin ve zamanın fabrika düdüğüne ve saatine göre düzenlenebirliğine nasıl uyarlanabileceği idi. Okullar, tam da bu noktada belirdi. Okulda (fabrika), öğretmenler (işçiler) tarafından işlenen kitlelerin (hammadde) bir araya getirilmesi fikri endüstriyel dehanın bir ürünü idi. Bilginin kalıcı disiplinler halinde düzenlenmesi endüstriyel varsayımlara dayanıyordu. Çocuklar kendilerine atanmış istasyonlarda (sınıflarda) duruyor ve “zil” zaman değişikliklerini duyurmak için çalıyordu. Böylece okulun iç dünyası sanayileşme toplumuna giriş mahiyetinde toplumsal bir ayna oldu. Günümüz eğitim sistemine getirilen eleştiriler de tam bu noktada yoğunluk kazanıyor. Bireyselleşme eksikliği, katı oturma sistemleri, gruplama, dereceleme, sınav, öğretmenin otoriter rolü, yer ve zaman…
- İkinci Dünya Savaşı’nın akabinde modern eğitime eleştiriler arttı ve alternatifler dile getirilmeye başladı. Bu eleştirilerden en etkilisi de İvan İllich’in Okulsuz Toplum adlı eseriydi. İllich toplumun geride hiçbir şey bırakmamacasına tamamen okullulaştırılmasına karşı çıkıyor, toplumların okul olmadan da yaşayabileceğini, çocuklarını özgür ve özgün biçimde yetiştirebileceklerini savunuyordu.
Okulsuz eğitimin akabinde, evde eğitim, online eğitim sıkça tartışılan ve kısmen de olsa bireysel çabalarla hayata geçirilen olgulardı. Fakat Korona salgınının akabinde, salgının daha da yayılmasını önlemek amacıyla neredeyse tüm dünyada online eğitime geçildi. Bu devrim niteliğindeki hamle dünya genelinde neredeyse 300 milyon öğrencinin hayatını etkiledi.
Online eğitim süreci tartışılırken, esneklik, harcanan zaman ve masraftan tasarruf, elverişli öğrenme gibi sağladığı avantajların yanı sıra; sosyal iletişim eksikliği, odaklanma sorununa zemin hazırlayabileceği, teknolojik donanım eksikliği dezavantajlarını da birlikte düşünmek yerinde olacaktır. Hali hazırda bu sürece aşamalı olarak değil de acil olarak geçildiği için bir takım sıkıntıların olması doğaldır. Ve fakat uzun vadeli olarak düşünüldüğünde ailelerinin yanına dönen öğrencilerin karşılaşması muhtemel teknolojik donanım yetersizliği en başat sorunlardan birini teşkil etmekte. Bu sorunun önüne geçebilmek adına Boğaziçi Üniversitesi’nin başlatmış olduğu İnternet bursunun oldukça önemli bir adım olduğunu söyleyebiliriz. Bunun yanı sıra, pek çok öğrencinin okulların sağladığı yemek ve barınma gibi imkanlara ihtiyaç duyduğunu da unutmamak gerekiyor. Bu hayat şartlarının beraberinde getirdiği dezavantajların haricinde pek çok akademisyenin teknolojik bilgisinin yetersiz olduğunu, bu sebeple teknolojiyi daha iyi kullanan akademisyenlerin ön plana çıkacağını öngörebilmek mümkün. Bununla birlikte, online eğitim, dünyanın herhangi bir yerindeki bir akademisyenin, dünyanın herhangi bir yerindeki bir üniversite için ders verebilmesine imkan sağlıyor. Bu yazıyı hazırlarken yurt dışındaki üniversitelerin açtığı iş ilanlarına baktığımda şimdiden, “online eğitim verebilecek” hocaların arandığına şahit oldum. Bu da teknolojik performansın yeni dönemde en önemli vasıf haline geldiğinin ispatı niteliğinde.
Dünyanın en prestijli üniversiteleri online sistemle birlikte tek kuruş ödemeden derslerini herkese dinleme imkanı sunuyor. Derslerin çoğunun İngilizce olduğunu belirterek önerileri sıralıyoruz. Oxford Üniversitesi:Çizim teknikleri (sanat), Biyoetik'e giriş (felsefe), Şirket kurmak (işletme), Modern dünyanın demografik eğilimleri ve sorunları (sosyoloji). California Teknoloji Enstitüsü:Elektron kriyo-mikroskop'a hazırlık (biyoloji), Evrenin evrimi (uzay bilimi), Beyin ve ilaçlar (biyoloji), Makineleri öğrenmek (bilgisayar) nde. Stanford Üniversitesi: Dijital fotoğrafçılık (sanat ve toplumlar), Algoritmalar (bilgisayar bilimleri). Harvard: Çatışma ve felakete insanlığın yanıtı (sosyoloji), Bilim ve aşçılık (bilim), Japonya'yı hayal etmek (1850-1930): Batılılaşma, başkaldırı, modernlik (tarih)Mimaride hayal gücü (mimarlık) v.s.
Yüzyüze eğitimin mümkün olmadığı yerde, yani zaruret halinde uzaktan eğitimi tercih ediyoruz. Aslında hoca talebe ilişkisinin ve öğrenme ortamının, sanal sınıflarda çok da mümkün olmadığını biliyoruz. Aynı ortamda olmanın ve aynı havayı solumanın verdiği duyguyu elektronik ortamda bulamayız. Sınıf, aynı zamanda birlikte öğrenme ortamıdır. Hoca öğrencilerinin gözlerinde anlattıklarının anlaşıldığını görmek ister. Canlı sorular ve tartışmalarla konu olgunlaşır ve sınıfta bulunan herkes için anlaşılır hale gelir. Sanal ortamlarda da öğrencilerin soru sorması, tartışmaya katılması, sunum yapması gibi imkanlar olsa da sınıf ortamının hazzını ve performansını yakalayamıyoruz. Ancak elbette zorunlu hallerde teknolojik imkanları kullanarak müfratadı sürdürmek hiç yoktan iyidir. Ayrıca uzaktan eğitim hocalar için, yüzyüze eğitimden daha fazla hazırlık yapmayı ve daha yüksek performans sergilemeyi gerektiriyor. Bu hız çağında, öğrencileri ekranda 15 dakika canlı tutmak bile büyük başarı. Anlatacaklarını en anlaşılır biçimde, kendisine tanınan bu kısa sürede anlatması ve sisteme yüklemesi gerekiyor. Uzaktan eğitim, ders veren hocaları birer aktör, performans sanatçısı olmaya zorluyor. Çünkü derse canlı olarak katılamayan öğrenciler, sisteme kaydedilen dersleri (filmleri) daha sonra izleme şansı buluyor. Bu durumda hocalar, kamera karşısına geçerken, izleyici karşısında en iyi performansı sergilemek zorunda olan birer aktör/aktris gibi benliklerini sergiliyorlar. Sınıftaki gibi anlatıp geçemeyeceğinin, kalıcı bir eser ürettiğinin farkındadır. Kalitesi elbette tartışılır ama, video olarak öğrenim sistemine yüklenen her bir ders, tarihe görüntülü olarak bir kayıt bırakmak anlamına geliyor. Belki de bugün yaptığımız bir uzaktan eğitim dersi, yarın bizim rızamız dışında sosyal medyada dönmeye başlar!
Üniversitelerde yeni öğretim tekniklerini kullanmada ve bazen de tümden kendini yenileme imkânlarından yararlanmada sorun yaşayan öğretim elemanları olabiliyor. Her ikisi de, üniversitelerde uzaktan eğitime geçişte ciddi sorunlara yol açmış olmalı. Bilgisayarla arası iyi olmayanları ilk grupta değerlendirmek mümkün. Onlar, muhtemelen, araştırma görevlileri yardımıyla bu süreci aşmış olmalılar. Bir de tümden öğretim sürecinden kopanlar var. Onlar, galiba, bu süreçte en çok zorlanan grupta yer aldılar. Ama kendi üniversitemizden hareketle şunu diyebilirim: Her iki grup da ihmal edilebilecek nitelikteydi. Bu süreç, onlar açısından da bir silkelenme işlevi gördü.
Atalarımız, “Bir musibet bin nasihatten evladır” demiş. Uzaktan eğitim, esasında, uzunca bir süredir eğitim sistemimizde tartışılıyordu. Ancak sistemin ana unsurlarından biri olan öğretmenler/öğretim elemanları, alışılmış olanın devamından yana tercihlerini yapıyorlardı. Corona salgını, alışılmış olanın verdiği rahatlığı tercih eden öğretmenleri/öğretim elemanlarını, zorlanmadan geçebileceğimiz bir noktaya itti. Örneğin, bir rektör olarak, kendi Üniversitemizde beş yıldır, uzaktan eğitim konusunda arkadaşlarımızı ikna etmeye çalışıyordum. Salgınla birlikte bir anda uzaktan eğitime geçmiş olduk. Galiba, bundan sonra onlar bizi ikna etmek isteyeceklerdir. Zira hem öğreticiler hem de öğrenciler, uzaktan eğitimin sağladığı imkânları da görmüş oldular. Bundan sonra, eğitim sisteminde hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağı söylenebilir.
Yönetim olarak biz hazırdık, zaten. Dolayısıyla bir zorluk yaşamadık. Sadece, 23 Mart’ta eğitim öğretime başlayabilmek için 18 Mart öğleden itibaren biraz yoğun çalışmak durumunda kaldık. (Bu, diğer pek çok üniversite yönetimi için de böyle.) Öğretim elemanları, en çok tereddüt ettiğim kesimdi. Ama bana şu saate kadar gelen şikâyet sayısı, üç. Yaklaşık yedi yüz kişinin derslere girdiği bir yerde, bu rakam ihmal edilebilir, kanaatimce. Yeni kurulan üniversiteler daha genç bir öğretim elemanı kadrosuna sahip. Daha kıdemli üniversiteler bu ikinci grup bakımından ilave sorunlar yaşadılar mı, doğrusu, bilmiyorum. Öğrencilerimiz zaten uzaktan eğitimin sunulduğu mecraya en aşina gruptu. Onların ilk günkü şikâyetleri erişimdeki yavaşlıktı. O da herkesin aynı anda sisteme yüklenmesinden kaynaklandı. İkinci günden itibaren bir normalleşme süreci yaşandı. Uzaktan eğitime ilk hafta geçen az sayıda üniversiteden birisi de, Aksaray Üniversitesi. Uzaktan eğitimde ikinci haftadayız. Şimdilik her şey yolunda gözüküyor. Diğer üniversitelerimizin de öğrencilerle ilgili çok sorun yaşamadığını tahmin ediyorum.
Özetle; hayatımıza zorla giren uzaktan eğitimin, salgın sonrasında da hayatımızda önemli bir yerinin olacağını söyleyebilirim. Zira çok kişi, bu mecranın sağladığı imkânlardan vazgeçmek istemeyecektir.
İstanbul Üniversitesi, uzaktan eğitim tecrübesi yüksek olan bir üniversite. Dolayısıyla pek çok öğretim üyesi daha önceki zamanlarda farklı platformlarda bu eğitimi vermiş durumda. Bu anlamda hocalarımızın önemli bir çoğunluğunun zorluk yaşadığını söyleyemem. Bununla birlikte hayatı boyunca hiç uzaktan eğitimde ders anlatmamış hocalarımız ya da bu sistemi ilk defa gören öğrencilerimiz de var elbet. Çok net söyleyebilirim ki bu hocalarımız ve öğrencilerimiz de üç gün gibi kısa bir sürede bu eğitim yöntemine alıştılar. Çünkü uzaktan eğitimin sahip olduğu kolaylıklar ve avantajlar, kullanıcı ile sistem arasındaki bağı çok hızlı bir şekilde güçlendirdi. Peki nedir bu avantajlar? Bir kere her şeyden önce zamandan ve mekândan tamamen bağımsızsınız. Dersin bir gün ve saati var elbet. Ancak öğrenci o gün ve saatte herhangi bir nedenden ötürü dersine girememişse daha sonra istediği herhangi bir zamanda dersin video kaydına erişebiliyor. Bununla birlikte uzaktan eğitim, öğrenme anlayışında yetkinliklerin çok daha güçlü kullanabileceği bir modeli temsil ediyor. Bugün toplumun tüm katmanlarının dijitalleşmeden etkilendiğini söylememiz mümkün. Bundan eğitimin etkilenmemesi mümkün değil. Eğitimin geleceğine bakıldığında kişisel görüşüm; 2040’lı 50’li yıllara gelindiğinde dünyadaki toplam eğitimin yarısına yakınının uzaktan ve/veya karma eğitim dediğimiz yöntemlerle yürütüleceği yönünde. Klasik eğitim araçlarıyla ve fiziki mekânlarda öğretenle öğrenenin buluştuğu metotların yerini bu eğitimlere bırakacağını ya da onunla birlikte paylaşacağını söylemek fazlasıyla mümkün.





Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.