Gözden kaçmaması gereken bir bölgesel kalkınma projesi

Oldukça yoğun bir sürecin içinden geçiyoruz. Hem iç siyasetteki tartışmalar hem de bölgesel gelişmeler bir anda gündemi değiştiriyor ve bazen esas odaklanmamız gereken konuları göz ardı edebiliyoruz. Açıkçası dönem dönem ben de yazılarımda gündeme yetişebilmek adına diğer bazı gelişmeleri kaçırabiliyorum. Ancak bu kez Türkiye’nin esas ihtiyacı olan konulardan birisi hakkındaki önemli bir yatırımı ele almak istiyorum.

Hafta içinde Anadolu Ajansı’nın bir haberi dikkatimi çekti. Haber “Yemlik mısır eken çiftçinin kazancı 4 kat arttı” başlığını taşıyordu. Habere göre Bingöl’de devlet desteği ve SÜTAŞ’ın alım garantisi vermesiyle yemlik mısır ekimine yönelen üreticilerin, buğdaya kıyasla 4 kat fazla kazanç elde ettiğine dair bir bilgi vardı. Merak ettim konunun detayına baktım.

SÜTAŞ, Bingöl’de entegre teknik hayvancılık ve imalat sanayine yönelik bir tesis inşa ediyor. 2018 Haziran’ında temeli atılan tesis yaklaşık bir yıl sonra üretime geçecek. Ancak henüz üretime geçmemiş bu tesisin önümüzdeki yıl için yaptığı hazırlıklar bile bölgede ekonomik olarak hareketlenme yaratmaya yetmiş durumda. Entegre tesis tamamlandığında ve tam kapasite üretime geçtiğinde neredeyse tek başına süt ürünleri ve hayvancılık endüstri parkına dönüşecek büyüklükte.

Proje yatırımı kapsamında;

* Günde 1063 ton süt ürünü işleyen bir fabrika,

* Günde 600 ton kapasiteli yem fabrikası,

* Yem bitkileri üretimi,

* 10 bin başlık damızlık süt sığırı geliştirme çiftlikleri,

* 7100 başlık genç düve yetiştirme merkezi,

* 5 bin başlık besi çiftliği ve kesimhane,

* Laboratuvarlar, eğitim merkezi ve eğitim çiftliği,

* Atıkları elektriğe dönüştürecek 6,4 megavat kapasiteli biyogaz ve elektrik üretim tesisi,

* Yılda 23 bin tonluk organomineral gübre üretim tesisi hayata geçecek.

Tüm bu tesislerin oluşturacağı dinamizmin bölgenin ekonomisi için ne kadar önemli olacağı aşikar. Ancak beni esas heyecanlandıran konu bu yatırımın oluşturacağı dışsallıklar. Zira böylesi bir yatırımın hayata geçmesi ile bölgede hem tarım hem de hayvancılık faaliyetlerinin güçlenmesi aynı zamanda bir kalkınma sürecini de başlatacak. Çok yakında bölgede kişi başına düşen gelirin Türkiye ortalamasına yakınsaması, eşzamanlı olarak bölgedeki eğitim seviyesinin ve kalitesinin artmasını da beraberinde getirecek.

Yaklaşık 733 milyon TL’ye mal olacak bu yatırım aynı zamanda proje bazlı teşvik sistemi kapsamında en önemli örneklerden birisi olma sıfatını taşıyor. Proje tam kapasite faaliyete geçtiğinde;

* 1012 kişiye doğrudan istihdam sağlayacak,

* Yıllık 600 milyon TL’lik süt işleyecek,

* Sadece bu tesisin ihtiyaç duyduğu sütü üretebilmek için yıllık 182 milyon TL’lik bir bitkisel üretim gerçekleşecek,

* Özetle süt alımı, yem alımı, lojistik, istihdam ve diğer yan çıktılarla beraber 1 milyar TL’lik bir katma değer sağlanmış olacak.

İktisadi literatürde dışsallığı; bir iktisadi birimin üretimi veya tüketimi sonucunda başka iktisadi birimlerin üretim ve tüketimlerinde meydana gelen olumlu veya olumsuz değişimler olarak tanımlarız. Eğer bu değişimler olumlu ise buna pozitif dışsallık deriz. Yani Sütaş’ın Bingöl’deki bu yatırımı sadece Bingöl için değil tüm bölge açısından başkaca yeni tesislerin kurulması, hayvancılık faaliyetlerinin artması ve özellikle tarımsal üretimde katma değerli bir süreci başlatacağından pozitif dışsallıkları da beraberinde getirecek bir proje olma özelliğini taşıyor.

Yukarıdaki rakamlardan yola çıkarak söz konusu ekonomik yatırımın takip eden dönemde eğitim, kültür, sosyal hayat ve yaşam kalitesinde meydana getireceği iyileşme de göz önünde bulundurulduğunda bölgesel kalkınma açısından ne kadar önemli bir örnek olduğu görülecektir. Bu durumun bölgenin kronik sosyo-ekonomik sorunları için de reel ve kalıcı bir çözüm olacağına sanırım kimse itiraz edemez. Böylelikle ters göç sürecinin başlayacağını da öngörebiliriz. Bölgesel kalkınma farklılıklarının ve bölgenin sosyo-ekonomik sorunlarının giderilmesine yönelik atılacak adımların aynı zamanda Türkiye’nin ekonomi güvenliği için de kritik öneme sahip olduğunu göz önüne alırsak bu tarz yatırımların sayısının artmasına ne denli ihtiyaç olduğu daha iyi anlaşılacaktır. Bu bakımdan Sütaş’ın Bingöl yatırımı sadece ekonomik değil aynı zamanda stratejik olarak da büyük önem taşıyor.