AB'nin ırkçılıkla mücadele kararı

Daha önce Lüksemburg'un Avrupa Birliği dönem başkanlığı sırasında gündeme gelen ancak ırkçılık ve yabancı düşmanlığını körükleyen beyanlara yönelik cezai sorumluluk konusunda bir mutabakata varılamadığı için onaylanmayan “Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığıyla Mücadele Çerçeve Kararı”, Avrupa Birliği dönem başkanı Almanya tarafından yeniden gündeme getirilmiştir.

AB dönem başkanının “Almanya'nın özel tarihsel sorumluluğunu” dikkate alarak hazırladığı ve daha önce yine Almanya'nın girişimleri nedeniyle bir çok kez gündeme gelen ırkçılık ve yabancı düşmanlığı konulu yasa tasarısı Avrupa Birliği içişleri ve adalet bakanları tarafından 19 Nisan 2007 tarihinde Lüksemburg'da onaylanmıştır. “Irkçılık ve Yabancı Düşmanlığıyla Mücadele Çerçeve Kararı” başlıklı yasa tasarısı AB'ye üye ülkelerde ırkçılık ve yabancı düşmanlığının önlenmesini amaçlamaktadır. Bu karara göre AB'ye üye 27 ülkede “insanlığa karşı suçlar ile savaş suçlarını alenen hoş görme, inkâr etme ya da hafife almanın, ırk, renk, din, etnik ya da ulusal kökene yönelik her türlü tehdit, ayrımcılık ve tacizin 1 ila 3 yıl arasında hapisle cezalandırılması öngörülmektedir. Daha çok II. Dünya Savaşı sırasındaki Yahudi soykırımını temel alan bu kararda şiddet ve nefreti teşvik edeceği gerekçesiyle soykırım suçunu onaylamanın ve soykırım suçunun küçümsenmesinin de suç sayılması kararlaştırılmıştır. Ayrıca üye ülkelerde kamu düzeninin bozulması sonucunu doğuracağı gerekçesiyle soykırım suçunun inkârına da cezai yaptırım uygulanması öngörülmüştür. Çerçeve Kararı'nın 2 yıl içinde AB'ye üye ülkelerin ulusal yasalarına uyarlanması beklenmektedir. Buna göre Uluslararası bir mahkeme tarafından soykırım olarak nitelendirilmemiş olayların da görevli ve yetkili ulusal mahkeme kararlarıyla soykırım olarak nitelendirilmesi halinde, bunu kabul etmeyenlerin de hapisle cezalandırılmasının kararlaştırıldığı belirtilmektedir.

Ancak İngiltere, Danimarka ve İsveç gibi bazı ülkeler Almanya'nın söz konusu tasarısına sıcak bakmamaktadır. Bu nedenle anılan ülkelerin girişimleri sayesinde tasarının bağlayıcı olmaktan çıkartıldığı, Çerçeve Karar'ında ifade özgürlüğü konusundaki vurgunun arttırıldığı belirtilmektedir. Bu bağlamda cezaî yaptırım için ifadenin şiddet ve nefrete tahrik unsuru taşıması önem arz etmektedir. Dolayısıyla İngiltere'nin girişimleri sonucu yasaya eklendiği iddia edilen istisnai bir maddeye göre, dini gruplara yönelik tahriklerin uygulamada cezasız kalması kararlaştırılmıştır.

Bu bağlamda tartışmalı bir diğer konu ise Eski Sovyet ülkeleri olan Estonya, Letonya ve Litvanya'nın, Stalin döneminin de söz konusu yasa çerçevesinde yargılanmasını talep etmesi olmuştur. Oysa, inceleme konusu sürecin, doğrudan uluslar arası suçların kovuşturulması ile bir ilişkisi bulunmamaktadır. Bu konuda yeterli mevzuat zaten ulusal yasalarda yer almaktadır. Nitekim, Stalin döneminde işlenen eylemlerin o dönemde yürürlükte olan yasal düzenlemelerde olmaması nedeniyle bu fikir pek taraftar toplayamamış ve diğer ülkelerin bu talebe soğuk bakması nedeniyle ileriki bir dönemde herhangi bir Baltık ülkesinde Nazi ve Stalin döneminde yaşananları anlatan bir konferans düzenlenmesi konusunda uzlaşma sağlanmıştır.

Sonuç olarak, söz konusu Çerçeve Kararı'nın konusunun ve kapsamının, tarihi olayları irdelemek değil, özellikle Avrupa'da yükselen ırkçılık ve yabancı düşmanlığının neden olabileceği güvenlik sorunlarının önlenmesi olduğunu söylemek mümkündür. Ancak söz konusu kararda yer alan mekanizmayı kötüye kullanmak isteyen bazı grupların da olacağını hatırlatmakta yarar vardır. Öyle ki daha şimdiden Avrupa Ermeni Federasyonu, yaptığı basın açıklamasında “Ermeni soykırımı” iddialarının söz konusu kararın kapsamı dışında bırakılmasını hakaret olarak algıladıklarını ifade etmişlerdir. Ancak her ne kadar bu karar 1915 Ermeni olaylarına dayanak yapılmak istense de, bu gibi girişimlerin, hukuki bir hüküm ve sonucunun olmayacağı söylenebilir.

* ASAM Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Uzmanı