Ak Parti'nin adayları ve sorumlulukları

Devletin temel nitelikleri olarak Anayasa'da sıralanan “insan haklarına saygılı”, “demokratik”, “laik” ve “sosyal hukuk devleti” niteliklerine ya da kavramlarına, uluslararası kabul görmüş anlamları ışığında bakıldığında, bu tanımlamaların ülke gerçekleriyle örtüşmediği öteden beri dile getirilmektedir. Buna rağmen biz, yine de Anayasa'nın getirdiği tanımları ve şeklî uygulamaları esas alarak, bir an için Türkiye'nin genel ve eşit oy sistemine dayalı bir “temsili demokrasi” sistemine sahip olduğunu kabul edelim.

Çok sayıda siyasi partinin varlığından ve iktidar için rekabet edebilmelerinden hareketle, Türkiye'de “çoğulculuk” ilkesinin geçerli olduğunu da varsayalım. Özellikle son Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecini hiç yaşamamışız gibi yaparak, Türkiye'de seçim ve oylama mekanizmalarında oy çokluğu, yani çoğunlukçuluk ilkesinin geçerli olduğunu da farz ve kabul edelim. Tüm bu varsayımlarımızın doğru olması halinde bile, çağdaş demokrasilerin son derece önemli bir kurumu olan “parlamentonun üstünlüğü” ilkesinin ne ölçüde geçerli olduğunu, dolayısıyla Türkiye'nin gerçekten bir “parlamenter demokrasi” olup olmadığını yine de tartışmak gerekmektedir. Çünkü “Yüce Meclis” tanımlaması, parlamentonun üstünlüğünü sağlamaya ne yazık ki yetmemektedir. Meclis'in çalışıyor ve yasama işlevini yerine getiriyor olması da, onun gerçekten üstün olduğu anlamına gelmemektedir. Demokratik kuralların, hükümetler başta olmak üzere herkes için işlemesi ve demokratik kurumların tam işlerliği halinde ancak parlamentonun üstünlüğünden söz edilebilir.

TBMM'nin, yasamanın yanında, hükümeti siyaseten denetlemekle görevli olduğu da bilinmektedir. Ne var ki, uygulamada tam tersi görülmektedir; Meclis denetim görevini yap(a)mamakta, hatta hükümetlerin kontrolü altında çalışmaktan kurtulamamaktadır. Peki, neden Meclis hükümetlerden daha etkin olamamaktadır? Bunun nedenlerini biraz da parlamentonun oluşturulmasında, daha doğrusu halkın temsilcilerinin belirlenmesinde izlenen yöntemlerde, diğer bir anlatımla, aday belirleme süreçlerinde aramak gerekmektedir. Özellikle yeni bir parlamentonun oluşturulacağı bugünlerde bu sorunu tartışmak, cari sistemde yaşanan çeşitli sorunlara kalıcı ve köklü çözümler bulabilmek açısından da büyük önem taşımaktadır.

Milletvekillerinin belirlenme yöntemleri, yeri ve zamanı geldiğinde, sistemi kökten geçersiz ve işlevsiz kılan, kılabilen birtakım ciddi soru(n)ları da beraberinde getirmektedir. Her şeyden önce kimin kendisini temsil edeceğine halk değil, siyasal partilerin üst düzey yönetimleri, nihai olarak da parti liderleri karar vermektedirler. Milletvekili olup olmaması, halkın güven ve teveccühüne değil de, liderin takdirine bağlı olunca, halk adına egemenliği kullanma yetkisini ve sorumluluğunu üstlenmiş temsilciler, halkın talep ve beklentilerini, çıkarlarını değil, liderlerinin talimatlarını gözetmek durumunda kalmaktadırlar. Neticede halk, temsilcilerini değil, ancak bir siyasi partiyi tercih etmeye zorlanmakta ve çoğu zaman istemediği kişilerce temsile mahkûm edilmektedir. Böyle bir uygulama, doğal olarak sadece halkın yönetime katılma hakkını kısıtlamakla kalmamakta, aynı zamanda parlamentoyu ve milletvekillerini de parti yönetimleri ve hükümetler karşısında güçsüz bırakmaktadır. Böyle bir sistemde parlamentonun hükümeti ne kadar denetleyebileceğini tartışmaya bile gerek yoktur.

Tüm partilerde, 22 Temmuz seçimlerine girecek milletvekili adaylarının belirlenmesine yönelik çalışmalar yoğun bir biçimde sürerken, kamuoyu ve seçmenler olarak bizler, bu seçimde de siyasi partilerin aday belirleme süreçlerinde uygulayacakları nesnel ve objektif kriterlerden yana herhangi bir bilgiye sahip değiliz ve olamayacağız.

İşte tam da bu noktada AK Parti yöneticileri büyük bir sınavla karşı karşıyadırlar. Çünkü daha şimdiden, hem çok gergin bir seçim süreci geçirileceği, hem de öncekiyle karşılaştırılmayacak kadar zorlu bir yasama ve yürütme dönemi yaşanacağı açıkça görülmektedir. Daha önemlisi, bu dönemde AK Parti'yi, daha ciddi bir demokrasi ve özgürlük mücadelesi beklemektedir. Doğal olarak bu mücadele, son derece güçlü, nitelikli, donanımlı kadroları gerektirmektedir. Bunların ışığında AK Parti yönetimi, her şeyden önce “nitelikli bir parlamento mu, yoksa kontrol edilebilir bir grup mu” sorusunu cevaplamak zorundadır. Parti yönetimi, bu konuda yapacağı tercihe göre aday belirleme sürecini yönetip sonuçlandırmak durumundadır.

Son derece merkeziyetçi bir anlayışla ve birazda, ne idiği belirsiz “merkeze kayma” telaşıyla, kontrol edilebilir bir grup oluşturma tercih edilecekse, zaten söylenebilecek fazla bir söz yok. Ama eğer AK Parti, Türkiye'nin gerçekten tam demokratikleşmesini istiyor ve mevcut sistemin sorunlarını kalıcı ve köklü çözümlere kavuşturmayı, eskiden beri süregelen demokrasiyi, toplumsal barışı, insan hak ve özgürlüklerini tehdit eden meydan okumalara son vermeyi önemsiyorsa, o takdirde bu dönemde parlamentoya taşıyacağı temsilcileri daha bir özenle seçmek zorundadır.

AK Parti yönetiminin, bu dar zamana sıkışmış aday belirleme sürecinde birtakım muhtemel tuzakları ve tehlikeleri öngörebilmesi gerekmektedir. Örneğin Başbakan Erdoğan, başından beri bölgesel, dinsel ve etnik milliyetçiliğe karşı olduklarını söylüyor olsa da, parti yönetiminin ve örgütünün, mikro milliyetçiliğin değişik türlerinden kurtulamadığının pek çok göstergesi bulunmaktadır. Kaldı ki, rahatlıkla “bölgesel milliyetçilik” olarak tanımlanabilecek tutum ve ilişkilerin AK Parti içindeki pek çok çarpıcı örneği, kamuoyunda yıllardır tartışılmaktadır. Dolayısıyla daha ehil insanların bu mikro milliyetçi ve sığ yaklaşımlar yüzünden haksız yere elenmesi ya da aday yapılması tehlikesi göz ardı edilmemelidir.

Öte yandan, parti içinde oluşmuş birtakım menfaat/çıkar odaklarının kendi konumlarını güçlendirmek ya da kaybetmemek için kendi yandaşlarını örgüte ve Meclis'e taşımak ve bazılarının da önünü kesmek isteyecekleri de öngörülmelidir. Parti liderliği, bunun da etkili önlemlerini almak zorundadır. Çünkü siyasi tarih, çıkar ilişkileriyle bir arada duran insanların, çıkarları tehlikeye girdiği ya da tükendiği anda ilk ihanet ve terk edenler olduğunun sayısız örnekleriyle doludur.

Bunların dışında, AK Parti yönetiminin adaylık teklifinde bulunduğu insanlara bu teklifi neden yaptığını da tartışmak gerekmektedir. Farklı siyasi deneyimleri ve birikimleri partiye katmak istemek, özel birtakım katkı beklentilerinden mi, yoksa salt imaj kaygısından mı kaynaklanmaktadır? Eğer imaj kaygısı ağır basıyorsa, sırf vitrin oluşturma amaçlı transferlerin fazla uzun ömürlü olmayacağını ve beklenen yararı sağlayamayacağını şimdiden söyleyebiliriz. Tüm bunlardan daha önemli ve tehlikeli olan bir gelişme de şudur: AK Parti aday adayı olan birtakım isimlerle ilgili ürkütücü haber ve iddialar medyada dolaşmasıdır. Kendi memleketinde bile seçmen kitlesi tarafından sevilmeyen ve seçmenin oyunu parayla satın almaya cüret eden darbeci işbirlikçisi bu ve benzeri eski politikacıların adaylık başvurusunun kabul edilmiş olması bile kaygılanmaya yetmektedir.

Sonuç olarak, Türkiye'de siyasal iktidarların ve çeşitli çıkar ve baskı gruplarının egemenliğine son verip, gerçekten halkın siyasal egemenliğini tesis etmenin yolu, unutmayalım ki, öncelikle nitelikli, donanımlı, düzgün bir perspektif ve sağlam bir omurga sahibi milletvekillerinden oluşan güçlü bir meclisten geçmektedir. İstikrar adına temsilde adaleti görmezden gelen partiler arasına katılan AK Parti, umalım ki bu seçimlerde hiç değilse kadınlar, Kürtler, Aleviler, gayrimüslim cemaatler gibi farklı dezavantajlı kesimlerin temsiline aracılık etmeyi ihmal etmez. Çünkü tüm bu konularda en büyük görev ve sorumluluk, kuşkusuz Adalet ve Kalkınma Partisi'ne düşmektedir.

* İnsan Hakları Ortak Platformu Yürütme Kurulu Üyesi