Bireysel değil kurumsal

Taraf Gazetesi'nin yayınladığı belge Türkiye'ye bomba gibi düştü ve siyasi gündemin ana maddesi haline geldi. Öncelikle söz konusu belgenin "gerçek mi yoksa sahte mi" olduğuna dair kanaatimi belirteyim. Eğer bu belge sahte olsaydı, Genelkurmay Başkanlığı anında sert bir yalanlama yayınlar ve tabir-i caizse dünyayı Taraf'a zindan ederdi. Oysa aradan bir hafta geçmesine rağmen böyle bir yalanlamanın gelmemiş olması, belgenin gerçek olma ihtimalin çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.

"İrtica İle Mücadele Eylem Planı" başlıklı bu belgede hedef tahtasına konulan iki grup var: İktidar partisi ve Gülen Cemaati. Belgede, AKP içine ajanlar yerleştirerek partinin yıpratılması ve Gülen Cemaatine mensup insanların evlerine silah konularak cemaatin silahlı bir terör örgütü olarak lanse edilmesi için yapılması gerekenler sıralanmış. Yani bu ülkenin ve insanların güvenliğini temin etmek amacıyla istihdam edilen birtakım silahlı bürokratlar, hem iktidar partisini tasfiye etmek hem de tehlike addettikleri insanların hukuk güvenliklerini ortadan kaldırmak için planlar yapmışlar. İnsanın tüylerinin ürpermemesi imkânsız.

Belge 2009 Nisan'ında hazırlanmış. Zira bu tarihte Genelkurmay Başkanı iki kez basın toplantıda yapmış, kendisinin ve kurumunun demokrasiye ne kadar bağlı olduklarının vurgulamış ve darbe heveslilerinin silahlı kuvvetler içinde barındırılmayacağının altını çizmişti. Ancak kendisi Weber ve Habermas'tan alıntılarla süslediği konuşmalarını yaparken, bir grup demokrasinin altını oyacak eylemlerin hazırlığı içindeymiş. Bu açıdan planın zamanlaması ilginç, ama bu tür planların varlığı şaşırtıcı değil. Neden?

Çünkü bu ülkede asker -aldığı eğitim modelinin bir sonucu- kendini ülkenin sahibi, rejimin bekçisi ve hatta toplumun öğretmeni olarak konumlandırır. Siyasal alanda doğrunun ne olduğunu tayin etme, sosyal alanda hangi hayat tarzının ve kimliğin meşru olduğuna karar verme, kültürel ve ekonomik alanın sınırlarını tespit etme hak ve yetkisini kendinde görür. Asker her konuda sadece kendisinin doğruyu bildiğini düşündüğünden herhangi bir konuda tartışmaya ve farklı görüşleri dinlemeye ihtiyaç duymaz. Doğru, onun tekelindedir, o buyurur ve herkesten de buyruklarına kayıtsız şartsız uymasını talep eder. Eğer herhangi bir toplumsal kesim bu buyrukların dışına çıkar veya çıkma temayülü gösterirse asker, onu hizaya getirmeyi bir görev bilir.

Hizaya getirme iki şekilde olur: İlki, sert ve kaba olanıdır, elinde taşıdığı silahı direkt olarak hedef bellediğine yöneltir ve onu alaşağı eder. 61'de, 71'de ve 80'de olan budur. İkincisi ise daha sofistikedir. Atış tahtasına konulanları, özellikle medya ve sivil toplum kanallarını kullanarak, daha ince ama daha etkili yollarla mahkûm etmeye çalışır. Bilhassa 28 Şubat sürecinden sonra tutulan yol budur. Bu tarihten itibaren asker, sayısız andıç hazırlamış, toplumun hemen her kesimini fişlemiş, sivil toplum alanında faaliyet gösteren devlet güdümlü birtakım kurumlarla işbirliği yapmış ve bunların hepsinde muteber görmediklerini hedef almıştır. Dolayısıyla "İrtica İle Mücadele Eylem Planı" türü andıçlar hazırlamak orduda kurumsal bir durumdur.

Son belge üzerinden yapılan tartışmalarda bazı yorumcular -hatta Taraf'taki haberi kaleme alan Mehmet Baransu bile- ordunun kurumsal olarak bu tür işlere girme olasılığının bulunmadığını, bunların bireysel işler olduğu yönünde görüş bildirdiler. Aksi kanaatteyim, andıç hazırlamak ve bu andıçlarda belirtilenleri gerçekleştirmek orduda bireysel değil kurumsal bir tavırdır. Bu tür girişimlerin "bireysel" olarak kabul edilebilmesi için, kurumun -yani ordunun- yasa dışılığı açık olan bu eylemlerin önüne geçmek için bütün önlemleri alması ve hukuku ihlal eden personellerini tez elden tasfiye etmesi gerekirdi. Oysa ordu, şimdiye kadar hiç bu şekilde davranmadı. İki örnek konunun daha net görülmesini sağlayabilir:

İlk örnek, ünlü 28 Şubat andıcıdır. Anılan dönemde, ordunun demokratik düzene müdahalesine muhalefet eden aydınlar ve insan hakları savunucuları hakkında karargâhta yalan ifadeler düzenlenmiş ve böylece bu kişilerin itibarları yerle bir edilmek istenmişti. Andıç hedefine ulaşmış; Cengiz Çandar ve Mehmet Ali Birand gazetelerinden kovulmuşlar, Akın Birdal ise uğradığı silahlı saldırıda ağır yaralanmıştı. Daha sonraki süreçte Genelkurmay bu andıcı kabul etmek zorunda kalmıştı. Peki, andıcı hazırlayanlar hak ettikleri cezaları aldılar mı? Hayır. Bakın dönemin mağdurlarından olan Çandar, bu süreci nasıl anlatıyor:

"O andıcı Genelkurmay kabullenmişti ama aşağılık bir iftira ve tertip olan o andıcı hazırlayanlar hakkında hiçbir yasal işlem yapılmadı. O andıcın oluşturduğu ortamda suikasta uğrayan ve mucize kabili hayatta kalabilen Akın Birdal ve bizler, o andıcın 'failleri'nin hakkında uğradığımız en hayâsızca iftira karşısında yargı yoluna gidemedik. Genelkurmay Adli Müşavirliği, andıcı hazırlayanlar hakkında soruşturma izni vermedi." (Radikal, 16.06.2009)

İkinci örnek, son andıçta imzası bulunan Kıdemli Kurmay Albay Dursun Çiçek'le ilgilidir. Çiçek'in adını kamuoyu daha önce 2006 yılında kalem aldığı bir andıçla duymuştu. Bu andıçta ABD, AB ve Musevilerin Soros Vakfı'nın, bazı sivil toplum örgütlerine rejimi değiştirmek ve ülkeyi bölmek için yardım ettiği belirtiliyordu. 73 sayfalık bu andıçta, TOBB, TÜSİAD, TESEV, LDT, İKSV, Sabancı Üniversitesi, Bilgi Üniversitesi, ENKA Okulları, Robert Koleji ve dahası Adalet, Dışişleri ve Eğitim Bakanlıklarının dışarıdan destek alarak Türkiye aleyhine çalıştıkları ileri sürülüyordu. Genelkurmay başkanlığı Bilgi Destek Birimi tarafından hazırlanan bu andıç sözde araştırıldı, soruşturuldu ama hiçbir sonuç çıkmadı. (Taraf, 07.04.2008; Nazlı Ilıcak, Sabah, 16.06.2009)

Bu iki örnek, insanların hayatlarına ve haysiyetlerine yönelik hukuk dışı eylemlerde bulunanların ordu içerisinde bir yaptırma tabi tutulmadıklarını ve görevlerine devam ettiklerini gösteriyor. Ve dolayısıyla demokrasi düşüncesine muhalefetin ve demokratik yaşamı kesintiye uğratma iradesinin ordu bünyesinde bireysel değil kurumsal olduğuna delalet ediyor.

Bu durumda görev siyasetçilere düşüyor. Siyaset dünyası, bu durumu tüm açıklığıyla ortaya koymak için her türlü çaba içerisine girmeli (örneğin, Meclis'te bir araştırma komisyonu kurmak gibi) ve demokrasi dışına çıkmaya tevessül eden tüm ordu personelinden hesap sorulmasını sağlamalıdır. Bu hesap sorma süreci, ordunun sertleşmesini beraberinde getireceğinden sıkıntılı ve riskli olabilir. Ama demokrasiyi daim kılmak için, bu sıkıntıyı göğüslemekten ve bu riski göze almaktan başka yol görünmüyor. Aksi takdirde askerin soluğunu her zaman ensemizde hissetmekten kurtulamayacağız.

* Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi