CHP ancak halka dönerse kurtulur

2002 seçimleri, 28 Şubat'ta demokratik bir duruş sergilemeyen, aksine demokrasi karşıtı bu müdahaleden iktidar devşiren bütün partileri tasfiye etti. ANAP, DSP ve MHP, parlamento dışında kaldı; AK Parti ve CHP'den oluşan ikili bir Meclis yapısı doğdu.

AK Parti, mütedeyyin ve muhafazakâr kesimlerin taleplerini siyasal alana aktarmaya çalışan ve iktidarı hedefleyen bir siyasi partiydi. Parti yöneticileri, içinden çıktıkları siyasi geleneği inkâr etmi-yorlardı. Ancak geçmişleriyle hesaplaştıklarını ve “Milli Görüş gömleğini üzerlerinden çıkardıklarını” ifade ediyorlar, amaçlarının demokratik standartları yükseltmek olduğunu belirterek eskiden tamamen reddettikleri Avrupa Birliği (AB) üyeliğine sahip çıkıyorlardı.

Dindar kimliği açık bir partinin tek başına iktidar olması, ana-akım medyada ve ordu içinde büyük bir rahatsızlığa yol açtı. Medyada, bazı Arap ülkelerinde yönetimi gasp eden diktatörlerin başı açık eşlerinin fotoğrafları yayınlanıyor ve bu ülkelerde dahi (!) yöneticilerin eşleri başı açıkken Türkiye'de iktidarda oturanların eşlerinin başörtülü olmasını bir geriye gidiş olarak yorumlayan haberlerin ve yorumların ardı arkası kesilmiyordu. Orduda ise, birtakım hareketlenmeler başlamıştı. Ordu komuta kademesi, AK Parti'yi laiklik için bir tehlike olarak değerlendiriyor ve bulduğu her fırsatta iktidarın yeni sahiplerini tasvip etmediğini gösteriyordu.

Medya ve ordunun AK Parti'ye karşı takındığı tavır CHP'yi derinden etkiledi. 1999 seçimlerinde baraj altında kalınca Baykal, CHP Genel Başkanlığı'ndan ayrıldı. Ancak delegeler üzerindeki hâkimiyetini kullanarak bir süre sonra tekrar partinin dümenini ele geçirdi. Önceleri Baykal, İngiltere'de Tony Blair'in yaptığı gibi, partisinin klasik çizgisini değiştirmeye soyundu. “Anadolu solu” adı altında toplumsal kesimlerin hem sorunlarına hem de inancına duyarlı bir politika üretmeye çalıştı. Ancak içi doldurulamayan bu söylem halk nezdinde bir itibar görmeyince Baykal, yüzünü halktan çevirip orduya döndü ve ordunun iktidara duyduğu tepkiyi siyasi alana kanalize etmeye çalışan bir politika izlemeye başladı.

Baykal liderliğindeki CHP, demokratik seçimlerle iktidarı elde etmeyi hedefleyen bir siyasal parti hüviyeti taşımıyordu. Bu nedenle toplumsal kesimlerle herhangi bir irtibata girmiyor ve onların istemlerini toplumsallaştırmayı dert edinmiyordu. Baykal, iktidara dair tüm umutlarını 28 Şubatvari bir ara döneme bağlamıştı, onun artık iktidar olmak için halkın desteğine ihtiyaç yoktu; zira iktidarın yolu ordunun siyaseti düzenlemek için müdahil olacağı bir ortamı yaratmaktan geçiyordu. Bu politikaya uygun olarak Baykal, bütün enerjisini -ordunun en hassas olduğu- laiklik konusunu kaşımaya adadı. Laiklik, artık CHP'nin bütün politikalarına yön veren tek ilke olmuştu. Baykal, ana-akım medyadaki destekçilerinin de yardımıyla, İslamcı bir geçmişe sahip olan iktidarın laik yaşam tarzını ortadan kaldıracağı korkusunu işliyor ve dolayısıyla laikliğin garantörü olarak görülen ordunun sahaya inmesini sağlamaya çalışıyordu.

CHP'ni bu katı laikçi ve elitist politikasının iki önemli sonucu oldu: Birincisi, CHP halk ile olan bütün bağlantılarını yitirdi. “Yaşam tarzı” odaklı muhalefet sadece büyük kentlerin yüksek gelir oranına sahip muhitlerinde karşılık buldu; kırsal bölgelerde, şehirlerin varoşlarında ve Kürt illerinde ise CHP'nin esamisi okunmaz oldu. İkincisi, AK Parti her geçen gün daha da güçlendi.

AK Parti'nin giderek hegemonik bir güç kazanması CHP'de bir değişikliği kaçınılmaz kıldı. Dünya durdukça CHP'nin başında kalacağı düşünülen Baykal, halen kamuoyu için esrarını koruyan bir kaset operasyonuyla, bir günde koltuğunu yitiriverdi ve yerini Kılıçdaroğlu'na bıraktı. Kılıçdaroğlu, selefinden farklı bir portre çizdi/çiziyor. İlk olarak, Kılıçdaroğlu ilk günden beri, altını çizerek iktidara talip olduğunu belirti-yor ve CHP'lilerde bir iktidar olma umudu uyandırıyor. Oysa bu umut, Baykal döneminde CHP'lilerin yamacından bile geçmiyordu. İkinci olarak, Baykal “laiklik”i merkeze koyuyor ve siyaseti “Atatürk ilke ve inkılâpları, çağdaş yaşama tarzı ve cumhuriyetin değerleri”nden oluşan bir kavram setiyle yürütmeye çalışıyordu. Oysa Kılıçdaroğlu, daha somut kavramlarla halka ulaşmayı deniyor. Elbette yeri geldiğinde o da “laikliğin bir neferi” olduğunu söylüyor ama Kılıçdaroğlu laikliğin karın doyurmayacağını görüyor. Bu nedenle -takdir edilesi bir gayretle- her ile/ilçeye gidiyor, CHP'nin daha önce arasına mesafe gruplarla kesimlerle buzları eritmeye çalışıyor, Kurultay konuşmasında 41 ayrı vaatte bulunuyor, mesela yoksullukla mücadele edeceğini, herkese aile sigortası bağlatacağını, yolsuzluklardan hesap soracağını belirtiyor.

Kılıçdaroğlu'yla değişen siyaset tarzının CHP'ye iyi geldiğini düşünüyorum. Baykal döneminde partiye nerdeyse eli mahkûm olduğu için oy/destek veren tabanın hareketlendiği, daha bir şevk ve hevesle parti çalışmalarına katıldığı görülüyor. Ne var ki CHP'deki bu olumlu dönüşümü sekteye uğratabilecek çok temel bir sorun var: Bu sorun, CHP seçmeninin, Baykal döneminde uygulanan politikalarla içine kapanması ve demokratik değerlerle arasına mesafe koymasıdır. Büyük oranda kemikleşen bu seçmen, toplumun diğer kesimleriyle -örneğin mütedeyyinlerle, Kürtlerle, gayri-müslimlerle- bir birlikteliğe girmekten kaçınıyor, onların hak taleplerinin karşısında duruyor, demokratik alanı genişletmeye yönelik her girişime sert bir biçimde muhalefet ediyor.

Kılıçdaroğlu yönetimindeki bir CHP'nin farklı grupların sorunlarına eğilen ve bunlara somut öneriler üreten etkili bir muhalefet partisi olmasının önündeki en büyük engeldir. Zira Kılıçdaroğlu, CHP'nin bugüne kadar uzak durduğu kesimlere yöneldiğinde kendi tabanının baskını üzerinde hissediyor. Bu nedenle toplumsal sorun alanlarına yönelik ya çok sınırlı bir vaatte/açılımda bulunuyor veya bir gün önce söylediklerini ertesi gün tevil etmek durumunda kalıyor. Mesela Kılıçdaroğlu, genel başkan olur olmaz, başörtüsü sorununu kendi sorunları olarak gördüklerini ve bunu ancak kendilerinin çözebileceğini söyledi. Bu politika değişikliği toplumun genelinde olumlu karşılandı ama CHP'nin çekirdek tabanı ve bu tabanın parti yönetimindeki temsilcileri bu değişikliğe sert bir tepki gösterdi. Bunun üzerine Kılıçdaroğlu hemen geri çekildi, sorunu oluşturdukları bir komisyona havale ettiklerini ve bu komisyonun çözüm hakkında bir rapor hazırlayacağını söyledi. Ancak ne hikmetse, üzerinden neredeyse bir yıl geçmesine rağmen, komisyon söz konusu raporu bir türlü kamuoyuna sunmadı.

Kürt meselesinde benzer bir durum var. Israrla “Kürt” kelimesini kullanmaktan kaçınan Kılıçdaroğlu, Van'da yapılan bir toplantıda nihayet “Kürt sorunu” diyebildi. Fakat bir gün sonra, “sorunu Doğu ve Güneydoğu sorunu olarak gördüklerini, Kürt sorununun da bunun bir parçası olduğunu” söyleyerek bir gün önce kullandığı ifadeyi yumuşatma yoluna gitti. Eğitimde anadilinin kullanılmasına dair sorularla karşılaşan Kılıçdaroğlu, “anadilin öğretilmesini savunduklarını” söyledi ama “anadilinde eğitim için uygun zamanının olmadığını” belirtti. Böylece hem Kürtlerin gönüllerini almayı hem de kendi tabanında fazla sıkıntı yaratmamayı hedefledi.

Ancak bu söylem ne Kürtleri ne de toplumun genelini ikna edebildi. Bugün farklı siyasi eğilimlerde olsalar da hemen hemen bütün Kürtleri buluşturan ortak nokta, dillerinin eğitimde kullanılması talebidir. Dolayısıyla sadece öğretimi esas alan, anadilinin bir eğitim dili olmasını dışarıda bırakan bir yaklaşımın Kürtleri tatmin etmesi mümkün değildir. Kılıçdaroğlu'nun bu gerçeği görebilmesi için çok fazla uzaklara bakması da gerekmez; hemen yanı başında duran yardımcısı Sezgin Tanrıkulu'na sorması yeterli olacaktır.

Ayrıca bugünün neden uygun zaman olmadığı, kendisinin uygun zaman için bir süre öngörüp öngörmediği ve bu süre zarfında partisinin ne gibi politikalar izleyeceği gibi konular da izaha muhtaçtır. Dahası çok temel bir soru halen yanıt beklemektedir: Acaba Kılıçdaroğlu ve partisi eğitimde anadilinin kullanılmasını ilkesel olarak kabul ediyor mu, etmiyor mu? Bu hayati ve ahlaki bir sorudur; dolayısıyla CHP buna ilişkin cevabını ve tavrını netleştirmelidir.

CHP bir dönüm noktasında, önünde iki yol var ve bu yollardan birini seçmek zorunda. İlk yol, kolay olandır. CHP, Cumhuriyetin değerleri adı altında dar bir kesimin çıkarlarının savunuculuğunu üstlenerek ve laikçiliği politikasının asıl belirleyeni yaparak eski yolunu takip edebilir. Bu yol CHP'nin “devlet partisi” kimliğini tahkim ettiği oranda CHP'yi iktidardan uzaklaştırır ve ebedi muhalefete mahkûm eder.

İkinci yol ise, CHP'nin topluma dönmesidir. Topluma dönük bir siyaset yapmak, toplumsal sorunlara çözüm üretmeyi ve devlet karşısında toplumsal kesimlerin yanında durmayı gerektirir. CHP'yi devlet partisi olmaktan çıkarıp gerçek bir siyasi parti yapacak olan bu yol meşakkatlidir; zira böyle bir tercih, CHP'nin kendi tabanıyla yüzleşmesini/hesaplaşmasını ve nihayetinde CHP'nin başkalaşmasını kaçınılmaz kılacaktır. Bu bir risk, ama Kılıçdaroğlu ve ekibi, iktidar veya en azından ciddi bir iktidar alternatifi olmak istiyorsa bu riski almak ve CHP'nin başkalaşmasını kabul etmek zorundadır. Unutmayalım, Erdoğan'a iktidar yolunu açan “Milli Görüş gömleğini” çıkarmasıydı; Kılıçdaroğlu'nun “Kemalizm gömleğini” çıkarıp çıkarmayacağını ise zaman içinde hep birlikte göreceğiz.