Çözümün tek adresi siyaset

Türkiye'de kamuoyu, Mart 2007'den beri incelikle işlenen ve kusursuz bir şekilde işlemesi için azami çaba sarf edilen bir yönlendirme politikası ile sınır ötesi bir operasyona hazır hale getirildi. Askeri otorite, sınırın öte yanını hedefleyen askeri bir harekâtın mutlak bir gereklilik olduğunu -bizatihi Genelkurmay Başkanı'nın ağzından- defaatle dile getirdi. Muhalefet partileri (CHP ve MHP) ve medyanın ağırlıklı bir kesimi de bu konuda askerlerle aynı telden çaldılar; "askerlerin elini kolunu bağlayıp teröristlere taviz vermekle" itham ettikleri hükümeti toplum nezdinde güç duruma düşürmek türlü propaganda yöntemlerine başvurdular.

Siyasi iktidar başlangıçta kendisine yönelik bu kıskaca iyi direndi; dizginlerinden boşanmış bir şekilde hamaset nutukları atanlara prim vermedi, Irak'ın kuzeyine dönük bir harekâta girişmektense sorunu diplomasinin imkânları dâhilinde çözmeye gayret etti. Fakat seçimlerin akabinde şiddet eylemlerinin yoğunlaşması ve bu eylemlerin toplumda yarattığı infial, iktidarın bu direnç ve hareket alanını daralttı. Hükümet Ekim ayında Meclis'ten sınır ötesi harekâta dair tezkereyi çıkardı ve 28 Kasım itibariyle de TSK'yı yetkilendirdi. Böylece kimilerinin sabırsız bir istek ve hevesle arzuladıkları, kimilerinin ise korku ve tedirginlikle bekledikleri sınır ötesi operasyon gerçekleşti. TSK, Cumartesi gece yarısından sonra başlayan ve üç saatten fazla süren operasyonda, F-16 ve F-4'lerden oluşan 50 kadar savaş uçağıyla, Zap, Avaşin ve Hakurk bölgeleri ile Kandil Dağı'ndaki PKK kamplarını vurduğunu açıkladı.

Operasyonla psikolojik bir başarının elde edildiği söylenebilir. Zira operasyon, toplumda oluşturulan harekat beklentisini karşılayarak kamuoyunun gazını aldı ve önceki beyanatlarıyla adeta operasyon yapmak zorunda kalan askerin sözünü yerde bırakmadığını cümle aleme göstermeye yaradı. Askeri manada ne tür bir netice elde edildiğini ise zaman gösterecek, bunu şimdiden kestirmek çok zor. Fakat boyunlarında her zaman savaş davullarını taşımalarıyla maruf bazı kişiler, daha önce defalarca yaptıkları gibi şimdi de, bu operasyonu hemen "tarihi zafer" diye selamlamaktan geri durmadılar. "Elimizin ne denli ağır" olduğundan bahsedip "konu komşu herkesi" tehdit ettiler. Hatta bununla da yetinmeyip onların "gelecek kuşaklarına" şimdiden gözdağı verdiler. Ama coşkularına gem vuramayıp "çocuklar gibi şen olan" bu savaş müptelalarının bilinçli ve ısrarlı bir şekilde gözden kaçırdıkları bir bilgi vardı: O da, bugün methiyeler düzdükleri operasyonun Irak'a düzenlenen -ilk değil- 25. büyük operasyon olduğuydu. Ve onlar bugün söylediklerinin benzerlerini, bundan önceki 24 operasyonunun ertesinde de söylemişlerdi. Her seferinde "terörün kökünü kazmış", "tarih yazmış", "sınırları çizmiş" ve "herkese haddini bildirmiş"tik.

Ama her ne hikmetse bu operasyonların hiçbiri kendisinden beklenen asıl sonucu vermemişti. Zira ilkinden sonuncusuna kadar bütün operasyonlarda temel gaye, PKK'yi bitirmek veya en azından bir daha belini doğrultamayacak kadar zayıf düşürmekti. Ne var ki yapılan bunca operasyona karşın bu nihai hedefe ulaşılamadı, PKK'nin varlığına son verilemedi. Sonuncusu da dâhil olmak üzere yapılan her operasyon PKK'nin -özellikle askeri açıdan- bir miktar gerilemesine sebebiyet vermiş olabilir ama ortada duran gerçek, PKK'nin varlığını halen devam ettirdiğidir.

Bu gerçek karşısında modern bir devletin yapması gereken, hem PKK'yi doğuran sorunlarla ve hem de bugüne kadar PKK'ye karşı benimsenen mücadele yöntemleriyle yüzleşmek olmalıdır. Çünkü mevcut durum, gerek sorunun tarifinin ve gerek mücadele metotlarının sorunlu olduğuna delalet etmektedir. Yapılacak cesur bir yüzleşme şu hususların ortaya çıkmasını sağlayabilir:

PKK'yi doğuran ve onun bunca senedir belli bir kitle desteğine sahip bir şekilde varlığını devam ettirmesini sağlayan Kürt sorunudur. Dolayısıyla PKK'ye son vermenin ya da onu kitlenin teveccühünden mahrum marjinal bir harekete dönüştürmenin yolu da Kürt sorununun çözümünden geçmektedir. Farklılık ve özgürlüğün geçer akçe olduğu şimdinin dünyasında ise Kürt sorununu, Cumhuriyet'in kuruluşundan şimdiye kadar geçerli olan ve farklılıkları inkâr eden/tanımayan asayiş ve yasaklama eksenli politikalarla çözmenin imkânı yoktur. Eğer salt yasaklama ve asayişle bu sorunu bir hal yoluna koymak mümkün olsaydı, asayiş ve yasaklamanın katmerlisinin uygulandığı tek parti yönetiminde veya darbe sonrası dönemlerde bu sorunun kökten bitmiş olması lazım gelirdi. Oysa -artık emekli generallerin de tanıklık ettiği üzere- yasaklamanın ve asayişin kapsamının genişlemesi sorunun çözümüne katkı sağlamamış, bilakis daha da ağırlaşmasına neden olmuştur.

Bu durumun bir paradigma değişikliğini zorunlu kıldığını belirtmek gerekir. Kürt sorununu samimi olarak çözmek isteyen bir siyasal iktidar, bu sorunun çeşitli görünümlerini (siyasal, sosyal, ekonomik ve hukuki) hak ve özgürlükler temelinde çözüme kavuşturmayı amaçlayan bütüncül bir program koymalıdır. Bu tür bir program -sorunun doğası gereği- başlıca iki amaca yönelecektir: Bunlardan ilki ovadaki Kürtlerin dağa çıkmalarını önlemektir, bunun için bu program, a) iç politikada hak ve özgürlük alanlarını genişleterek her fikrin kendini meşru siyasi zeminlerde ifade edebilmesine imkân tanımalı; b) dış politikada özellikle Irak Kürtleriyle sıkı bir işbirliğine girerek hem dış hem de iç Kürtleri rencide etmekten kaçınmalı; c) ekonomide Doğu ve Güneydoğu'nun ekonomik yaşamını canlandıracak önlemleri içermeli; d) sosyal ve hukuki planda da, koruculuk sistemini lağvetmeli, zorunlu göçe tabi tutulanların mağduriyetlerini gidermeli, anadilde eğitimin önünü açmalıdır. Böylesine bütüncül bir program, daha önce yaşanmış mağduriyetlerini etkisini hafifletmek ve yeni mağduriyetlerin oluşmasının önüne geçmek suretiyle dağa çıkma gerekçelerini asgariye indirir.

İkinci hedef ise, dağdaki PKK'lilerin ovaya inmelerini temin etmektir. En acil gereklilik budur. Herhangi bir nedenle (etnik, dini, mezhepsel, vb.) kanlı bir çatışma sürecinden geçen toplumlarda, çatışmalar kısmen hafifledikten sonra en temel problem, halen silahlı olan grupların elindeki silahları almak ve onların hukuki düzene adaptasyonlarını sağlamaktır. Elinde silah bulunduran bir grup dağda bulunduğu müddetçe, huzuru ve güvenliği, ekonomik ve siyasi istikrarı sağlamak ve sürdürmek son derece güç olur. Bu her ülke için olduğu kadar Türkiye için de geçerlidir; bu meyanda Türkiye'de de toplumsal barışın tesisine katkı yapacak en önemli unsur, PKK militanlarının dağdan indirilmesidir.

Türkiye'nin bugün, bu programı uygulayacak ekonomik, diplomatik, hukuki ve siyasi fırsatları vardır. Ekonomi 1980 ve 1990'larla kıyas kabul etmeyecek kadar güçlü bir haldedir; diplomasi penceresinden bakıldığında Türkiye sorunun demokratik mekanizmalarla çözümü konusunda AB ve ABD'nin tam desteğine sahiptir; hukuki açıdan ise bütünleşmeye çalışılan AB mevzuatı ve benzer sorunları yaşayan İngiltere ve İspanya gibi AB ülkelerinin deneyimleri önemli imkânlar sunmaktadır. Siyasi duruma gelince burada da heba edilmemesi gereken iki şans söz konusudur; biri mevcut iktidarın ülkenin genelinde yaklaşık yüzde 50'lik, Doğu ve Güneydoğu'da ise yaklaşık yüzde 60'lık bir halk desteğinin olmasıdır; diğeri ise Kürt taleplerinin en önemli taşıyıcılarından biri olan DTP'nin Meclis'te bir grup halinde temsil edilmesidir.

Siyasi iktidara düşen sorumluluk, tüm bu olumlu faktörlerden azami şekilde yararlanma basireti göstermesi ve sorunun çözümünde siyaseti öne çıkaran bir irade ortaya koymasıdır. Eğer bu hükümet, selefleri gibi operasyonlardan medet umar ve bir gün önce eve dönüşten bahsedip ertesi gün eve dönmeye çağırdıklarının başına bomba yağdırmaya devam ederse, bu önemli çözüm fırsatını harcamış olur ki, bunun sorumluluğu da vebali de çok ağır olacaktır.

Dr., Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi (vahapcoskun@yahoo.com)