Değişime direnç ve (ön)yargı

İleride tarihin uzun uzun yazacağı döneme girmiş bulunuyoruz. İçinden geçtiğimiz şu dönemde, 85 yıldır askerin siyasetteki temel gücü oluşturduğu Türkiye'nin geleceğine dair öngörüler ise ikiyüzlü: Kimilerine göre Türkiye en sonunda parçalanmaya doğru gidiyor, kimilerine göre ise nihayet demokratikleşerek ve normalleşerek güçleniyoruz. Ben kesinlikle ve tereddütsüz olarak ikincilerdenim. Ayrıca ilk gruptakilerin söylemlerinin artık toplumun zihnini temcit pilavı haline çeviren, dönem dönem tekrarlanan öte yandan hiçbir gerçeklik yönü bulunmayan, temelsiz, boş söylemler olduğu ve yine yanılacakları kanısındayım.

Türkiye halk iktidarıyla tanışana ve değişimin öncüsü halk olana dek, seçilmiş veya atanmış, bekasını ya askerin iradesiyle sürdüren ya da düşürülen hükümetlerce yönetiliyordu. Bu sistemin seçmenin iradesine direnemediği dönemlerde de yargı, devreye giren iki direnç unsurundan biriydi. Hatta bugün de olduğu gibi yargı, hükümet, eğitim ve idare sistemi dâhil olmak üzere bütün siyaseti yoğuran laik ideolojinin garantörüydü. Yargıya ilişkin sorunlar ise bugüne kadar ya resmi ideolojinin hâkim olduğu kalıpların ya onu tartışmayı reddeden hamasetin ya da reform için uygun zaman olmadığından hareketle statükoculuk romantizminin kutusuna hapsedilmişti, Ancak bugünkü tartışmalar işte bu kutuyu açıyor.

Türk yargısı hakkındaki eleştirilerin başında hantal işleyiş ve belirsizlik süresinin uzunluğu gelmektedir. Ancak istenirse bunun kırılacağını gösteren net bir örnek yaşandı, geçtiğimiz haftalarda. Erzincan Cumhuriyet Başsavcısı'nın tutuklanması haberini televizyondan, radyodan ve internetten duyar duymaz konuyu gündeme alıp, müzakere edip, Erzurum özel yetkili cumhuriyet savcılarının yetkilerinin alınması kararını hızla veren HSYK Başkanvekilliği ve katılan üyeleri bize “elektronik çağda atmosferden toplanan sinyallerden oluşan haberlerle işlemler yapılabileceğini” gösterdi.

Adaletin çok çok hızlı dağıtıldığı bu olay, geride ise yanıtlanması gereken sorular bıraktı: Soruşturma yapan, gözaltına alma ve tutuklama talebinde bulunan cumhuriyet savcılarının yet-kileri alındı da bu kararları veren hâkimlerin yetkileri neden alınmadı? Hâkimler neden hariç bırakıldı? Yoksa bu kurul sadece savcıların kurulu mu? Adının ilk kelimesi “Hâkimler” olan kuruldan hâkimlerin alınmasına ilişkin bir karar çıkmaması, eksikliktir. Özel yetkili savcıların yetkilerinin alınması HSYK Başkan Vekilliği'nin görev alanına giriyor da hâkimlerin yetkilerinin alınması girmiyor mu? Girmiyorsa neden? Engel ne? Hâkimle savcı arasında fark mı var? Bu da HYSK'nın tarafsızlığına açıkça gölge düşüren bir durumdu.

Öte yandan yüksek yargıdaki bu müşterek hızın bir ayağını oluşturan Yargıtay Başkanlığı ve Başkanlar Kurulu tutumuyla Anayasa'da yer alan “HSYK kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulmaz” hükmünü açık bir biçimde çiğnedi. Yargıtay Başkanlığı ve Başkanlar Kurulu'nu teşkil eden yargıçlar HSYK Başkan Vekilliği kararını incelediler ve hukuka uygun olduğuna karar verdiler, Başkanlık da açıkladı. Eğer yargıçların denetimine tâbi olmasaydı, Yargıtay Başkanlığımız ve Başkanlar Kurulu üyeleri nasıl böyle “hukuka uygundur” diyebilirlerdi? Yani 28 yıldır yapılmayan HSYK Başkan Vekilliği kararlarının hukuka uygunluk denetimi Yargıtay tarafından yapıldı ve hukuk düzenimiz yeni bir müessese kazandı.

Danıştay Başkanlığı da bu üçlüde yerini aldı. Onlar da diğer yüksek yargı kurumlarının hızından geri kalmadan HSYK Başkan Vekilliği'nin aldığı, Yargıtay Başkanlığı ve Başkanlar Kurulu'nun hukuka uygun bulduğu kararı aynı şekilde haberdar olduktan sonra gündeme alıp, inceleyip karar verdiler ve güneş batmadan, karanlığa kalmadan hızla kamuoyuna duyurdular. Danıştay Başkanlığı'nın yetkisi ve görevi olmasa böyle bir açıklama yapılmazdı. Ancak bu yetkiyi neden aldığını da ben bulamadım açıkçası.

Otuz yıllık, kırk yıllık davalardan bahsedilen bu memlekette Erzurum olayında hukukun işleyişi yüz metre koşusundan farksızdı. Türk adaletinin bu hızı zannediyorum ancak kronometre ile takip edildi. Bizleri elektronik haberleşme, kararlaştırma ve kronometre ile infazı takip etme imkanına kavuşturanları kutlamaktan başka ne yapılabilir?

Türkiye'de yargı, Erzurum skandalında da görüldüğü gibi rüzgâr kendi gemilerinin istemediği şekilde esince birden çok hızlı ve uyumlu bir şekilde çalışabiliyor. Kurumların normal bir biçimde idare edildiği bir ülkede, hukukta böylesine dramatik, ironik ve kural dışı bir durumun yaşanmasını düşünmek zor. Başbakan'ın dile getirdiği 'kimse hukukun üstünde değildir' söylemi kulağa hoş geliyor. Fakat hukukun hali pür melali, kaçınılmaz biçimde üzerinde yükseldiği temele dair şüphelere mahal veriyor. Önceki deneyimler de bunu haklılaştırıyor.

Son olarak belirtmek gerekir ki hükümet, değişim karşısındaki dirençlere itidalli biçimde karşı koymayı sürdürmeli. Fakat hükümet somut değişimler yaratmanın araçlarına sahipken dev-reye giren 'direnç odakları', değişim hareketini kolayca ihtilafa ve çözümsüzlük ittifakına dönüştürebiliyor. Bu nedenle değişim, bu alandaki derinleşmesine devam etmeli -ki bu uzun vadede değişimi daha olanaklı kılacaktır.