Depremden ders aldık mı

Tarih 17 Ağustos 1999, saat 03:02. Yer büyük bir gürültüyle sarsılmaya başlıyor, öyle bir sarsılma ki 45 saniyelik süreç sanki saatlerce sürmüş gibi tüm düzeni yerle bir ediyor. Kıyameti andıran bu sahne sonrasında yerle bir olmuş binalar, çok sayıda ölü ve yaralının meydana gelmesine neden oluyor. Gece uykusunda depreme yakalanan yöre halkı ancak gün ağardığında meydana gelen dehşeti ve acıyı çaresizlik içerisinde anlama imkanı buluyordu.

17 Ağustos depremi ülkemizin yaşadığı en büyük felaketlerden biridir. 7,4 şiddetinde oluşan deprem Gölcük yakınlarında 17 km. derinlikte meydana gelmiş ve 220 km. uzunluğunda bir segmenti kırarak, Düzce-Akyazı-Sapanca-İzmit-Gölcük-Yalova yönünde yaklaşık 55-60 km.lik bir yırtılma ve 2.60 m. yer değiştirme (fay atımı) meydana getirmiştir. Tüm Marmara Bölgesini etkileyen deprem Ankara'dan İzmir'e kadar Türkiye'nin geniş bir alanında etkili olmuştur. Deprem; 66.441 konutun ve 10.901 iş yerinin ağır hasara, 67.242 konutun ve 9.927 iş yerinin orta hasara, 80.160 konutun ve 9.712 iş yerinin hafif hasara uğramasına ve 17.479 vatandaşımızın hayatını kaybetmesi, 43.953 vatandaşımızın da yaralanmasına neden olmuştur. Meydana gelen maddi kayıp ise 9-13 milyar dolar civarındadır.

Hasar, ölü ve yaralı sayısı yaşanılan afetin boyutlarının ne kadar büyük olduğunu çok net bir şekilde ifade etmektedir. Artık hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağı, kayıpların geri gelmeyeceği süreç içerisinde anlaşılmış, başta deprem olmak üzere afetlere hazırlıklı olma konusunda ne kadar yetersiz, ilgisiz ve bilgisiz olduğumuz acı gerçekler sonrasında fark edilmiştir. İşte birçok kişi ve kurumun “17 Ağustos afetlerle mücadelede bir milattır.” Sözünü sıkça söyleyeceği ve gerçekten de bir “Milat” olarak tarihe geçecektir bu olay. Can ve mal kayıplarının bu denli fazla yaşanmasının en büyük nedenleri ise; depremin Türkiye nüfusunun % 23'lük bir bölümünü oluşturan bölgede etkili olması, depremden en ağır derecede etkilenen, can kaybı ve maddi hasarın ağır olduğu nüfusun toplam nüfus içindeki payı ise % 6 civarında olması, depremin etkilediği 7 ilin Gayri Safi Milli Hasıla içindeki payı % 34,7, sanayi katma değeri içindeki payı ise % 46,7 oranında olması. Ayrıca konutlardaki hasarın sağlam olmayan zeminde yapılaşma, zemine uygun yapı taşıyacak temelin doğru olarak tasarlanmaması, yapı malzemeleri seçim hataları, yapı malzemeleri kullanım hataları, yapı eleman birleşim hataları, yapı projelendirme hataları, bilinçsiz kişilerce sonradan yapı içerisinde yapılan tadilatlar da hasarın büyüklüğünde önemli etkenlerden bazılarıdır.

Ülkemiz yüzölçümünün % 92'si, nüfusunun % 95'i sanayisinin % 98'i birinci ve ikinci derecede deprem bölgesinde bulunmaktadır. Bu gerçek ortadayken ve 1999'da büyük bir deprem felaketi yaşamışken bundan sonra çok daha bilinçli, hazırlıklı ve duyarlı olmak zorundayız. Aradan geçen 12 yılda çok şeyler konuşuldu, çok şeyler yazıldı ve aslında çok şeylerde yapıldı. Fakat yapılan şeylerin yeterli olduğunu söylemek güç. Örneğin, 13 Milyon konuttan sadece 3 Milyona yakını deprem sigortası yaptırmış olması daha çok yol kat etmemizin gerekliliğini ortaya koymaya yeterli bir istatistiktir. Afet yönetiminden afet risk yönetimine geçmekteki yavaşlığımız, kurumlar arası eşgüdüm sorununun kısmen de olsa 2010 yılında çözülmüş olması, yapılan imar aflarının, denetimlerin tam ve süreklilik yönündeki yavaşlıklar, yerel yönetimlerin afetler ve afet yönetimindeki yetersizlikleri, şu an yürürlükte bulunan mevzuatın çok eski ve günümüz koşullarına göre uyarlanmasındaki eksiklikler gibi birçok unsur da afetlerle mücadele konusunda elimizi zayıflatan nedenlerdir.

Her yıl 17 Ağustos'ta anma törenleri düzenlenmekte, o günün hüznü ve acısı tekrar hatırlanmaktadır. Hayatta kalanlar bizlere afet bilincini ve afetlerle mücadele etmenin ve hazırlıklı olmanın gerekliliğini ilk ağızdan haykırmakta, hatırlatmaktalar. Esasen depremin öldürmediğini, gelişi güzel yapılan binaların ölüme neden olduğunu, deprem olduktan sonra arama-kurtarma çalışması yapmaktan ziyade, deprem olmadan önce gerekli hazırlıkları yapmamız gerektiğini bizlere öğretmekteler. Bu hatırlatmalara ve uyarılara tüm kurum ve kuruluşlarıyla halkımız kulak vermeliyiz. Bu hazırlıkları yapmadığımız sürece “keşke” demekten başka bir sözümüz olmayacaktır.

Ülke olarak afetlere hazırlıklı olma adına tüm imkan ve kabiliyete sahibiz. 1999 depremiyle acı da olsa gerekli şuura da sahip olduk. Önümüzde muhtemel büyük İstanbul depremine zaman geçirmeden hazırlık yapmak zorundayız. Yapılanlar mutlaka olumlu katkı sağlamakta fakat yeterli düzeyde değildir. Afet risk yönetimini önceleyen, bölge planlarını sürekli güncelleyen, yapı denetimlerini sıkılaştıran, vatandaşı ve STK'ları da bu zincire dahil eden ve kamuyu “devlet baba” vasfından çıkararak halkı riske ortak eden bir anlayışla olaylara yaklaşmak zorundayız.

17 Ağustos çaresizliğin, acziyetin, acının ve ayrılığın yaşandığı bir tarih, babanın evladından, çocuğun anasından ayrıldığı, içinde oturulan yuvaların yerle bir olduğu karanlık bir gecedir, devletin tüm kurum ve kuruluşlarıyla vatandaşına yardımda yetersiz kaldığı, vatandaşın yıkıntılar altından kendi imkan ve kabiliyetiyle kurtulmaya çalıştığı acı bir olay, yapılması gerekip de yapılamayan, öncelikli işler arasına alınamayan kaderci bakışın bir ifadesidir.

17 Ağustos, “ahların”, “keşkelerin” bir anlamının kalmadığı kara bir tarihtir. Sonraki nesillere (bizlere) “artık ne duruyorsunuz?”, “hazırlıklı olun!” uyarılarının yapıldığı bir “derstir”. Aileden başlayarak, okul ve meslek hayatımızın tamamında dışlama lüksümüzün olmadığı önemli bir olaydır. Gerekli hazırlıkları yaparak en azından bundan sonra can ve mal kayıplarını minimize edebiliriz. Yarın çok geç olabilir.