DP: Son pişmanlık neye yarar?

2002 seçim sonuçları, siyasi yelpazenin sağ kanadında deprem etkisi yarattı. Siyasal İslam'ın tavında pişmekle birlikte değişim olgusuna vurgu yapan ve kendini “muhafazakâr demokrat” olarak tanımlayan AKP yüzde 35'lik bir oy oranıyla tek başına iktidara otururken, geleneksel olarak merkez sağ siyaseti temsil ettikleri düşünülen ANAP ve DYP ise barajın altında kalarak Meclis dışında kaldılar. Kuruluşunun üzerinden daha onbeş ay geçmemiş bir partinin karşısında alınan bu hezimetin bedelsiz kalması düşünülemezdi; fatura genel başkanlara çıktı.

DYP'de ise çöküşün hesabı “sarışın güzel kadın”dan soruldu, Tansu Çiller'in politik ömrünü tamamlaması “yağız bir delikanlı”nın önünü açtı ve Mehmet Ağar DYP'nin genel başkanı oldu.

Ağar; parti liderliğinin başlangıcında -kendinden beklendiği üzere- klasik devletçi söylemleri dillendirdi ve partinin karar alma mekanizmalarının hassas noktalarına da “devletçi ve merkeziyetçi güvenlik bürokrasisi”nin ağır toplarını (Saffet Arıkan Bedük, Hayri Kozakçıoğlu, vb.) yerleştirdi. Gerek kullanılan politik dilde ve gerek kadro tercihlerinde kaba bir devletçiliğin temayüz etmesi, Ağar ile seslendiği siyasal kitle arasında bir kan uyuşmazlığının olduğunu çok net bir şekilde ortaya koydu. Gerçi Ağar kendini DP ile irtibatlandırmaya yoğun çaba harcıyordu ama burada ciddi bir terslik vardı. Zira DP, devlet elitlerinin seçkinci politikalarına karşı bir reflekse tekabül eden bir siyasal geleneğin başlatıcısıydı; oysa Ağar “devlet” ağzıyla konuşuyordu. Bu, merkez sağ seçmenin iltifat edeceği bir politik duruş değildi. Nitekim Ağar'ın ilk dönemlerinde DYP'nin siyasi arenadaki varlığı neredeyse yok mesabesine indi; DYP artık ne söylediğine kulak kabartılan güçlü bir siyasi parti olma özelliğini kaybetmeye başlamıştı.

Ağar bu durumun farkına 2005'in başlarında vardı ve politikalarında ani ve keskin bir değişikliğe gitti. “Derin devlet” ile özdeşleşen isminin siyasette kendisini avantajlı kılmayacağını idrak eden Ağar, her konuşmasında demokrasi olan bağlılığını vurgulamaya, hak ve özgürlüklere ağırlık vermeye başladı. Artık Diyarbakır'a gidip halkla Kürtçe konuşan ve hatta mitinglerinde halkla birlikte Kürtçe türkülere eşlik eden bir Ağar vardı karşımızda.

Kimliğindeki bu radikal dönüşümle beraber Ağar, ülkenin temel sorunlarında klasik devlet görüşlerine aykırı bir konumda durmaya başladı. Ağar-devlet farklılaşması özellikle üç noktada belirginleşti: İlkin Ağar, AKP iktidarını hedef alan askeri baskının karşısında tercihini sivil ve demokratik siyasetten yana kullandı. Özellikle CHP'nin askeri ve sivil bürokrasiyle tandem oynayarak darbe veya darbe benzerlerine göz kırptığı bir dönemde Ağar'ın “Demokrasi dışından hükümete karşı gelecek hareketlere göğsümüzü gereriz” diyerek anti-demokratik oluşumlara kendi adına set çekti. İkinci olarak Ağar, yerleşik devlet iktidarının en hassas olduğu ve irticaının bir timsali olarak gördüğü başörtüsü konusunda da devletin aksine özgürlükçü bir söylem benimsedi. Ağar, temelde bir insan hakları ihlali olduğunu belirttiği bu yasağa kendi iktidarı döneminde son verileceğini açıklıkla dile getirdi ve böylece devletle bir kez daha ayrı saflarda yer almak zorunda kaldı. Gerek sivil siyaset ve gerek başörtüsü konusundaki özgürlük ve demokrasi vurgusuyla Ağar, üzerine siyaset yaptığı toplumsal kesimlerin milli iradeye ve dine dair hasiyetlerini okşadı. Bu itibarla söz konusu değişiklikler, Ağar'ı devletle ters düşürdü ama onu hedeflediği toplum kesimlerinin indinde itibarlı kılıp giderek kabullenilmesine de sebep oldu. Ağar, üçüncü ve en iddialı çıkışını Kürt meselesinde yaptı. Kürt meselesindeki şahinliğiyle nam salan Ağar, artık salt sertlikle huzurun inşa edilmesinin mümkün olmadığını, bu sorunun ancak demokrasinin ve hukukun imkânlarını seferber etmekle bir çözüme kavuşturulabileceğini dillendirmeye başladı. 2006'nın yaz aylarında bu politikasını anlatmak için çıktığı Güneydoğu gezisinin Diyarbakır ayağında Ağar, PKK'lıların “Dağda silahla dolaşacaklarına gelip düz ovada siyaset yapmaları” gerektiğini söyledi ve hükümete kapsamlı bir af düzenlemesine gitmesi tavsiyesinde bulunup bu konuda destek vaat etti.

Ağar'ın Kürt meselesine demokratik çözüm talebi, halk iradesi ve başörtüsü konularındaki özgürlük savunusuna oranla daha riskliydi. Çünkü ilk iki değişiklik her ne kadar Ağar'ı kadar devletten uzaklaştırmışsa da, millete yakınlaştırmıştı. Ne var ki sömürüye son derece açık olan üçüncü değişiklik ise onu hem devletin hem de politik geleceğini yatırdığı toplumsal kesimlerin gözünden düşürebilirdi. Nitekim CHP, MHP ve ANAP, yükselen milliyetçiliğin de verdiği gazla Ağar'ı bu konuda sıkıştırmaya çalıştılar.

Ancak o, söylediklerinden dolayı b ir nedamet belirtisi göstermedi, aksine kendisini eleştirenlere karşı daha da uç argümanlar ileri sürdü: “Kan üzerinden siyaset yapmak, çatışmadan siyasi çıkar beklemek yanlıştır. Ahlaken de yanlıştır, ülkeye de zarar verir. Bu topraklar yüzlerce yıl sevgi üretti. Çözüm de bunda. Evet, dağda terör yapacağına ovada siyaset yapsın, yeter ki Türkiye'nin bölünmezliğinde birleşilsin!” (Taha Akyol, Milliyet, 10.10.2006)

Bu politika değişiklikleri DYP'ye olumlu yansıdı; parti hem doğal tabanı olarak gördüğü merkez sağ arasındaki buzları eritti ve daha sıcak ilişkilerin kurabileceği bir zeminin temelini attı, hem de “düz ovada siyaset” söylemiyle, özellikle Güneydoğu'daki parti teşkilatlarına dinamizm kazandırdı. Ağar ve DYP hem toplumda hem de basında daha görülür bir hale gelmişti. Söylem değişikliklerini derinleştirip bir programa dönüştürmesi halinde DYP'nin barajı aşıp yeniden önemli bir politik aktör olma şansı ufukta belirmişti. Fakat 2007'in başından itibaren Ağar ve ekibinin yaptığı birtakım büyük hatalar, bu olumlu havanın dağılmasına neden oldu ve parti tekrardan büzülme ve küçülme trendine girdi. Bu süreçte yapılan üç önemli siyasi yanlıştan bahsedebiliriz.

Birincisi, Ağar'ın toplumun büyükçe bir kesiminin ilgisine mazhar olan “düz ovada siyaset”i, bir slogan olmaktan öteye taşıyamadı. Süreci, tarafları ve ayrıntıları esaslı bir programla desteklenmediği için de bu söylemin zaman içinde yalpalaması, sulandırılması ve belirsizleşmesi kaçınılmazdı; nitekim öyle oldu. Keza “Yozgat'ın kaderi ile Kerkük'ün kaderini birleştirmek”ten bahsettiğinde de amacı kendisine gelebilecek tepkileri hafifletmekti, fakat sözüm ona ülkede barışı kurmayı gaye edinmiş bir projenin emperyal bir sosla yayılmacı bir karakter kazanması ciddi bir çelişkiydi. Ağar çelişkilerini aşamadı, söylemini, derinleştirip toplumsallaştırmadı; bu ise partiye duyulan toplumsal ilginin azalmasını beraberinde getirdi.

İkincisi, ANAP ile girilen birleşme sürecinin tam bir fiyaskoyla neticelenmesiydi. Bu birleşme niyeti, her şeyden önce yanlış bir sosyolojik tahlil üzerine bina edilmişti. DYP ve ANAP kurmaylarına göre, merkez sağda büyük bir boşluk vardı ve eğer kendileri uygun bir şekilde biraraya gelirlerse bu boşluğu dolduracak ve siyasette ağırlık merkezi haline geleceklerdi. Oysa ortada bir boşluk söz konusu değildi, varsaydıkları boşluk 2002'de AKP tarafından doldurulmuştu. AKP beş yıllık iktidarı süresince buranın geçici bir sakini değil kalıcı bir sahibi olma niyetini belli etti ve yerini sağlamlaştırdı. Merkez sağın boş olduğu dönemde ANAP ve DYP'nin birleşmesi bu cenahta toplumsal bir talebe denk düşüyordu. Fakat AKP merkez sağ seçmenin taleplerinin taşıyıcısı konuma gelince, artık söz konusu birleşme bir toplumsal talep olmaktan çıktı. Bugün bu partilerin birleşmesinin toplumsal bir karşılığının olduğunu söylemenin imkânı yoktur.

DYP ile ANAP birleşmesi belli bir ilke üzerinden yürümedi; örneğin ülkenin en temel sorunu olan Kürt mese-lesi konusunda Ağar ve Mumcu hep farklı tellerden çalıyorlardı. Bu birleşmede tek gaye, barajı aşmaktı; böyle olunca işin içine -kaçınılmaz bir biçimde- maddi çıkarlar ve kişisel ikbal hesapları girdi. Karşılıklı hesaplar tutmayıp çıkarlar tatmin edilemeyince, birleşme de gerçekleşmedi; bu ise, birleşmenin her iki tarafında da onarılması güç hasarlar meydana getirdi. ANAP seçime girmedi ve lideri Mumcu bir siyasi mevtaya dönüştü. Birleşme sürecinden sonra DP adını alan DYP ise, hem ülkenin dört bir yanından gelen teşkilat istifalarıyla, hem vitrinine koyduğu iddialı isimlerin (Sinan Aygün, Mehmet Ali Bayar, Deniz Ülke Arıboğan, vs.) çekilmesiyle ve hem de parti emektarlarının (Saffet Arıkan Bedük gibi) ayrılmasıyla büyük sarsıntı geçirdi Ağar'ın mitinglerindeki coşku eksikliği, bu sarsılmayı teyit etti.

Üçüncüsü ve en önemli hata ise, Cumhurbaşkanlığı seçim sürecinde yaşandı. Ağar sürecin ta başından beri iki argümanı kullandı: a) Toplantı yeter sayısı 184'tür, 367'nin hukukla bir ilgisi yoktur ve b) Meclis seçimini kendisi yapmalı, mahkemeye düşmemelidir. Bu durumda insanların Ağar'dan beklentisi -doğal olarak- seçimin yapılacağı gün Meclis'te hazır bulunması ve eğer cumhurbaşkanı namzedini beğenmiyorsa “ret” oyu vermesiydi. Siyaseten ve ahlaken doğru olan buydu; zira böylelikle hem net tavrını göstermiş, hem de CHP'nin hukukilikten uzak 367 dayatmasını önleyerek demokratik sürecin işlemesine katkıda bulunmuş olurdu. Böyle bir tercih, bir yandan sürekli devamcısı olduğunu söylediği DP geleneğine, diğer yandan da son dönemde tutturduğu demokratik dile uygun düşeceğinden Ağar'a seçmenlerin gözünde daha bir değer kazandırabilirdi. Fakat Ağar -nedendir bi-linmez- bu gün gibi açık siyasi gerçeği görmedi; CHP'nin (ve ANAP'ın) kuyruğuna takılarak, halk iradesinin belirleyiciliğinin ortadan kaldırılmasına ortak oldu. Kendisinin bile açıklarken inanmadığı belli olan gerekçelerle Meclis'e girmeyen Ağar, Baykal ve Mumcu ile birlikte, Meclis'i çözüm mercii olmaktan çıkardı ve anti-demokratik arayışlara kapı ara-ladı. Böylece meşru hükümet ve Meclis -biri 27 Nisan'da diğeri 8 Haziran'da olmak üzere- iki e-muhtıraya maruz kaldı.

Türkiye'de seçmen, demokratik normali sekteye uğratan ya da bu tür oluşumlara destek sağlayan siyasi liderlerle hesabını hep sandıkta gördü ve bu liderlerin siyasi kariyerlerini noktalamada tereddüt göstermedi. Sanırım 22 Temmuz'da da böyle olacak. Mumcu, çoktan tarih oldu; Baykal, yüzünü halka değil de askeri-sivil bürokrasiye çevirmenin cezasını hep muhalefete mahkûm olmakla ödeyecek; Ağar için ise bedel, barajın altında kalmak olacak. Son katıldığı televizyon programlarının birinde Ağar, “eğer 27 Nisan bildirisinin yayınlanacağını bilseydim, cumhurbaşkanlığı seçiminin birinci turuna katılırdım” Bu pişmanlık, birkaç gün sonra tekrarlanan birinci tura neden girmediğini açıklamıyor, bunu geçelim. Ama Ağar'a, son pişmanlığın bir şeye yaramadığını, yapılan her hatanın bir bedelinin olduğunu ve kendisinin de yaptığı hatalarının bedelini Meclis dışında kalmakla ödeyeceğini hatırlatalım.

* Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi