Ergenekon'dan nasıl çıkılır?

Türkiye, Ergenekon'dan çıkamıyor... Ne yol gösterecek bir Asena, ne de yoldaki engelleri eritecek bir Demirci çıkıyor... Ergenekon yargıyı kuşatmış durumda, kapatma davasıyla da bu kuşatmayı yarıp açabilecek AK Parti rehin alınmış durumda... Yani Asena ve Demirci'den biri Ergenekon'dan çıkmak istemiyor, diğeri de onun elinde rehin...Bu yüzden bütün yük, savcılığın yürüttüğü soruşturmada.

Son zamanlarda basın ve sivil toplum da darbe karşıtı yayın ve eylemleriyle Ergenekon'dan sivil çıkış için yük üstlenmeye başladı. Özellikle Taraf gazetesinin yayınları, birçok STK'nın bir araya gelerek İstanbul'da, Ortak Akıl Hareketi'nin Malatya'da (ve yarın Samsun'da) kitlesel darbe karşıtı mitingleri bu bakımdan kayda değerdir. Bütün bunların toplamı ve kapatma davasındaki irrasyonellikler artık AK Parti'yi de Ergenekon'un sadece küçüğüyle değil, büyüğüyle mücadale etmek konusunda ikna etmiş gibi görünüyor. Bu gelişmelere ÖDP Genel Başkanı Ufuk Uras'ın Büyük Ergenekon'la ilişkili Sarıkız ve Ayışığı darbe teşebbüslerini TBMM'ye taşıma gayretlerini de eklemek lazım.

Ergenekon soruşturması, adeta tıkandı derken soruşturma genişletildi. Şimdi Türkiye'yi Ergenekon'dan çıkaracak bir iddianame bekleniyor... Ergenekon çetesinin bir üst katmanına yönelik son operasyonlar bu beklentiyi arttırdı. Bu operasyonların adeta dokunulmaz kabul edilen biri kuvvet komutanlığı yapmış iki emekli orgenerale uzanması kamuoyunda büyük umut yarattı. Esasen mesele, o kadar büyük ve derin ki, Ergenekon'dan sadece bir iddianame ile çıkmak da mümkün değil. İddianame ile beraber Ergenekon'u tasfiye edecek ciddi bir siyasi irade ve bu iradenin devlet kurumlarını ikna ederek bir devlet kararına dönüşmesi gerekiyor.

Ergenekon soruşturmasını yürüten savcının basına yansıyan kimi tehditlere muhatap olması ve bu tehditler karşısındaki sessizlik, ister istemez Şemdinli İddianamesi'ni hazırlayan savcı Ferhat Sarıkaya'nın başına gelenleri hatırlatıyor. Sarıkaya mahkeme tarafından kabul edilen bu iddianame yüzünden, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından meslekten men edilmişti. Böylece iddianamede adı geçen dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı'nın değil yargılanmak, herhangi bir iddianameden dahi muaf tutulması gerektiği, yargı bürokrasisi tarafından çok sert bir şekilde savcılara ihtar edilmişti. Savcı Sarıkaya temyiz de edilemeyen bu kabul edilemez karardan sonra, sadece savcılıktan ayrılmakla kalmadı, mesleğiyle ilgili herhangi bir iş yapma imkanını da kaybetti. Maişetini bir markette kasiyerlik yaparak temin etmek mecburiyetinde bırakılan Sarıkaya'nın akıbeti, "bağımsızlık" diye bağıran yargı bürokrasisinin bağımsızlıktan sadece hükümetten bağımsız olmayı anladığını açıkça ortaya koymuştu.

Ergenekon soruşturması etrafında yine Şemdinli davası dolayısıyla hatırlanması gereken bir başka gelişme de, Şemdinli hakkında TBMM Komisyonu'na ifade veren Emniyet İstihbarat Dairesi Başkanı Sabri Uzun'un görevden alınmasıydı. Şemdinli'deki bu gelişmeler düşünüldüğünde, Ergenekon soruşturmasında emniyet görevlileri ve savcının soruşturmayı bu aşamaya getirmesinin bile ciddi bir cesaret olduğunu teslim etmemiz gerekiyor.

Şimdi siyasi iradenin, kamuoyunun ve devlet kurumlarının bu soruşturmanın arkasında olduğunu göstermesi elzem. Ancak mesele, basit bir irade göstermeyle sınırlı kalmamalı. Bu iradenin, hukuki soruşturma ve iddianameyi aşan bir siyasi direktif içermesi gerekiyor. Çünkü konu, sadece adli bir vakadan ibaret değil, esasen siyasi bir veçhesi var. Bu bakımdan Ergenekon'dan çıkışı sadece hazırlanacak iddianameden beklemek ve bütün sorumluluğu emniyet görevlileri ve savcıya havale etmek gerçekçi değildir. Üstelik siyasi açıdan doğru da değildir. Konunun güç dengelerinin tahlil edilmesi, devlet kurumlarının ikna edilmesi ve kamuoyuna anlatılması kısmı, siyasetin sorumluluğundadır. Siyaset, sorumluluğunu idrak etmez ve bütün yükü Şemdinli'de olduğu gibi savcıya bırakırsa, Şemdinli'deki kazanın tekerrür etmesi ihtimal dahilindedir.

Ergenekon örgütünün eski Özel Harp Dairesi'nin devamı olduğu iddiaları, soruşturmanın neden yavaş ilerlediğini de izah eder mahiyettedir. İlk adı Seferberlik Tetkik Dairesi olan bu asker-sivil uzantılarıyla Kontrgerilla örgütlenmesinin Türkiye'deki tarihi, belki de daha eskilere gitmektedir. Bu örgütlenmeyi, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin içindeki Fedailer geleneğinden Balkan Savaşları'ndaki çete savaşlarıyla başarılı olan Teşkilat-ı Mahsusa geleneğine kadar götürmek mümkündür. Birinci Dünya Savaşı'nın yenilgiyle sonuçlanma ihtimali karşısında, Ermeni Tehciri ve Milli Mücadele hazırlıklarıyla giderek güçlenen bu yapılanmanın, Gladyo türünden örgütlenmelere ilham verecek bir "başarı" tarihi vardır. Bu bağlamda bugün Ergenekon adıyla bilinen yapının tarihinin Seferberlik Tetkik Dairesi'yle başlamadığını ve NATO konseptiyle sınırlı olmadığını vurgulamak lazım.

Bu itibarla Ergenekon örgütünün tasfiyesi, çok ciddi bir tarih, devlet ve siyaset felsefesiyle hesaplaşmayı beraberinde getirecektir. AK Parti'nin böyle bir hesaplaşmaya ve meşruiyet tartışmasına girmesini beklemek ne ölçüde gerçekçidir? Kuvvetle muhtemelen Ergenekon'un tasfiyesine karar verilse bile, bu tartışmaların kamuya yansıyan kısmı sınırlı olacaktır. Ancak bu tasfiyenin kapalı kapılar ardında yapılabilmesi bile demokratikleşme hanesine kaydedilebilecek kısmi bir başarı sayılabilecektir.

Meselenin bu şekilde gelişmesi, AK Parti ile devlet eksenindeki kutuplaşmalar bakımından değil; AK Parti ile CHP ve MHP gibi ana siyasi aktörlerle ilişkiler bakımından da hassasiyetler içermektedir. Çünkü CHP, bir devlet partisi olarak başlangıçtan beri bu işin içerisindedir. MHP ise kurucu lideri ve "Başbuğ"u Alpaslan Türkeş'in Seferberlik Tetkik Dairesi'nin kurucusu ve teorisyeni olması hasebiyle bu tartışmalarda taraf olacaktır. Bu iki ana aktörün konuyla ilişkisi bile, meselenin ne kadar muhataralı bir alanda geliştiğine işaret etmektedir. Nitekim son operasyonlar karşısında CHP'nin açık, MHP'nin örtülü bir muhalefete yönelmesi manidardır.

Susurluk ve Şemdinli tecrübelerinden sonra Ergenekon soruşturması kısmen de olsa bir tasfiye yaratmazsa, bu yapının güvenlik kuvvetleri, yargı, basın ve siyasi partiler üzerindeki lobi gücünü arttıracağı ve buna mukabil demokratik kurumların meşruiyetini ve gücünü kemireceği açıktır. Bu durumda Türkiye'nin AB reformlarıyla kaydettiği sivilleşme, demokratikleşme ve normalleşme bahsinde geri adım atması ve bürokratik vesayet sisteminin yeniden ihya edilmesi ihtimal dahiline girebilecektir. Bu yüzdendir ki, ölçüsü ve sınırları reel politika tarafından tayin edilse de Ergenekon'un tasfiye edilmesine ve bu temelde Türkiye'nin hangi anayasal düzende yaşayacağına karar vereceği bir meşruiyet tartışmasına şiddetle ihtiyaç vardır. Ergenekon'un tasfiyesi yargı, yasama ve yürütme ile kamuoyunun birlikte yapması gereken büyüklükte ve ciddiyette bir iştir.

* Dr., Araştırmacı-Yazar