Futbol diplomasisi sonuç verir mi

19 Şubat 2008'te, Serj Sarkisyan'ın Cumhurbaşkanı seçilmesi; Sayın Gül'ün onu kutlaması; Sarkisyan'ın 'Türkiye'yle kurulacak ortak bir komisyona katılmaya hazırız' mesajını, Türkiye'nin memnuniyetle karşılaması; Sarkisyan'ın, Gül'ü 6 Eylül'de 'futbol maçı seyretmek' için Erivan'a davet etmesi, ilişkilerde yeni bir umut ışığının yanmasına neden oldu, diye gözüküyor.

İlişkilerde 'birbirini tanıma' aşamasından 'diplomatik ilişkilere' bir türlü geçilememesinin nedenleri olarak, Türkiye'nin toprak bütünlüğünü tanıdığını ifade eden Kars, hatta bazen Gümrü Anlaşmaları'nı(!), Ermenistan'ın bir kez daha teyit etmeye yanaşmadığı ve Türkiye'nin Azerbaycan'a destek vermek' için, Ermenistan sınırını kapadığı gösteriliyor.

Bilgi, belge, somut veriden ziyade, kulaktan dolma varsayımlar ve soyut yorumların yanı sıra durumu birlikte anlamaya çalışacağız.

Ermenistan'ın (Türkiye'de ısrarla tersi iddia edilmesine karşın) 'Bağımsızlık bildirisinde', BM, Avrupa Konseyi ve AGİT'e üye olurken 'Hiçbir komşumuza bir karış toprak verilmesi ve hiçbir komşumuzdan toprak talep edilmesi söz konusu değildir!' diye zaten imza attığını' biliyor muyuz?

Dış İşlerimizin, Ermenistan'a yönelik demeçleri, tutarsızlık intibası bırakabilir. Bihaber olanlar, Ermenistan'ın 'Kars ve (Aleksandropol, Gumayri) Gümrü Anlaşmalarını teyit etmesi gerek!' diyebilmişlerdir bugüne dek; haberdar olanlar ise 'Gümrü'den hiç bahsetmeyip, salt Kars'tan söz etmişlerdir.

Bunun nedeni, Kars Anlaşması'ndan söz edildiğinde, artık Gümrü'den bahsedilemez! Hukuken mevzubahis olamaz... Nedeniyse şöyle:

23 Ekim 1921 Kars Anlaşması'nda: "(...) Bundan önce imzalanmış anlaşmaların, hükmü yoktur; bundan böyle Türkiye- Ermenistan sınırlarını, işbu anlaşma belirler" yazar.

Böylece, sadece Aralık 1920'de imzalanmış Gümrü değil, diğer yani Küçük Kaynarca, Gülistan anlaşmaları da 'kadük' oluyordu. Salt Moskova Anlaşması bu konuda istisnaydı; zira 'Kars' zaten Moskova Anlaşması'nın devamı niteliğindeydi...

Kısacası, bugün bırakın 'Gümrü Anlaşması'nı imzalatma talebinde bulunmayı', bizzat Türkiye böyle bir anlaşmaya imza atarsa, kendi eliyle Kars Anlaşması'nı iptal etmiş; yok eğer önce Kars'ı ve sonra Gümrü'yü imzalamaya kalksa, bu kez de 'iptal edilmiş belgeyi imzalamış' olur...

Zaten Gümrü anlaşmasına karar verilmeye başlanmasından, imza aşamasına gelindiğinde, tarafların mahiyeti değişmiş; Taşnak Hükümeti'nin Ermenistan'ı lağvedilmiş, yerine 29 Ekim 1920'de kurulan'Sovyet Ermenistan'ı' ve Osmanlı'nın yerine de Ankara Hükümeti kurulmuştu.

Üstelik 'Taşnak Hükümeti'nin Ermenistan'ıyla, Sovyet Ermenistan'ın sınırları aynısı değildi.

Meselenin anekdotik tarafına biraz eğilirsek, Gümrü Anlaşması'na göre, Ermenistan sınırları içinde, bugün Türkiye'ye ait, Iğdır ve Sürmeli vardı. Gümrü Anlaşmasını teyit (!) edildiğinde ise, Iğdır ve Sürmeli Ermenistan'a mı verilmiş olacak bugün? Lütfen biraz dikkat!...

Yoksa Türkiye, lehine değişmiş sınırları ihtiva eden bir anlaşmayı, bu kez kendi aleyhine teyit ediyor durumuna düşer; iyisi mi Türkiye bu 'teyit' ısrarının mantığını, daha iyi anlatmalı, bizce.

Yok eğer, o anlaşmada, Iğdır ve Sürmeli 'Türkiye sınırları içinde' olarak değiştirilir ise; o zaten 'Gümrü Anlaşması'nın teyidi' olmaz, çok, çok yeni bir anlaşma olur.

Eğer 'yeni bir anlaşma' söz konusuysa, bunun yanıtını yukarıda gördük: Bağımsızlık bildirisi, BM, Avrupa Konseyi ve AGİT'e üyelikte Ermenistan Türkiye'nin sınırlarını tanıdığını defaten kabul etmiştir. Bu durumda, göz göre, göre yapılan bu ısrarı sadece 'zaman kazanma' veya 'çözümsüzlük çözümü' arzulama gibi bir iradeden söz edilebilir galiba...

Türkiye'nin, açıkça demese de, bu 'teyit' ısrarını, Ermenistan'ın Azerbaycan'la olan 'Karabağ Sorunu' yüzünden yaptığını; Ermenistan'ı 'Kars Anlaşması'nı ihlâl'le suçladığını, varsayalım.

İyi güzel de, bu takdirde de, şöyle bir sakınca olabilir:

Kars Anlaşması'na göre, 'sınırların açık tutulacağı' öngörülmüş; sınırları tek taraflı kapayanın Türkiye olduğu biliniyorken 'Anlaşmayı, asıl Türkiye'nin ihlâl ettiği' gibi bir sorun doğabilir...

Uluslar arası anlaşmalarca, sınırların kolayca kapanamayacağı açıktır. Zira 'Taraflar, karşı tarafın (Azerbaycan) üçüncü bir devletle olan anlaşmazlık nedeniyle, sınırını kapatabilir!' gibi bir madde yok, olamazdı da zaten. Kars Anlaşması'nda, sadece (Azeri sınırları içinde, eski Ermeni yerleşim merkezi) Nakhiçevan özerk bölgesi için, böyle bir durum zikredilmişti; Türkiye sadece bu bölge için 'garantör' kabul edilmişti, Karabağ için değil!...

Eğer 'Ermenistan da, Sovyet döneminde Türkiye'ye sınırını kapamıştı' denilir ise: 'SSCB'de sınırlar kapalı değil, yoğun bir denetim altındaydı; ülkeler arasında, mal ve insan taşımacılığı, sınırlı da olsa, karşılıklı vizelerle, sürekli vardı' diye bir yanıt alınabilir.

Başbakan Erdoğan'ın, Nisan 2005'te, Ermenistan'a sunduğu: '1915 olayları konusunda ortak bir komisyon kuralım' önerisine; Koçaryan'ın defaten cevaplarında: 'Geçmişi değerlendirmeye ait öneriniz, 'şimdi' ve 'dün' üzerine imada bulunamadığı takdirde üretken olamaz. Verimli bir diyalog kurabilmemiz için, uygun bir siyasi ortamı yaratmak gerekiyor. İlişkilerin gelişme mesuliyetini hükümetler üstlendiğinden; bunu tarihçilere yıkma salahiyetimiz yoktur, diye düşünüyorum. Bu nedenle, hükümetler arası, var olan veya bütün sorunlarımızı irdeleyecek, çözümü ve karşılıklı algılamayı amaç edinen, bir komisyonun kurulmasını öneriyoruz' diyordu.

Ermeni Diyasporası ve Ermenistan'ın 'Türkiye'yle, her şartta ilişkisizlik' yanlısı çevreleri, Sayın Erdoğan'ın önerisini: “1915 gerçeğini 'acaba olmuş mudur?' zeminine taşıyacak bir tuzak” olarak telakki ediyorlardı.

Koçaryan ise, cevabıyla, hem '1915 olaylarını, tartışma zeminine taşımaya niyetli olmadığını' gösteriyor; hem de 'Devletlerarası ilişkilerde, hiçbir devletin, hiçbir devletle 'ilelebet ilişkisiz asla ve kata kalmaya mahkûm olamaz' deyip, o çevrelere ya içtenlikle karşı çıkıp, derslerini veriyor ya da böyle gözüküp, aslında 'çözüm istemediğini' gizliyordu.

Koçaryan, diplomatik ilişkilere geçme aşamasına, Türkiye'nin henüz hazır olmadığını görüyor; bunun için 1915 sorununu engel görmeyen, daha uzun, geniş bir müzakere süreci öneriyordu aslında. Önerisinin, ilk Cumhurbaşkanı Der Bedrosyan'ın teziyle örtüştüğünü söyleyebiliriz.

Cumhurbaşkanı, Serj Sarkisyan'ın, 23 Haziran 2008'deki önerisi ise:' Türkiye'yle diplomatik ilişkilere geçtikten sonra, tüm konuları görüşecek bir komisyona karşı değiliz' ifadesinden ibaretti.

Koçaryan ve Serj Sarkisyan'ın mesajlarının farkını, şöyle görebiliriz, diye zannediyoruz...