Güney Kıbrıs'ın ırkçılıkla imtihanı

Geçenlerde Güney Kıbrıs'ta 15 yaşındaki Afrika kökenli bir kız öğrenciye 40 sınıf arkadaşı acımasız bir saldırı gerçekleştirdi. Hem de okulun önünde. Yumruklar küçük ama nefret doluydu. Öğretmenleri ise sadece seyretmekle yetindi. Kıbrıs'ta sınıfında maymun taklidine maruz kaldığı için okula gitmeyi bırakan çocuk sayısı da artıyor. Güney Kıbrıs Öğretmenler Sendikası ise bu gibi olayların cezalandırılmasını engellemekle meşgul. Milliyetçi gençlik grubu ELAM (Rum Halk Cephesi) üyeleri şafak saldırılarını artırdı. Ama hedefleri masum Filistinlilerdi. Larnaka'daki Filistin cemaat merkezi yerle bir edildi, neyse ki can kaybı yaşanmadı. Polis takibatı mı? Olay kayda geçmeye bile değer görülmedi.

Kıbrıs'ta bu kez özne mülteciler. Adada sürmekte olan çözümsüzlük halinin belki de en büyük mağdurları göçmenler. Adaya sığınmak amacıyla gelen mültecileri çoğunluk şovenizmi hiçbir zaman rahat bırakmazken deyim yerindeyse iki ulusun ayakları altında kalmış bir yaşama mahkûm haldeler.

Kıbrıs coğrafi konumu ve çevresindeki ülkelere nazaran sahip olduğu asgari refahıyla mülteciler ve göçmenler için yoğun bir uğrak noktası. Güney'de 100 bine yakın mülteci var. Sanayileşmiş ülkeler içinde her iki kesimin toplamı olmak üzere her bin kişiye 30 sığınma başvurusu ile en yoğun mülteci oranına sahip. Ancak sadece yüzde 8'i mülteci olarak tanınmış. Kuzey'de ise Güney'e göre çok daha az bir mülteci grubu var. Daha da kötüsü Kuzey Kıbrıs makamları sığınma sistemi konusunda hiçbir sorumluluğu da almıyor.

Kıbrıs'ta siyasi yelpazenin önemli bir kısmının mülteciler meselesinde siyasi, ekonomik hatta kültürel açıdan savunmacı bir yaklaşımı paylaştığı görülüyor. Ayrıca toplumun büyük bir kesimi de aynı şekilde. Gerek Rum kesimi gerekse Türk kesimi, kendisine sığınmaya gelen mültecilere tam anlamıyla işgalci ve Truva atı gözüyle bakıyor. Bu algı iki da tarafı da kaplayan zenofobik bakışın doğal sonuçlarından biri. Kıbrıslı için milliyetçi olmak bilhassa ötekiden nefret duymak artık normalleşmiş bir olgu. Öyle ki, omuzda kömür torbası taşımaktan farksız: Taşıyan ne kadar sakınsa da boynu kararıyor. Bundan ötürü mülteci haklarına alan dahi kalmıyor.

Özelde mültecilere genelde kendi etnik grubu dışından gelen insanlara böylesine kötü muamele edilmesinin altında yatan esas neden ise Kıbrıs sorunu ve bu sorunun varlığından meşruiyet kazananların bilinçli politikaları. Bu sorunun varlığı Kıbrıslıda ülkesinin halen bir savaş ve kriz döneminde olduğu düşüncesinin tazeliğini korumasına yol açabilmekte. Böyle bir ortamda da insan hakları sınırlarının asgariye indirilmesi ve bazı dışlanan grupların olması da son derece normal karşılanabiliyor.

Geçtiğimiz ay açıklanan bir TESEV raporu da gösteriyor adadaki siyasi bölünmüşlük kasıtsız biçimde mültecilerin mağduriyetini de getirmiştir. 'Kıbrıs'ta Mülteci ve Sığınmacılar İçin İnsan Hakları' başlıklı raporda bölünme ve anlaşmazlığın, yetkililerin ve ilgili tarafların bir insan hakları kültürü oluşturma ve ülkeden sığınma talebinde bulunanların haklarını koruma konusunda olumsuz etkileri olduğu açık bir şekilde ortaya konmuştur. Adanın siyasi ve hukuku bazı özellikleri de sorunlar getirmektedir. Sözgelimi BM Mülteci Örgütü Türk Yönetimi siyasi olarak tanınmadığı için mülteciler ve sığınmacılar konusunda diyalog ve işbirliği gerçekleştirememektedir. Bunun da kolaylıkla mültecilerin katlanılmaz koşullarda bir kadere terk edilmesine yol açtığı aşikâr.

Kısacası, mülteciler, iki yönetimin halklarını tetikte tutmak ve geçerli tehdit algısı olduğu fikrini yayabilmek için fitillediği aşırı milliyetçiliğin tehdidi altında. Aynı şekilde Kıbrıs da bir tehdit altında. Ama bu mülteciler değil ırkçılık tehdidi. Adanın 'iç' meselelerinden biri olan mülteciler Kıbrıs'ın ihtiva ettiği bazı sosyolojik ve psikolojik algı sorunlarını göstermesi açısından ilginçtir. Gittikçe yükselen aşırı ırkçı şiddet fenomeni daha fazla mülteciyi hedef almadan mültecilerin yersiz bir varoluşsal tehdit algısıyla değil sorunlarıyla görünür olmasına kafa yormak gerek.