Halk elite hesap soruyor

Türkiye'de son dönemde olanları anlamak için geçmişe kısa bir tarihsel gezi yapalım: Türkiye Cumhuriyeti kurulmazdan evvel bugün kendine alt kimlik olarak “Türk” diyen halkta bu Türklük bilinci neredeyse hiç yoktu. Bunu sadece muhalif tarihçiler söylemiyor. Mesela İlber Ortaylı'nın yazı ve konuşmalarında da bu kanı görülebilmektedir. Kurtuluş savaşını en iyi anlatan eserlerden biri olan Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun “Yaban” romanının en önemli sahnesi de şudur:

Yani “Türk”lük bilinci toplum katmanında dini kimliğin altında kalıyor, hatta kimilerine göre hemen hiç de etkili olamıyordu. Osmanlı'nın çözülmesiyle başlayan dönemin başından itibaren İslamcılık ve Osmanlıcılığın ardından Türklük, 3 tarz-ı siyasetten biri olarak denenmeye başlandı. Kurucu ideologlar -ki bunların önemli kısmı Rusya'dan gelen Kazan Türkleri- toplumu bir kılacak modern bir tutucu olarak “Türk”lüğe yöneldi. Ancak karşılarında Türklüğün hemen hiç bağ kuramadığı Osmanlı geçmişi vardı. Osmanlının ilk dönemlerinden beri Türklüğe itibar yoktu. Ne zamanki Fuat Köprülü çıktı “Osmanlıyı kuranlar Türk boyu Oğuzlardır” dedi ideologlara gün doğdu: aranan tutucu bulunmuştu. Bu zihniyet yapısının kodlandığı bir dönemde yazılan Tarih kitapları incelendiğinde 200 sayfalık Türk tarihi bölümünün sadece 50 sayfası -ki 600 yıla tekabül eder- Osmanlı dönemine ayrılmıştı. Yani istemeyerek Osmanlıyı da Türklüğe dâhil ettiler.

Peki, bu modern tutucu ne derece başarılı oldu? Bir yönden başarılı oldu: Bugün kendine Türk diyenlerin tamamı bu toplum mühendisliğinin ürünüdür. Bu yeni-kimlik kısa sürede yerleşmeye, bir ideolojinin eklentilerini inşaya başladı. Bu inşa süreci beraberinde “takımdan ayrı” bazı uzantıları da getirdi. Bu uzantılar da aslında bu Türklük süreci sonunda kendini buldu. İşte Kürt kimliği burada doğdu. Türk milliyetçiliğini konu edinen dergiler çıkar çıkmaz Kürt kimliği tanındı. Öteki üzerinden kimlik inşa süreci denebilecek bu iki “-lük” birbirini besledi, güçlendirdi. Bu noktada eşit olmayan bir şey “bölüşümden” kaynaklanan bir olguydu. Dominant unsur diğerini kendinden olmaya davet etmiş gibi görünse de aslında bunun bir “itme” gayesi güttüğü bugün daha net görülmektedir. Ancak bunun halk katmanında bir realite olduğu söylenemez. Toplumun kaynaşmış ve harmanlanmış görüntüsüne rağmen seçkinci kadroda bunun zıttı bir yapı hâkimdir.

Bu eşitsizliği besleyen başka unsur da geleneklerdi. Kürt geleneğinde bireyselliğin günah derecesine dışlanması bunun tuzu biberi oldu. 100 bin kişiyi bir kişiyi doyurmakla yönetebileceğini gören “el”, “el”i kolayca idare etti/ettiğini sandı. Taa ki küreselleşme sürecinin alt yapısıyla üst yapısıyla toplumu dinamitlemesine kadar. Bugün Türkiye'de Batılılara en fazla benzeyen yaşam şekline sahip olan siyasal grup (elit), söz konusu bölüşümün verdiği rahatlık ve keyfilik nedeniyle 90 yıllık süreçte kendilerini -ki bu küçük mutlu bir azınlık- bu noktaya getiren ideolojinin başarısız olduğu fikrine bu bölüşüm kaygısı nedeniyle şiddetle karşı çıktı. 90 yıl önce yapılanlar doğruydu ve bunun halka sorulmasına hiç de gerek yoktu. Çünkü elit, halktan daha ileriyi düşünenlerden ibaretti. Halkı düşünürken halkı düşündürmeye ne gerek vardı? Bu noktada şunu da dillendirmek gerekir ki, Cumhuriyet rejimi toplumun büyük katmanında sindirilen bir rejim olmakla birlikte bu eşitsizlik sürecinin daha yumuşak olmasında katkıda bulunmuştur. Bölüşümün mağdur bıraktıklarının Cumhuriyet ile bir sorunu olmadı. Öte yandan kendini Cumhuriyet'in doğal mirasçısı gören seçkinci elitin tavırları da toplum tarafından Cumhuriyet'e mal edilmedi. Aksine Cumhuriyet herkesçe benimsenmiştir.

Günümüze dönersek; işte Adalet ve Kalkınma Partisi bugün bu seçkincilerin adaletsiz üstünlüğüne ve kendilerini toplumun üstünde gören elitlerin kurduğu örüntüye çomak sokuyor. Çünkü kendisi de o elitlerin ittiği, itibar etmediği topluluğun kendisi. Sessiz olan bir tecavüzü de denebilecek AK Parti iktidarı bu nedenle hazmedilemedi. Yaptığı her şey yanlıştı, “geri” halk nasıl olur da bir şeyler yapabilir, hele doğru bir şeyi asla yapamaz. Kürt sorununda bugün yapılanlar, o bölüşümcü elitin modernizmde başarılı olan ama post-modernizmde yerin dibine itilen bir görüntüsüdür. Buna karşı çıkmak artık onların kimliğinin bir parçası. Onları bir arada tutan unsur bu. Başarısız olmaları onların bitişi anlamına geliyor. Yani bugünkü durum bir halk hareketidir. Bu itibar edilmeyen halkın tecavüzünden başka bir şey değil. Türkiye toplumu bugün kimlik(ler) savaşıyla lanetlenmiş gibi görünüyorsa da aslında bu bir yüzleşme sorunudur. İstenmeyen ve kaçınılmaz yüzleşmede halk elite hesap soruyor.

Demokratik açılımdan kaçış yok, ok yaydan çıktı. Demokratik açılım bütüncül bir proje ve henüz başlangıç aşamasında. Henüz ortada bir şey yok diye kestirip atmanın hiç de haklı tarafı yok. Demokratik açılım sadece Kürtlere yönelik de değil. Toplumun bütününe yönelik bir açma işi. Daha doğrusu halkın olanı halka verme hareketi. Eşitsiz bölüşümü giderme, bir anlamda eşitlik projesi. En çok da Türkiye toplumunun faydasına. Artık toplum, kısır döngüler ve gereksiz mücadelelere değil gerçekçi ve faydalı işlere enerji harcayacak. Büyük ve güçlü Türkiye hayalinin yeniden ıslanmaması için bugün yapılanlar birer mihenk taşı olarak görülebilir.

Öte yandan elitin korkusu ve halkın bir kısmının panik hali gibi Kürtler içerisindeki bazı uçuk istekler de çok yersiz. Tutup da bundan sonra ülke adı TürKürdiye olacak değil, bayrak değişecek değil. Çivisi çıkmış dünyada Türkiye'nin zaman sapması olarak bugün yaşadıkları çok şanssız, ama hadi bu yüzleşme 50 yıl sonra olsa idi. Su sorunu, açlık sorunu çekilirken Kürt kimliğinin Alevi kimliğinin anayasada yer almasının ne önemi kalacaktı. Bugün tutup da elite aklını başına al da diyemeyiz. Ancak yakın gelecek de iyimser olmamızı mümkün kılacak belirtiler var. Bugün yakılan kibrit gelecek için çok önemli bir yol gösterici oldu. Daha da önemlisi bunu halk yaptı. Buna karşı çıkanların da mantığı ayrı kalbi ayrı tepkiye sahip. Siyasetçilerin ve elitlerin kaşıdığı toplum içerisindeki karşıtlıklara rağmen, toplumun kolektif bilinci ve en çok da vicdanı galip gelecektir. Önemli olan görüşlerin çatışması durumunda savunma mekanizmasının devreye girmemesidir; arkası zaten gelir.