Irak sahnesinde yeni oyun mu?

Irak'ta yaşanan yeni saldırılar ülkenin içinde bulunduğu kaos ortamından daha büyük sorunların eşiğinde olduğunun sinyallerini vermişse de; Bağdat merkezli son siyasi gelişmeler, ufukta barış ve istikrar kıvılcımının doğacağı umutlarını beraberinde getirmiştir. Kuşkusuz hızlı bir ivme içindeki bu iki zıt sürecin kesişeceği yer, ülkenin kaderinin belirleneceği 2010 yılının Ocak ayında yapılması planlanan genel seçimlerdir.

Hem Bağdat'ta hem de Irak'ın kuzeyinde yaşanan siyasi hareketlilik özellikle ülke genelinde yeni ittifakları beraberinde getirecek ve bu çerçevede siyasi yelpazeyi genişleterek yeni alternatif ve çözüm arayışlarını arttıracaktır. Ancak, geçtiğimiz günlerde ölen Yüksek İslami Konsey lideri Abdulaziz El Hakim'in ve iki yıl önce "Kürdistan Demokrat Partisi"'den ayrılan Necirvan Mustafa önderliğinde bir araya gelmesi beklenen böylesi bir ittifakın, dışarıda kalacak eski aktörlerle çatışmaların yaşanmasına ve büyük siyasi tasfiyelere yol açması hiç de uzak bir ihtimal değildir.

2005'te yapılan seçimlerde özellikle Şii kesim nezdinde büyük bir oy patlaması yapan ve daha sonra gerçekleşen son yerel seçimlerde nüfuzunu pekiştiren "Dava Partisi"'nin lideri Nuri el Maliki elde etmiş olduğu tüm avantajları kaybederek kendisini dışlayan; ülkenin en büyük Şii partisi "Yüksek İslami Konsey" liderliğinde ve Irak Devlet Başkan Yardımcısı Adil Abdul Mehdi'nin desteğinde; Mukteda es Sadr'ın Mehdi Ordusu, Bedr Örgütü, eski Başbakan İbrahim Caferi'nin başkanı olduğu "Ulusal İslam Hareketi", Ahmed El Culabi yönetimindeki "Ulusal Konsey" ile bazı Sünni, Türkmen ve Kürt grupların oluşturduğu "Irak Ulusal İttifakı" ile karşı karşıya kalmıştır. Bazı gözlemcilerin öne sürdüğü El Hakim'in ölmesine rağmen ölüm haberinin ancak ittifakın ilanından sonra duyurulması bu yeni oluşuma ne denli önem verildiğini gösteren bir husustur.

"Ulusal" şiarı taşıyan ve ülkenin etnik, siyasi ve mezhepsel unsurlarının tamamını bir arada barındırmayı amaçlayan, Filistin sorununa nihai ve adil bir çözüm getirilmediği sürece İsrail'i tanımama ve ülkede silah kullanma yetkisinin sadece merkezi otoriteye bırakılmasını öngören bu yeni teşkilat, İbrahim Caferi'nin "eski hataları bir kenara atıp geleceğe yönelik yeni bir başlangıç yapılacağı" yönündeki söylemi çerçevesinde hareket edeceğini ortaya koymuştur.

Bu bağlamda Maliki'nin kaygısı yalnızca önümüzdeki seçimlerde hem ülke içinde hem dışında istenmeyen adam konumuna geldiği mesajlarını güçlü bir şekilde vermek isteyen bu ittifaktan dışlanmasından değil; aynı zamanda Suriye'de yaşayan Baas kökenli Iraklı muhaliflerden ve İran'da Ahmedinejad ile Ayetullah Ali Sistani'den istediği desteği alamamasından kaynaklanmaktadır.

Aslında Maliki'nin karışık olan kafası ve git gide büyüyen öfkesinin arkasında yatan neden son siyasi manevraları ile açık bir biçimde ortaya çıkmıştır. ilk olarak Kuzey Irak liderleriyle yaptığı görüşmelerde Irak Anayasası'nın Kerkük ile ilgili 140. maddenin yerine getirilmesinin zorunlu bir hüküm olduğunu ilan etmiştir. İkinci olarak ise Suriye ile stratejik ittifakların pazarlığını yaparak Şam yönetimini öven Maliki yirmi dört saat içerisinde tavır değiştirerek bu kez ülkesindeki patlamalardan dolayı Şam'ı suçlayarak Suriye'de bulunan eski Baas kökenli isimlerin iadesini istemiştir. ve son olarak Maliki, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın Irak'taki sorunlara çözüm bulunması için bölge ülkelerinin sürece dahil edilmesi gerektiği sözlerinde anlamını bulan Irak'a komşu devletler inisiyatifinin tekrar canlandırılması fikrine karşı çıkarak Bağdat'ta yaşanan güvenlik ihlallerinden dolayı bu ülkeleri suçlayıp son hamlesini yapmıştır.

Bu süreçte Iraklı Şiiler arasında yaşanan bölünmeler ve bizzat kendi siyasi müttefiklerinin dahi Maliki'yi istememelerinin arkasında yatan etkenlerin başında, kritik siyasi meselelerde tek başına karar almaktan çekinmemesi, Mehdi Ordusu'na karşı operasyonlara girişmesi ve ocak sonrası oluşturulacak Şii merkezli ittifak arayışlarında adaylıkların yarısının kendisine bırakılmasını talep etmesi gelmektedir.

Irak siyaset sahnesindeki bu hareketliliğin ikinci merkezi geçtiğimiz temmuz ayında parlamentosunu seçen Kuzey Irak olarak ortaya çıkmıştır. Nitekim meclisteki 111 sandalyenin paylaşımı için yapılan seçim, büyük bir sürprize sahne olmuş ve Kürt Federe Bölgesi'nin geleneksel isimleri olan Talabani ve Barzani'den 38 sandalye koparmayı başaran "Değişim Hareketi" ile "Hizmet ve Islah" Partisi'nin doğumuna sahne olmuştur. Talabani'nin sağ kolu olarak görev yapmasına rağmen Talabani'nin parti içindeki tek adam rolünden rahatsız olan Mustafa, "Kürdistan Demokrat Partisi"'nin kalesi olan Süleymaniye'de oyların yarısını, Erbil'de ise dörtte birini alarak, bu iki yeni partinin önümüzdeki günlerde Erbil parlamentosu çatısı altında oluşturabileceği ittifak Kuzey Irak siyaset sahnesinde yerini almış olacaktır.

Kuşkusuz yolsuzluklarla mücadele edeceği, lider sultasına son vererek gençlerin önünü açacağı söylemleri, Mustafa'nın Kuzey Irak siyasetindeki dengeleri alt üst etme başarısında önemli rol oynamıştır. Mustafa'nın uzun vadede aklında Talabani ve Barzani'nin feodal ve geleneksel politikalarının yerine, ülkedeki diğer güçlerle ve komşu devletlerle ılımlı bir süreç başlatarak, Kuzey'in statüsü konusunda yaşanan tıkanıklığı yeni bir politika ile aşma planları yatmaktadır.

Özetle, Irak siyasetinde gitgide yerleşen bu yeni yapılanmaların önümüzdeki seçimlerde ne denli etkili olacağı merak konusudur. Bu çerçevede "Ulusal Irak İttifakı" ile Kuzeydeki "Değişim" ve "Islah" grupları arasında olası bir seçim ittifakına gidilmesi büyük bir ihtimal olarak gözükmekteyse de kesin olan husus Irak parlamentosu çatısı altında bu güçlerin birlikte hareket edeceğidir. Maliki'nin ise siyaset sahnesindeki gücünü koruyabilmek için tek alternatif olarak Talabani ve Barzani ile bir ittifaka girişme zorunluluğu gözden uzak tutulmamalıdır.

Kanaatimizce böylesi yeni oluşumlara ABD'nin parmağının bulunduğu ve Obama yönetimi'nin zımni olarak destek verdiği ve Irak siyaset sahnesinde ciddi bir tasfiye sürecinin başlayacağı kuvvetle muhtemeldir. Zira ülkede yaşanan siyasi tıkanıklıktan rahatsızlık duyan ABD'nin buna benzer senaryoları diğer bir deyişle yeni siyasi güç odakları oluşturmayı pek çok ülkede uyguladığı bilinmektedir. Nitekim Washington'un ancak böyle bir oluşum vasıtasıyla ülkede güvenliği sağladığı taktirde çekilme planlarına hız verebileceği aksi taktirde bölünmesi pahasına da olsa Irak'taki varlığını korumayı tercih edeceği bilinmelidir.