İsyancılar kurgulanmış hayata karşı çıkıyor

ABD'de başlayan ve dünyanın diğer ülkelerine yayılan ve belli bir süre de devam edecek olan 'Kapitalizm' karşıtı gösteriler nasıl anlaşılmalı? Bu gösteriler dünyada cari olan sistemlerde, özelde kapitalizm (ekonomik) genelde siyasal bir değişikliği de beraberinde getirebilir mi? Bu yazıda yukarıdaki sorulara cevap vermeye çalışacağız.

Başta belirtelim 'kapitalizm' sadece bir ekonomik sistem değil. Aynı zamanda varlığını meşrulaştıracak siyasal sistemin de kurulmasını gerektiren bir sistem. Ekonomik ve siyasal sistem birlikte olmak zorunda kapitalizmin yaşamını sürdürmesi için. Görünüşe göre bu ekonomik sistem batı siyasal sisteminin içinde doğup gelişirken 'liberalizmin' hem siyasal hem de ekonomik prensiplerine dayanmaya özen gösterdi. Adam Smith'in meşhur 'ekonomiyi gizli bir el'in düzenleyeceği buna karşılık hükümetlerin ekonomiye müdehalesinin en aza indirilmesi gerektiği tezi hep savunuldu.

Aslında bunun anlamı, ekonomiyi kontrol etmeye başlayan 'azınlık sermayenin' diğer taraftan da başta 'medya' olmak üzere 'siyaseti' de denetimleri ellerinde tutmaya başladıklarının ifadesiydi. Bu kesim hemen hemen her ülkede varlar ve o ülkede bir bakıma İsmet Özel'in ifadesiyle 'tasarlanmış (kurgulanmış)' bir siyasal ve ekonomik sistem kurmuşlardı.

Bu sistemin iki temel kontrol aracı vardı. Birisi bankacılık sistemi diğeri ise 'dil'di. Dil'in kullanım aracı da önceleri yazılı basındı. Sonraları radyo ve görsel basın işin içine girdi. Bu araçları kontrol eden iki önemli kesim hep var oldu. Bunlardan birisi 'sermayadarlar' diğeri ise 'devletlerdi'. Amaç ya kapitalizmin kurduğu ekonomik ve siyasal sistemin devamını sağlamak ya da kendi kurdukları 'despot' siyasal ve ekonomik 'sömürü' sisteminin devamını sağlamaktı.

Demokratik siyasal sistemin devreye girmesi ile, bu defa 'kurgulanmış' siyasal partiler, liderler ve partililer devreye girmeye başladı. Soğuk savaşın da etkisiyle önce haklar iki kesime ayrılarak 'kurgulanmış' sol ya da sağ partileri tercih etmeleri sağlandı. Fakat bu partiler hiçbir zaman sözkonusu 'semayenin' arzularının rağmına hareket edemediler ya da etmelerine izin verilmedi. Zira kamuoyu ve seçmenler 'dil' le istenilen yöne sürükleniyordu. Kurgulanmış gerçeklik diğer gerçeklikleri örtüyor adeta var olmadığını ifade ediyor. Sıradan insanların talepleri seçilmiş gözüken 'partili atanmışlar' tarafından duyuluyormuş gibi yapılıyor, asıl gündem medya tarafından, dolayısıyla 'azınlık sermayedarlar' tarafından belirleniyor. Diğer kesimin sesi sistemin kurumları ve kuralları tarafında kesiliyordu. Kimbilir kaç milyon bu sistemler tarafında hapishanelerde çörütüldü ya da sokaklarda canlarından oldular?

İlerleyen dönemlerde 'sosyal güvenlik' sistemleri özellikle 'sanayinin' yoğun olarak var olduğu ülkelerde (İngiltere ve Almanya) yürürlüğe kondu. Zira bu ülkeler fiziki olarak küçük nüfus olarak yoğun olduklarından ve sanayide çalışanlar basının denetim dışında kaldıklarından onların bu şekilde denetlenmesi kurgulanmıştı. En azından gelecekleri ya da işsiz kaldıklarında işsizlik ücretleri ödeniyordu, farklı bir yola ve yöne gitmeye gerek olmadan kurgulanmış yaşam tarzına devam edeyorlardı.

İşsizliğin artması ve kapitalizmin 'marka' ürünleri piyasaya sürmesi yeni bir durum ortaya çıkardı. Zira herkesin bu markaları alacak imkânları yoktu. Bu durumda 'bankalar' kapitalizmin markalarının herkesime ulaşması için 'kredi' kartları ve 'süreli' borçlanmalar yoluyla halkın ciddi şekilde 'gelecekte' kazanacaklarını da 'ipotek' altına almaya başladı. Bugün batı avrupa ülkelerinde kişilerin borç yükü yıllık kazançlarının tamamen ödeseler de kapanacak durumda değil. Buna ek olarak borçla birlikte artan 'faizler' kapitalizmin 'fert' düzeyde hissedilmesini sağladı. Benzer durum devletler nezninde de mevcut, fakat konumuz o değil.

Daha sonraları 'dijital' iletişim araçları ve 'internet' in devreye girmesiyle medya da devrim gerçekleşti. Sermayedarlar bu yeni durumu eskisi kadar kolay kontrol edemeyeceklerini, bu alanda yaptıkları büyük yatırımlarını daha da büyütmek için ürünlerini sattıklarını cep telefonları ve 'internet' ağlarını bütün dünyaya kurduklarında 'sosyal medya ağları' ortaya çıkınca anladılar. Dolayısıyla yaklaşık iki asıra yaklaşan 'kapitalist' sisteme yine onun ürettiği ve piyasa sürdüğü sosyal medyadan beslenen ve kapitalizmin 'seçkinci sınıfı' içinde yer almayan kesim karşı çıkmaya başladı.

Başka bir ifadeyle 'kurgulanmış' yaşam şekli sosyal medya ağlarının uzagında kaldı ve bu dünyada yaşamak zorunda bırakılan seçkinci sınıfın dışında kalan kesim kendileri için kurgulanan bu dünyada artık yaşamak istemiyorlar. Dünyadaki yeni 'isyan' dalgasını bu şekilde algılamakta fayda var. Sosyal medya ağlarının etkisi hergeçen gün artıyor ve birçok akademisyen özellikle Arap Baharı'nın ve Londra daki isyanları bir bakıma bu medya ağı tarafından yapıldığını belirtiyorlar.

Durum bu olunca, kapitalizm artık 'kurguladığı' yaşamın artık kontrol edilemez ve denetlenemez olduğunu görecek ve kendilerinde yeni bir 'denetim' mekanizması kurmaya devam edecektir. Fakat başarılı olma şansı mevcut 'dijital' iletişim ağları var olduğu müddetçe mümkün olmayacaktır. O zaman ikinci sorunun cevabına bakalım.

Tarihe bakıldığında bütün yeni sistemler 'kurgulanmış' yaşamın dışına çıkanlar ya da hiç girmeyenler tarafından kurulmuştur. Fakat hemen devamında yine 'seçkinci azınlık' sınıf tarafından denetim altına alınmışlardır. Hatta 'vahye' dayanan sistemler bile zamanla yerini 'kurgulanmış' sistemlere bırakmak durumunda kalmışlardır. Bu süreç diğerlerine oranla daha uzun sürmüş olmasına rağmen, sonuç çok farklı olmamıştır.

Özellikle kapitalizmin faturasının ağır olarak ödendiği ülkelerde başlayan gösteriler, 'demokratik' hükümetleri yeni sistem arayışına zorlayacaktır. Fakat bu arayış var olan kapitalist ekonomik ve siyasal sistemlerin yerine yenilerinin getireleceğini ifade etmez. Zira ne kuram olarak ne de teorik olarak şuanda tartışılan mevcut ekonomik ve siyasal sisteme alternatif bir sistem mevcut değil. Yapılacak olan, ya da beklenen gelişme, kapitalist ekonomik ve siyasal sistemin 'seçkinci elitleri' ilerideki kazançlarını ve kurguladıkları yaşam tarzının devamını garanti altına almak için, var olan hem ferdi borçları hem de devlet borçlarından feragat edebilirler. Aslına bakılırsa bu boçların önemli bir kısmı 'faiz' borçlarıdır ve aslı çoktan ödenmiştir. Kısaca, kapitalist sistemin sermayedarlarının talep ettikleri ve hem fertlerin hem de devletlerin, dolayısıyla gelecek nesillerin, ödemek zorunda bırakıldıkları sözkonusu borçlar karşılığı yoktur. Asıl para ödenmiş 'faiz' borçu katlanarak borçları büyütmüştür. Bizim öngörümüz, bundan da kapitalist sistemin sahipleri çok kolayca feragat ederler ve edeceklerdir, çünkü bu borçların beklenen zaman diliminde ödenme şansı olmadığı gibi, 'azınlık sermayedarların' bu borçların ödenmesi noktasında ısrarları karşı gösterileri artıracak ve halk bu defa doğrudan kapitalist sistemin temel araçları olan 'fiziki' mekanları hedef alacaklardır ki, bunu istemezler. En azından 'faiz' borçlarını talepten vazgeçtiklerin hem mekanlarını ve sistemleri korumuş olacaklar hem de yeni kurgularlar yeni bir yaşam şekli belirleyerek geleceklerini garanti altına alacaklardır.

Bu nedenle yeni bir siyasal ve ekonomik sistem değişikliği ufukta gözükmemektedir. Eğer böyle bir beklentisi olanlar varsa, o beklenti ancak insanların öncelikle onları yoktan var eden 'yaratıcıya' tam olarak inanarak yönelmeleri sonrası olacaktır.