Kürt meselesinde yeni dönem

Türkiye'de toplumsal huzur ve istikrarın temini, özünde etno-politik bir soruna tekabül eden, Kürt meselesinin çözümüne bağlıdır. Kürt meselesiyle benzerlikler taşıyan etno-politik sorunlar, sadece Türkiye'nin derdi değildir. Dünyanın birçok yöresinde siyasal topluluklar, mesailerinin büyük bir kısmını bu türden sorunları çözmeye adıyorlar. Denilebilir ki, etno-politik sorunlarla karşı karşıya gelmek, onları ortadan kaldırmaya veya etkilerini asgariye çekmeye gayret etmek, bu sorunları siyasal sürece dahil etmek veya sürecin dışında tutmaya çabalamak, ulus-devletler döneminin belirtici özelliğidir.

Kısacası, etno-politik meselelerin varlığı evrensel bir nitelik taşır ve Türkiye'de bu kuralın içinde yer alır. Bir ulus-devlet olarak örgütlenmeye başladığı andan beri Türkiye çeşitli adlar altında (Kürt meselesi, Güneydoğu sorunu, geri-kalmışlık problemi, terör sorunu, vs...) bu meselelerle uğraşıyor.

Kürt meselesi, içeriğinde birçok boyutu barındırır. Bu nedenle herkes, kendi politik duruşuna ve siyasi birikimine bağlı olarak bir boyutu öne çıkarır ve meseleyi indirgediği bu boyut üzerinde tanımlar. Dolayısıyla bu mesele kimileri için alt bir terör ve asayiş, kimileri için sadece kimlik ve özgürlük, kimileri için yalnızca ekonomik geri-kalmışlık, kimileri için ise yabancı tahrikidir. Muhtemelen bu söylenenlerin tamamında bir ölçüde doğruluk payı vardı ama hiçbiri sorunu tam anlamıyla kuşatma yetkinliğinde değildir. Problem çok yönlüdür; bir kişi ya da kesimin onun sadece bir yönünü görmesi, diğer yönlerin bulunmadığı anlamına gelmez.

Sorunun çok boyutlu olması, kaçınılmaz bir şekilde, bu sorundan kaynaklanan maliyetin de ağır olmasını beraberinde getirir. Artık tahammülfersa bir hal alan bu sorunu bir çözüm yoluna koymamak, üç alanda ciddi tahribatlara neden olur.

İlki sosyal tahribattır. Anne-babalarının binbir zorlukla büyüttüğü ve henüz bıyığı terlemiş dal gibi gençlerin yürek sızlatan ölümleri, milliyetçiliği bileylemekte, kardeşlik hukukunu örselemektedir. Yerinden yurdundan edilen insanların göçmek zorunda kaldıkları izbe mekanlarda en temel insani gereksinimlerini karşılamaktan uzak yaşamak zorunda bırakılmaları, bir yandan bu insanlarda sisteme karşı inançsızlığı yükseltmekte, diğer taraftan da göçtükleri şehirlerin ahalisi ile aralarında potansiyel gerginliklere sebep olmaktadır. Bu sosyal tahribatın sonucu ise, karşılıklı milliyetçi siyasetlerin yıldızının parlaması ve birlikte yaşamayı mümkün kılan sosyal bağların zayıflamasıdır.

İkincisi ekonomik tahribattır. Son çeyrek asırda bu soruna -gerek doğrudan gerek dolaylı olarak- harcandığı söylenen ve yüz milyarlarca dolar ile ifade edilen yüksek meblağ, ülkenin maddi kaynaklarını kurutmuş ve ekonomisinin birçok kez darboğaza girmesine neden olmuştur.Bu sorun devam ettiği müddetçe, ekonomik yapının arzulanan oranda gelişmesini ve istikrara kavuşmasını sağlamak, ham bir hayal olarak kalmaya devam edecektir.

Üçüncüsü hukuki ve siyasi tahribattır. Kürt meselesinin varlığı, hukuksuzluğun üretilmesine uygun bir zemini mümkün kılar. Hukuksuzluğun üretimi; (a) bazen temel hak ve hürriyetleri askıya alan ve/veya kullanılmasını imkansız hale getiren metinlerin “yasa” olarak tanzim edilmesinde, (b) bazen devlet gücünü kullanan bürokratların (özellikle üniformalı olanların) fiilen hukuki denetimin dışına çıkarılmasında ve (c) bazen de evrensel hukuk kurallarını tatbik etmek isteyenlerin gadre uğramasında kendisini gösterir.

Siyasi alana gelince, burada da dayanağını Kürt meselesinden alan temel bir sorun görülür. Bu, silahlandırılmış bürokratların politik alan üzerindeki hakimiyetlerinin devam etmesidir. Kürt meselesinin bugünkü haliyle devamı, askere vesayete bir son verilmesinin ve mekanizmaları işleyen tam bir demokratik siyasi hayatın oluşturulmasının önündeki en büyük engeldir.

Ekonomik, siyasal ve sosyal açıdan bu denli ağır faturalar çıkartan bir sorunun ilanihaye sürmesi, ne düşünülebilir ne de kabul edilebilir. Türkiye, ivedilikle bu sorunun çözümü üzerinde yoğunlaşmalıdır; zira Türkiye'nin içte ekonomisini düzeltmiş, barışı tesis etmiş, toplumsal istikrara kavuşmuş ve refah düzeyini yükseltmiş bir ülke olması, tüm bu hedeflerin önünde set oluşturan Kürt meselesinin çözümünü zorunlu kılar.

Ancak hemen belirtmek gerekir ki; hiç kimsenin elinde sorunu bugünden yarına, hemencecik ve acısız nihayete erdirecek her derde deva bir reçete yok. Çözüm, hep birlikte, düşe kalka bir süreç içerisinde üretilecektir. Bu süreçte, menzile daha çabuk varılmasını sağlayacak iki kavramın altı çizilebilir: Tarihle yüzleşme ve sivil siyasetin mutlak hakimiyeti. Tarihle yüzleşmek; hem sorunun dinamiklerinin anlaşılmasını sağlayacak olması, hem de bu sorunu salt bir terör ve asayiş sorunu olarak nitelemenin ve çözümü sadece zor araçlarında aramanın yanlışlığını ortaya koyacak olması açısından önem arz eder. Sivil siyaset ise, modern zamanlarda yaşananlarla birlikte Kürt sorununun farklı bir evreye girdiğini ve bu meseleye ilişkin araçlarda ve argümanlarda bir nitel değişikliğin zorunlu hale geldiğini açığa çıkarır.

Artık şiddeti ve silahı önceleyen “askeri çözüm”ün, gerçek manada bir çözüm olmadığı tartışma götürmeyecek kadar nettir. Bugün için yeni ve siyasi bir dili üretmek mecburiyeti vardır. Çünkü bizi, güvenlik devletinin ve askeri çözümlerin dar ve karanlık dehlizlerinden çıkarıp özgürlük ve aydınlığa kavuşturacak olan siyasetin dilidir. Siyaset, toplumsal farklılıkları özgürlüklerle buluşturması oranında daha eşitlikçi bir entegrasyonun kapısını aralayacaktır. Bu nedenle Türkiye'nin acil ihtiyacını duyduğu şey; farklılıklarının tümünü tanıyan, onları “öteki”leştirmeden bir araya getirebilen ve “birlik”i, farklıklıların birlikteliğine imkan veren kapsayıcı bir kimlik olarak algılayan bir siyaset anlayışıdır.

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün, seçildikten sonra ilk yurt içi gezisini Kürt nüfusun yoğun olarak yaşadığı 5 ile yapması ve yaşanan badirelerin siyasi enstrümanlarla atlatılabileceğine vurgu yapması önemli ve değerlidir. Cumhurbaşkanı Gül, tüm gezisi boyunca üç önemli mesaj verdi: (1)Bu, yeni bir dönemdir. (2) Devlet, bu yeni dönemde vatandaşlarının tümünü kucaklayacak ve bugüne kadarki ihmallerden doğan sıkıntıları bertaraf etmek için azami bir çaba içinde olacaktır. (3)Sorunların çözümü siyasetin içindedir; şiddete taraf olmayan her siyasal düşünce kendini ifade edebilmeli ve yeni anayasa da Türkiye'nin tüm sorunlarını gözeterek bu özgürlükçü ruhla hazırlanmalıdır.

Cumhurbaşkanı Gül'ün gittiği tüm illerde halkın -resmiyeti ve zorunluluğu aşan- yoğun bir ilgi ve sevgisiyle karşılanması, bu mesajların halk indinde büyük bir karşılığının olduğuna delalet eder. Gül'ün -resmi programda bulunmamasına rağmen-, halkın kendisine gösterdiği büyük teveccühe teşekkür etmek maksadıyla yaptığı konuşmalarda özellikle altını çizdiği husus, devletin, halkın hizmetine amade olduğuydu. Halkın efendiliğini ve devletin hizmetkarlığını öne çıkaran bu dille Gül, bölge halkı ile devlet arasında bulunan ve sürekli bir güvensizliğe neden olan psikolojik blokajın kırılması için önemli bir adım attı. Şimdiye kadar genellikle devletin sert yüzüyle muhatap olmuş bir halka, onlara değer veren, onları önemseyen ve sorunlarını samimi bir biçimde çözmeyi isteyen bir yaklaşımla giderek Gül, bölgedeki yaraların sağaltılması için önemli bir fırsatın kapısını açtı.

Cumhurbaşkanı'nın Güneydoğu gezisinden bütünüyle olumlu bir tablonun çıkmasında, DTP'nin yaptığı katkının da unutulmaması gerekir. Cumhurbaşkanı'nı yalnız bırakmayan ve her yerde kendisine eşlik eden DTP'li milletvekilleri ve belediye başkanları, bölgede yükselme eğilimi gösteren siyasi tansiyonunun düşürülmesine yardımcı oldular. Gerginliğe değil uzlaşmaya yatırım yapan bu yaklaşım, ülkenin kadim meselesinin bir çözüme kavuşturulması için bir -kaçırılmaması gereken- fırsatı doğurmuştur. Türkiye, artık bu şansı heba etmemelidir.

* Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi