Libya'da mücadele yeni başladı

Libya'da ihtilal başarıya ulaştı. Yeşil Meydan'ı dolduran on binlerce insan zafer sarhoşluğuyla bir süre daha kutlamalara devam edecek gibi. Bir süre daha Kaddafi ailesinin resimleri kurşunlanacak, eşyaları yağmalanacak, hatıraları ayaklar altına alınacak. Sonra? Can alıcı soru burada düğümlenmektedir. Sonra ne olacak? Libya halkı ve yönetimi ellerinde bulunduran kadrolar sonrasını nasıl tanzim edecekler?

Şimdiye kadar ortak bir hedef vardı: Kaddafi diktatörlüğüne son vermek. Bu ortak düşman artık yok. Bir süreden beri nizam intizam ortadan kalkmıştı, eli silah tutan herkesin kural koyduğu bir gündelik hayattan devlet olmanın gerektirdiği kanun ve nizam ortamına nasıl geçilecek? Trablus-Bingazi hattında sorulan, ancak cevabı pek de bilinmeyen soru budur.

Libya'yı bekleyen ilk tehlike şimdiki ortaklar arasında çıkması muhtemel ayrılıklar ve çatışmalardır. Başarıya ulaşmış olan her ihtilâlden sonra ihtilâlcilerin birbirlerine düştüğü görülmektedir. Ortak düşman bulmak, ortak hedefe karşı asgari müştereklerde birleşmek, neticede zafere ulaşmak pek çok başarılı ihtilal örneklerinde görülmektedir. Ancak zaferden sonra bir zamanlar müttefik olanların birbirlerini yedikleri de neredeyse “ihtilâllerin kanunu” haline gelmiştir.

Fransız İhtilâli'nden sonra dökülen kanlar, alınan canlar muhtemelen ihtilal günlerinden daha fazladır. Bolşevik zaferinden sonra Lenin ile Troçki arasında şiddetli mücadele meydana gelmişti. Humeyni gibi dine dayalı bir rejim kurmak isteyen ihtilâlcinin en yakın destekçileri komünistler idi ki, sonradan araları açıldı. Mustafa Kemal Paşa'nın zaferden sonra Halide Edip'e “Asıl mücadele şimdi başlıyor hanımefendi, birbirimizi yiyeceğiz” mealinde söylediği sözler yaşanacaklara işaret eden öngörüyü yansıtmaktaydı. Nitekim öyle de oldu. Büyük Taarruz'un hemen sonrasında “Paşalar Mücadelesi” başladı.

Libya'da farklı bir süreç yaşanır mı? Libya'ya nazaran daha kansız, nispeten barışçı geçen direniş sonrasında Mübarek rejimini devirenler, ne yapacakları konusunda henüz uzlaşabilmiş değiller. Tunus'tan da geçici yönetime karşı gösterilerin yapılmaya başlandığına dair haberler ajansların bültenlerinde yer almakta. Komünist, liberal, şeriatçı, laik, faşist, aşiret mensubu onlarca grup var idareyi ele geçirmek isteyen ya da yeni dönemde etkili olmak arzusunda olan. Düne kadar diktatörün yanında yer alan memurlar, askerler, sermaye sahipleri hızla yeni döneme uyum sağlayarak, mevkilerini koruma kaygısına düşmüş durumdalar. Yıllarca muhalif kalmanın sıkıntılarını çekenler, hapishanelerde veya sürgün diyarlarında çile dolduranlar yeni dönemde dışlanırlarsa buna da şaşırmamak gerekir. İhtilâller böyledir işte.

Libya'da sürecin kanlı olması, sonraki yıllarda etkisini sürdürecek olan nefretlerin, kinlerin, intikam hislerinin ruhlarda hâkim olmasına yol açacaktır. Kaddafi taraftarı onlarca insanın tamamı katledilemeyeceğine göre ülkeye huzur kolay gelmeyecektir. Bir süre için de olsa gelecek, tamamen diktatörün ülkeye saçtığı nefret tohumlarının etkisi altında kalmaya devam edecek gibi.

Öte yandan dikkate alınması gereken bir diğer husus, zafer sarhoşluğunun bitmesinden sonra insanların büyük hayallerle kurulan yönetimden beklentisi ile, taş taş üstünde kalmayan ülkedeki kaynakların doğuracağı derin hayal kırıklıkları olacaktır. Yönetim ne kadar maharetli olursa olsun, ülke kaynakları ne derece fazla olursa olsun isyan günlerinin meydana getirdiği tahribatın izlerini silmek yıllar alacaktır. Bu süre uzadıkça sabırsızlıklar, muhalefetler ve belki de yeni isyanlar meydana gelecektir. Pek çok insan; “Hayatımızda iyiye giden bir şeyler olmayacak idiyse biz niye bunca fedakârlıklara katlandık. Eski rejim hiç değilse bize ekmek, su vermekteydi” diyecekler.

Geçmişte SSCB dağıldığında böyle olmuştu. Şimdilerde Mısır'da, Tunus'ta yeni idarenin kurulmasından bu yana bir yıl geçmeden homurdanmalar başladı bile. Bu yüzden yeni yönetimlerin acil kaynaklara ihtiyaçları bulunmaktadır. Enkaz ne kadar çabuk kaldırılırsa, gündelik hayat ne kadar hızlı normalleşirse, beklentiler ne kadar çabuk karşılanırsa diktatörlük dönemlerine yönelik arayışlar o derece hızlı bertaraf edilecektir.

Trablus yönetimini bekleyen en büyük tehlike ise siyasi bölünmüşlük olacaktır. Mısır'da 50-60 civarında siyasi partinin kurulduğunu duymak bu bakımdan şaşırtıcı gelmemektedir. Muhtemelen Libya'da da bu sayıya yakın siyasi parti kurulur. Burada her aşiret zaten neredeyse bir siyasi parti işlevini üstlenmiş durumdadır. Libya'nın aydınları, ileri gelenleri, aşiret liderleri, tarikat mensupları, bürokratları ve askerleri daha ılımlı, daha kucaklayıcı, daha sorumlu bir siyaset izlemek zorundadırlar. Libya için asgari müştereklerde birleşmenin zamanıdır. Bugünler ayrılığın kolay, bütünleşmenin zor olduğu günlerdir. Ortam üstesinden kolay gelinecek bir ortam değil. Aylardır otomatik silahın ürkütücü gücünü kullanan milisleri bağlarına, bahçelerine, fabrikalarına gönderip eski hayatlarına döndürmek kolay olmasa gerektir. Bu ancak her kesimin kolektif çabasıyla mümkün olabilecektir.

Libya'nın kaynaklarından olabildiğince fazla pay almak için hazır bekleyen ülkeleri de unutmamak gerekir. ABD'de, Fransa'da, İngiltere'de, İtalya'da savaş sonrası tamiratlara yönelik hazırlıkların çok önceden başladığı anlaşılmaktadır. Türk Dışişleri yetkililerinin “Libya'nın toprak bütünlüğünün garanti edilmesine, kendi kaderini kendisinin belirlemesi gerektiğine, ülke kaynaklarının sadece ve sadece Libya halkına ait olduğu”na yönelik açıklamaları; gelecekteki politikalar karşısında şimdiden bariyerler inşa etme düşüncesinden kaynaklanıyor gibi. Hatta Türkiye'nin elden nakit yardımının, tarihi, kültürel bağlılığımızın olduğu bu ülkeyi namerde muhtaç etmeme duygusuyla yapıldığını söylemek çok da yanlış olmaz.

Türkiye'nin Libya ile ilgili politikaları gayet doğru ve olması gerektiği doğrultuda yürütülmektedir. Yukarıda sayılan riskler ve tehlikeler karşısında Libyalı ileri gelenleri dostça ve kardeşçe uyarmak elbette Türkiye'nin görevidir. Her şeyin birbirine karıştığı Libya çöllerinde, serinkanlı, sağduyulu, basit çıkar kaygısı gözetmeyen tavsiyelere ihtiyacı duyulması çok doğal. Bunu karşılıksız yapabilecek karakterdeki merkezlerin başında Ankara gelmektedir.