Libya'nın geleceğine kim karar verecek?

15 Şubat'ta başlayan olaylar bütün hızıyla devam ediyor. Sanırız belli bir süre daha devam edecek gibi. Burada önemli bir soruya cevap vermek gerekiyor? Libya'nın geleceğine kim karar verecek?

Dünyanın önemli başkentlerinden gelen resmi açıklamalar, konunun uzmanlarına ve haber ajanslarına bakıldığında bu sorunun cevabı aslında oldukça net gözüküyor. BM başta olmak üzere, bu tür olaylarda uluslararası müdahaleyi meşrulaştıracak kurumlar yoğun bir şekilde çalışıyorlar. Buna ek olarak başta İngiltere ve Fransa olmak üzere 'uçuşa yasak bölge' (No fly zone) planı üzerinde çalıştıklarını dolayısıyla NATO'nun devreye girmesi gerektiğini vurguluyorlar. NATO genel sekreteri ise, 'eğer Kaddafi sivillere yönelik saldırılara girişirse buna seyirci kalınmayacağını' beyan ediyor. Tabii bu düşünceye Türkiye karşı çıksa da, zamanla Libya'nın geleceğine karar verecek önemli bir askeri müdahalenin BM ve NATO tarafından yapılacağı batı başkentlerinde yüksek sesle ifade edilirken ilgili birimler ise çoktan çalışmalara başlamış durumda.

Askeri müdahalenin meşru olması için, uluslararası hukukun temel ilkelerinden birisi olan, ülkenin yetkili kurumlarının uluslararası gücü davet etmesi gerekiyor. Şu ana kadar ne Kaddafi rejimi ne de muhalefet bunu istediğini beyan etmedi. Yalnızca Bingazi'deki resmi makamlar uluslararası müdahaleyi talep etti. Fakat zamanla muhalefetin bu daveti yapacağına kesin gözle bakılmakla birlikte, ülkede ciddi bir ağırlığı olan El Kaide'nin halkı Kaddafi rejimine karşı savaşa cağırması ve şu ana kadar Kaddafi'nin birer birer şehirleri kaybetmesi karşısında, batının özellikle Libya'da yeni bir Afganistan istemediği net.

Belki de sırf bu ihtmimalden dolayı, İngiliz Başbakanı 'mevcut durumdan yararlanarak bölgeyi yeniden düzenleyelim' düşüncesi Başkan Obama'nın başta İngiltere, Fransa ve İtalya liderleriyle sürekli olarak görüş alışverişinde bulunarak birlikte hareket edelim düşüncesi Libya'ya müdahalenin kaçınılmaz olduğu ve bunun zamanın sadece ülkedeki yabancıların ülkeyi terk etmesine kadar olduğunun altını çizelim.

Artık Libya'da Kaddafi dönemi kapanmıştır zira, Libya'da ortaya çıkacak bir iç savaşın sadece Libya'yı ilgilendirmediği bütün Afrika ülkelerini etkileyeceğini konunun uzmanları biliyor ve konuyla ilgili karar mercile-rine tavsiyelerde bulunuyorlar. İkinci nokta, bir çok insanın sandığının tersine, sadece Libya'da değil komşu ülkelerde de 'kabilecilik' oldukça yoğun ve bölgede etkili-ler. Başka bir ifadeyle 'homejen' bir millet yapısı bu ülke-lerde mevcut değil bundan dolayı, çıkacak iç savaşın sonuçlarını kestirmek oldukça zor. Bundan dolayı bölgede başta petrol ve doğal gaz olmak üzere yatırımları olan büyük şirketler (batılı şirketler) herhangi bir iç savaşın çıkmaması için ülke yönetimlerine baskı yapıyorlar.

Görünen o ki, Kaddafi'nin 'ya sizi idare ederim ya da öldürürüm' düşüncesi, Libya'daki ayaklanmanın Mısır ya da Tunus'tan farklı olduğunu ve çetin olduğunu gözler önüne sermektedir. Buna karşılık, ayaklananların Kaddafi rejimi yerine 'ölümü' tercih ediyor olmaları olayların gün geçtikçe sokaklardan silahlı çatışmalara dönüştüğü görünen bir gerçek. Artık şehirler ve diğer yerleşim yerleri karşılıklı olarak ele geçiriliyor ya da tekrar el değiştiriyor. Bun ek olarak halkın yavaş yavaş silahlı çatışmaları yeterli eğitimi almış kişilere devrediyor olması, Kaddafi rejiminin diğer Afrika ülkelerinden getirdiği paralı askerlerinin öldürmeyi tercih etmeleri bütün bu olup bitenlerin uluslararası ilişkilerde adının 'iç savaş' olduğunun altını çizelim.

Yukarıdaki sorunun cevabına tekrar dönersek, sanırız şunları ifade etmek durumundayız. Birinci olarak ortada başlamış bir iç savaş var. Şimdiye kadar iç savaşlar mutlaka bir dış müdahaleyle önlendi. 1990 yılından sonraki içsavaşlara bakıldığında ya BM ya da NATO bütün savaşlarda son sözü söyledi. İç savaşları başlatan ve sürdürenler de savaş suçlusu olarak ya yagılandılar ya da yargılanmak için aranıyorlar. Sonuçta Kaddafi de sanırım Lahey'de savaş suçlusu olarak hesap verecektir, tabii o zamana kadar yaşarsa. İkincisi, Libya hem Avrupa'ya yakın hem de batının ihtiyacı olan petrol ve dogal gaza sahip ve bu ülkedeki mevcut doku yırtıldığında, ülke tamamen etnik yapıya bölünebilir ve bir daha da birlik sağlanamaz. Bu durum El Kaide'nin etkisi eklenince, batı için korktuğunun başına gelmesi demektir ki, buna müsaade etmeleri mümkün değildir.

Üçüncü olarak, gerek BM gerek diğer uluslararası ve bölgesel organizasyonlar yeni bir mülteci akınının önünü almak istemektedirler. Çünkü Libya'nın komşuları, görünüşe göre bu tür bir mülteci akınıyla başedecek durumda değiller. Bu nedenle problemin daha fazla büyümemesi noktasında çalışıyorlar. Ondan dolayı da başta Fransa ve İngiltere 'uçuş yasağı' uygulanmasını istiyorlar. Zira bu uygulama Libya'da dengeleri sağlayacak ve Kaddafi'yi halkın talepleri doğrultusunda çözüme zorlayacaktır.

Sonuncu olarak, Libya'nın geleceğine Kaddafi karar vermeyecektir. BM ve NATO başta olmak üzere uluslararası topluluk karar verecektir. Zira Kaddafi ne insanların ölmesi ve ölüme razı olmasını anlayacak durumda ne de Libya'nın geleceği onu ilgilendiriyor. Dünya basınına verdiği bir mülakatında 'dünyanın en demokratik ülkesi Libya'dır' diyecek kadar demokrasiden ve uyguladığı rejimden habersiz birinden iktidarından kendi isteği ile vazgeçmesini beklemek oldukça saflık olur. Çözüm bir bakıma yukarıdaki sayılanlara razı olmasak da BM ve NATO gibi karar mercilerinin olaylara bakış açılarında saklı.