Medvedev kukla olmayabilir

Mayıs 2008 tarihinde Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin, resmî bir törenle devlet başkanlığı görevini varisi Dmitriy Medvedev'e devretti. Bununla birlikte aktif siyasete devam edecek Putin'in, devlet başkanlığı döneminde başlattığı reformları halefi Medvedev ile işbirliği içerisinde devam ettireceği düşünülmektedir.

Rusya Federasyonu'nun ilk Devlet Başkanı Boris Yeltsin, gerek iç politikada gerek ise dış politikada "ABD'nin 200 yıllık demokrasi tecrübesini göz ardı edemeyiz" diyerek SSCB'nin yıkılışından sonra haritaya adını yazdıran yeni ülke için Batı modelini seçmiş ve bu modeli hayata geçirmeye başlamıştır. Ancak Yeltsin'in Rus halkını demokrasi ile tanıştırma süreci, Rusya Federasyonu içindeki cumhuriyetlere "alabileceğiniz kadar özgürlük havası alın" politikası, pazar ekonomisine geçiş çabaları ve başlattığı özelleştirme süreci Rusya'da ters tepki yaratmış ve Rusya bir kez daha parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştı. Çeçenistan Savaşı ile ekonomik krizin patlak vermesi neticesinde Moskova, uluslararası arenadaki eski konumunu da neredeyse tamamen yitirmişti. Ancak, "tarih boyunca Ruslar birçok kez çöküş dönemi yaşamış, fakat daha sonra tekrar eski ihtişamına kavuşmuşlardır" şeklindeki görüşü benimseyenler bir kez daha haklı çıkmıştır. Nitekim, Yeltsin'den parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Rusya'yı devralan Putin, ülkeyi tekrar toparlamayı ve kendi deyişiyle, "Rusya'yı söz dinleyen değil, söz dinleten ülke" haline getirmeyi başarmıştır. Çeçenistan sorunu için güce ve baskıya dayalı bir çözüm bulan Putin, ülke içerisinde merkeziyetçi politika izleyerek Rusya Federasyonu içindeki diğer cumhuriyetlerin de yetkisini sınırlandırmayı başarmıştır. Putin'in, Rusya'yı idarî anlamda yeniden yapılandırması, Rusya içindeki cumhuriyetlerin devlet başkanları ile bölge valilerinin Kremlin'den atanmasına dair karar alması, oligarkların gücünü sınırlandırması, sivil toplum ve diğer kuruluşların faaliyetlerini kontrolü altına alması neticesinde Rusya'nın parçalanma tehlikesi ortadan kalktığı gibi, Rusya'da meydana gelebilecek herhangi bir renkli devrimin de önüne geçildi.

Parçalanma tehlikesini ortadan kaldırdıktan sonra Vladimir Putin halkın refahını artırmaya yönelik bazı adımlar atmıştır. Nüfus kaybını önlemek amacıyla Putin, 2005 yılında ülke çapında bir sosyal reform paketi başlatmış ve kısa sürede Rus halkının hayat standartları artmıştır. Putin'in söz konusu reformları gerçekleştirmesi, ekonomisinin temelinde yatan enerji kaynaklarının fiyatlarının artışı ile ilgilidir. Nitekim dünyada en büyük gaz ve petrol rezervlerine sahip olan ülkelerin başında gelen Rusya, enerji kaynaklarından elde ettiği gelir sayesinde iç ve dış borçlarını kapatmış, döviz rezervlerini 280 milyar Dolar, altın rezervlerini ise 400 tona kadar çıkarmıştır. Rus ekonomisi her sene yaklaşık yüzde 8 oranında büyümekte, kişi başına düşen milli gelir de her sene artmakla birlikte 2007 yılında yaklaşık 13 bin Dolara çıkmıştır. Böylece iç politika sorunları büyük ölçüde çözen ve dış borçlarını kapatan Moskova, daha aktif bir dış politika izleme şansına da sahip olmuştur.

Hiç şüphesiz Putin döneminde Rus dış politikasının en belirgin farkı, BDT ülkelerine daha çok önem verilmesidir. Nitekim, Putin döneminde Yeltsin dönemi ile kıyaslandığında Rusya'nın enerji kaynakları, cumhuriyetlerdeki Rus nüfusu, Rus Ortodoks Kilisesi, askerî üsler, ayrılıkçı sorunlar gibi araçları ustaca kullanarak BDT coğrafyasında daha etkin bir konuma geldiğini söylemek mümkündür. Nitekim Rusya'nın küresel güç olması için, başta bölgesel güç konumunu pekiştirmesi gerekmektedir ki, Rusya'nın bunu başardığını söyleyebiliriz. Bundan dolayıdır ki, Rusya, "arka bahçe" olarak nitelendirdiği BDT coğrafyasına herhangi bir müdahaleyi, kendi çıkarlarına tehdit olarak algılamaktadır. ABD'nin BDT coğrafyasındaki renkli devrimleri desteklemesi ve Batı yanlısı liderlerin iktidara gelmesi için çabaları Rusya ile Batı arasındaki ilişkilerin gerginleşmesine neden olmuştur. Rusya'nın Batı'yı karşı daha sert bir tutum sergilemesinin bir başka nedeni de Rusya'nın kendisini tekrar süper güç olarak hissetmeye başlamasıdır. Artık Kremlin, bütün sorunların çözümünde aktif rol oynamak ve diğer ülkelerin de Rusya'nın tutumunu dikkate almalarını istemektedir.

Putin'in devraldığı Rusya ile devredeceği Rusya arasında büyük farklılıklar mevcuttur. Bu bağlamda Putin'in şimdiden adını tarihe yazdırdığını söylemek mümkündür. Bununla birlikte Medvedev'in önünde de çözüm bekleyen sorunların olacağını tahmin etmek mümkündür. Her ne kadar Putin'in Çeçenistan sorununu büyük ölçüde çözdüğünü belirtsek de, bu çözümün daha çok güç ve baskıya dayalı olduğunu unutmamak gerekmektedir. Putin döneminde izlenen merkeziyetçi politika, cumhuriyetlerin yetkilerini kısıtlamış ve "devlet içinde devlet" statülerini ortadan kaldırmıştı. Ancak, özellikle Putin'in son döneminde uygulanmaya başlanan özerk bölgelerin illerle birleştirilmesi ve böylece bu bölgelerin haritadan silinmesi politikası, Tataristan veya Başkurdistan gibi daha büyük cumhuriyetlere de uygulanmaya çalışılırsa, söz konusu cumhuriyetlerin buna karşı çıkacaklarını ve Moskova ile büyük gerginlikler yaşayacaklarını söylemek mümkündür. Yine Moskova'nın önümüzdeki yıllarda demokratikleşme ile nüfusun azalması gibi sorunları ve enerji kaynaklarına dayalı ekonomisini gözden geçirmesi gerekmektedir.

Dış politikada da Medvedev'i zor günler beklediğini söyleyebiliriz. Çünkü Rusya ile Batı'yı karşı karşıya getiren İran'ın nükleer çalışmaları, ABD'nin Doğu Avrupa'ya yerleştirmek istediği füze radar sistemleri, NATO'nun genişlemesi, Kosova sorunu gibi konuların önümüzdeki dönemde de gündemde kalacağı beklenmekte. Rusya ile Batı arasındaki ilişkiler hiç şüphesiz Batı'nın Medvedev'e karşı tutumuna da bağlı olacaktır. Nitekim, Putin Batı ülkeleri ile sorunlar yaşamasına rağmen, ikili ilişkileri güçlü olan bir liderdi. Bu bağlamda Batı'nın Medvedev'e olan yaklaşımı önemli rol oynayacaktır. Medvedev'in Gazprom'un eski Yönetim Kurulu Başkanı olması ise, enerji politikalarının Rusya'nın en önemli dış politika aracı olmaya devam edeceğinin habercisi sayılabilir. Rus-Türk ilişkilerinin de önemli boyutunu enerji kaynakları oluşturduğu için, özellikle enerji alanında Rusya ile Türkiye arasında işbirliğinin artacağını tahmin etmek mümkün.

Diğer taraftan Putin'in başbakan seçilmesiyle Rusya'da iki başlı iktidarın başlayıp başlamayacağı ve Kremlin'in asıl patronunun kim olacağı konusu şimdiden alevlenmiş bulunmaktadır. Hatta Putin'in devlet başkanlığı yetkilerinin bir kısmının başbakana aktarılması sayesinde Medvedev'den daha güçlü olacağı yönünde bazı görüşler ortaya atılmaktadır. Ancak Putin, Rusya'nın siyasî yapısında değişikliğe gidilmeyeceğini bir çok kez dile getirmiştir. Ayrıca Putin'in Kremlin'in asıl patronu olarak kalma gibi bir niyeti olsaydı, Medvedev'e göre daha zayıf bir adayı varis göstererek, Rus halkından da o varisi desteklemesini isteyebilir ve böylece Rusya'nın asıl lideri olarak kalabilirdi. Ancak, Putin kararını Kremlin'in en "demokrat" ve "liberal" üyesi olan Medvedev'den yana aldı. Dolayısıyla her ne kadar Medvedev, Putin'in varisi olsa da, kendisini "kukla başkan" olarak nitelendirmek ve Kremlin'in asıl patronunun Putin olacağını ileri sürmek yanlış olur. Gazprom başkanlığını ve ardından da başbakan yardımcılığını yapan Medvedev'in Putin'in gölgesinden çıkarak bağımsız hareket edeceğini, Putin'in ise "milli lider" sıfatıyla kendisine destek çıkacağını tahmin etmek mümkündür. Dolayısıyla Rusya'nın siyasî yapısında değişikliklerin ve Medvedev ile Putin arasında herhangi bir yetki sorununun olmayacağını, Rusya'da "çifte çarlık" döneminin başlamayacağını da tahmin edebiliriz. Putin ile Medvedev'in yetki paylaşımı konusunda uyumlu olmaları genel bir beklenti olmakla birlikte, Putin ile Medvedev, önceki dönemde başlatılan reformları ve politikaları da devam ettireceklerini açıklamışlardır.