Obama Doktrini: Önce Selam, Sonra Kelam ama...

Monroe Doktrini (1923), Truman Doktrini(1947), Eisenhower Doktrini(1953) ve tartışmalı Bush Doktrini (2001) gibi ABD dış politikasında köklü değişiklikleri öngören plan veya dönemler var. 100 günlük iktidardan sonra hâlâ bir Obama doktrininden bahsetmek mümkün değil. Küresel diktatörlüğe soyunan ve dünyayı bir çatışma alanına çeviren Bush'tan sonra, ABD dış politikasında radikal bir değişiklik meydana gelmiş değil çünkü.

Selefinin yıkıcı mirası, Obama için beraberinde hem fırsatları hem de tehditleri doğurmuştur. Fırsattır zira, dünyayı bir çatışma alanına çeviren önceki yönetimin stratejilerini sadece reddetmesi bile dünya kamuoyunda pozitif bir algı doğurabilir. Tehdittir zira, Bush yönetimi dünyada o kadar köklü ve çaplı tahribatlara neden oldu ki, yeni yönetimin bu politikaları hızlı ve radikal bir şekilde değiştirmesi zor görünmektedir. Obama yönetimi küresel ekonomik krizle meşgul ve bu nedenle ABD ekonomisinde köklü ve radikal değişimlere neden olacak politikalar geliştiriyor. Diplomatik atılımlara henüz vakit bulamadığından bu alandaki normalleşme zaman alacaktır, fakat insanlar o kadar da sabırlı değil.

Bush'un panzehiri olarak dünya kamuoyunda algılanan Obama'nın Avrupa ziyareti, NATO zirvesi ve İslam alemine sıcak mesajlar gönderdiği Türkiye turu birer televizyon showu mahiyetinde kaldı. Bu girişimlerin neden olduğu uluslararası somut bir başarı yok. Ortadoğu turunun Mısır ayağında dünyaca ünlü El Ezher Üniversitesinden İslam alemine “Esselamün Aleyküm” ile başlayan tarihi konuşmasını yaptı. ABD'nin gazete ve internet siteleri bu konuşmayı “İslam dünyası ve ABD arasında yeni bir başlangıç; ABD ve İslam dünyası ittifaka doğru” gibi anlamlı başlıklarla verdiler. İslam'ın bilime, sanata katkılarından, barışçıl özünden bahsetti ve Yahudileri kızdıracak olan Filistin devletine desteğini yeniledi. Bütün bunlar ABD-İslam dünyası ilişkilerinde bir ilkti, fakat yine Obama'nın kendisi söyledi: “Sadece sözler sorunları çözmüyor”. Herkes uygulama istiyor…

Şimdi Afganistan ve Pakistan'da NATO daha da zorda, bölgedeki savaş daha şiddetli ve kapsamlı ve ABD müttefiklerinin desteğini hâlâ almış değil. Yani NATO hâlâ bir ABD savaş enstrümanı olarak algılanıyor ve genel kanaatin aksine Bush'tan dolayı değil, bu algı ABD'nin devlet politikasından kaynaklanıyor. ABD-Rusya Federasyonu ilişkilerinde sembolik bir ilerleme var, fakat radikal değişiklikler görülmüyor. İslam alemi ve Ortadoğu halkları Obama'nın iyi niyetinden memnun fakat Filistin sorunu, Kürt sorunu, Irak çatışmaları ve İran'ın nükleer krizinde ümit verici bir ilerleme ve değişiklik yok. K. Kore, Aden körfezindeki korsan saldırılar, Libya ve Küba ile ilişkilerde bir gelişme yok. Afrika ve Asya'daki çatışmalar tam gaz devam ediyor. Kısacası, dünya çatışmalar haritasında renkler hâlâ ya Bush döneminde olduğu gibi duruyor, ya da daha da koyulaşmış durumda. Bu nedenle, şimdilik bir Obama doktrininden bahsetmek zor.

Obama'nın Ortadoğu'da, özellikle İsrail-Filistin çatışmasında geleneksel ABD dış politikasında radikal değişiklikler yapması için Washington'da bazı güç merkezleri ile büyük bir savaş vermesi gerekecektir. Bu kapışmadan başarılı çıkma garantisinin olmadığı bilinmeli, hatta mağlup olma ihtimalini gözardı etmemeli. Yerleşmiş demokrasisine rağmen, ABD derin devleti tıpkı bizim Ergenekon veya derin devlet gibi bir dönüştürme ve aynileştirme mekanizmasına sahip. “Muhalefette doğru söyler, iktidarda şaşar” durumu maalesef orada da geçerli. Seçim kampanyalarında halk, barış ve demokrasi; iktidarda yerini devlet, savaş ve bürokrasiye bırakabiliyor. Diplomasi diliyle ütopyalar artık realiteye dönüşüyor. Fakat Obama yine sınırları zorlamayı seviyor gibi bir görüntü veriyor.

Sadece ABD'deki siyahileri değil, dünyadaki tüm ezilmişleri temsil eden ve bu yönde bir küresel umut haline gelen Obama, beklentilere cevap verebilecek mi? Bu soruya net bir cevap vermek gerçekten zor. Yukarıda değinilen olumsuzluklardan dolayı, ilk 100 günün dünyada ve hatta Amerika'da bir hayal kırıklığına neden olduğu söylenebilir. Fakat insanlar hâlâ umutlu. Bunun da en önemli nedeni küresel ekonomik krizin Obama'nın elini kolunu bağlaması…

Küresel ekonomik toparlanmadan sonra açık diplomasi, çok taraflı uluslararası ilişkiler ve işbirlikleri, dünyadaki çatışmaların azalması gibi Soğuk Savaş sonrası dönemdekine benzer bir küresel barış ortamının doğması, tamamen B. Hüseyin Obama'nın atacağı somut adımlara bağlı. El-Ezher konuşması başlangıç olur mu bilinmez, ama yeni bir umut olacağı muhakkak. Medya'nın methiyeleri bir yere kadar götürebilir, fakat bir süre sonra insanlar gerçek hayatta meydana gelen değişikliklere bakar. Bir Obama doktrininden bahsedebilmek için, seçim kampanyasında üzerinde vurgu yaptığı “değişim”in parametrelerine uyması gerekir. Seçim bitti, 100 gün gitti ama insanlar hâlâ beklemede…

* Dr.; Genç Siviller Üyesi