Obama soykırım demeyecek

ABD Başkanı Barack Obama, seçim kampanyası sırasında Ermeni cemaatine verdiği sözü tutarak bugün yapacağı açıklamada 'soykırım' diyecek mi, demeyecek mi? Obama'nın o kelimeyi kullanacağına dair beklentiler -Ermeni cemaati de dahil- eskiye nazaran oldukça zayıf ancak zamanı gelmemiş, dolayısıyla söylenmemiş o sözün söylenmeyeceğine dair bir garanti yok. Washington'da kimse çantada keklik gözüyle bakamıyor olaya.

Ermenilerin, 1915'te yaşanan trajik olayları uluslararası kamuoyunda 'soykırım' olarak tanınması yönünde gösterdiği çabalar Türkiye'nin sadece bu ülke ile değil, AB ve Amerika ile olan ilişkilerini de olumsuz etkiliyor. Ermeni diyasporasının çabaları sonucu Temsilciler Meclisi Dışilişkiler Komitesi'nde 2007'de kabul edilen 116 sayılı 'soykırım tasarısı'nın Kongre'ye gelmesi dönemin ABD Başkanı George W. Bush'un bizzat araya girmesiyle önlenebilmişti ancak.

Barack Obama, daha önce hiçbir ABD Başkan adayının yapmadığını yaparak Ermeni cemaatine angaje oldu ve 1915 olaylarını 'soykırım' olarak tanıyacağı sözünü verdi. Danışmanlarının ABD'nin Türkiye ile olan ilişkilerinin öneminin yanı sıra "ortada riskli bir tartışma var, taahhüt içine girmeseniz" şeklindeki uyarılarına, Obama'nın, "Söz verdim, geri dönemem" şeklinde karşılık verdiğinin basına yansıması Ermeni tarafını daha da umutlandırmıştı.

Türk tarafının moralini oldukça bozan bu gelişmeler Obama'nın bugün yardımcısı olan Joe Biden ile birlikte başkanlık kampanyasının Avrupa bölümünde Türkiye ile ilişkilerini yeniden yapılandıracağını açıklaması, koltuğa oturduktan sonra hem Cumhurbaşkanı Abdullah Gül hem Başbakan Tayyip Erdoğan'ı arayarak, "Türkiye'nin bölgesel liderliğine" vurgu yapması ve ilişkileri yeniden yapılandırmak istediğini ifade etmesi bu kez Ermeni tarafının moralini bozarken Türk tarafını cesaretlendirdi. Ne Türk ne de Ermeni tarafını üzmek istemeyen Beyaz Saray'ın bir denge formül arayışında olduğu apaçık ortadaydı. Aranan formül bulundu da. 5-7 Nisan arasında okyanus ötesi ilk ikili ziyaretini Türkiye'ye yapan Obama 24 Nisan'da yapacağı açıklamayı da Ankara'da yaptığı açıklamalarla kurtarmış oldu.

Ermeni cemaati Obama'nın yapacağı konuşmaya 'soykırım' kelimesini koydurtmak için tüm gücünü kullanıyor. Amerika Ermeni Ulusal Komitesi (ANCA) internet sayfasında bir yandan Ermeni temsilcilerine, medyaya ve Obama'ya 'soykırım'ın tanınması için oluşturduğu linklerle baskı yapmaları için çağrılarını sürdürürken, diğer yandan Obama'nın Cumhurbaşkanı Gül ile yaptığı ortak basın toplantısı ve TBMM'de yaptığı konuşmada ilgili bölümlerini video kaydı ve metin olarak yayınlıyor. Her sene 24 Nisan'da olduğu gibi bu sene de Türk Büyükelçiliği önünde bir protesto gösterisi düzenlemek için hazırlanan Ermenilere karşı Türk dernekleri de aynı yerde karşı gösteride bulunmak için hazırlıklarını sürdürüyor.

Washington'da ortak kanaat Obama'nın bugün yapacağı açıklamada 'soykırım' kelimesini kullanmaksızın her şeyi söyleyeceği yönünde. Diğer ABD başkanları da bugüne kadar soykırım (genocide) ifadesini kullanmaksızın 1915'te yaşanan olayları 'katliam' veya 'kırım' (massacre) olarak nitelediler. Cumhurbaşkanı Gül ile ortak basın toplantısında ve TBMM'de yaptığı konuşmada sarfettiği sözler Obama'ya bugün de aynı taktiği belki daha fazla sözlerle uygulama imkânı veriyor. Beyaz Saray'ın aradığı formül de böyle bir şeydi demek mümkün. Basın toplantısında: "Görüşlerim kayıt altındadır. Görüşlerimi değiştirmiş değilim" diyen Obama'nın Türkiye ile Ermenistan arasında devam eden müzakereleri sonuna kadar cesaretlendirmesi yönünde bir açıklama yapması bekleniyor.

Tersinin olması, bugün kalkıp "1915'te yaşanan olaylar soykırımdır" der mi? Derse ne olur?

Bir Türk diplomatına göre böyle bir şeyin olması eşyanın tabiatına aykırı. "Kalkıp Türkiye'ye gidip bu konuda mesajlar verdikten sonra dönüp Washington'da 'soykırım' demek... Bu eşyanın tabiatına aykırı bir şey olur."

Böyle bir şey yaşanırsa ne olur'un cevabı ise yok. Ancak hemen belirtelim ki, bu yönde bir hava zaten sözkousu değil. Sınırın açılması, diplomatik ilişkilerin başlatılması konularının bir gecede çözülmesi mümkün olmayan konular olduğunun da herkes gayet farkında.

Devam eden, üstelik iyi yönde gelişen müzakerelerden söz ediyor yetkililer. 1915'te yaşanılan olaylar bugün devam eden müzakerelerin tamamı değil bir parçası. Azeri-Ermeni ihtilafının odağı olan Dağlık Karabağ meselesinin çözülmesi ile yeni bir fotoğraf ortaya çıkacak yetkililere göre.

24 Nisan'ın bir fırsat penceresine dönüşmesi pekala mümkün görünüyor. Obama'nın bu sözü kullanmaması durumunda kadük olan 116 sayılı tasarı yerine Kongre'ye sunulan 252 sayılı tasarının bu sene gündeme gelmesine ise neredeyse şans tanınmıyor. Her sene Washington'daki Türk Büyükelçiliği önünde gösteri ve karşı gösteri için büyük mücadele veren Türk ve Ermeniler, 24 Nisan 2010'da ortak bir dayanışma gösterisi düzenler mi? Gelişmeler buna fırsat verir mi? Soru olarak sorulması bile kulağa hoş geliyor.