Obama Türkiye'ye ders çalışmış olarak geliyor

ABD Başkanı Barack Obama'nın hafta başında Türkiye'ye yapacağı ziyaretin çok önemli olduğunu bir kez daha kayda geçirmenin zararı yok. Ortadoğu'da, Irak'ta, Rusya ve Kafkaslarda, Pakistan ve Afganistan'da, İsrail-Filistin-Suriye ilişkilerinde, kısacası iki ülkenin gündemini oluşturan ortak konuların neredeyse tamamında Türkiye, Bush yönetiminin aksine Obama yönetimiyle ortak görüş ve kaygıları paylaşıyor. Türkiye'yi son yedi yıldır aynı kadrolar yönettiği ve bu kadrolara haksızlık yapmamak için önceki cümleyi bugünkü Washington yönetimi Ankara ile ortak görüşleri ve kaygıları paylaşıyor diye düzeltmek de mümkün.

Obama-Erdoğan isimlerine muhalif ya da taraf, iki ülke ilişkileri üzerinde 'demoklesin kılıcı' gibi sallanan 'Ermeni soykırım' iddialarını kenarda tutmak kaydıyla uzmanların bu konudaki fikir birliği devam ediyor. Bugüne kadar kayda geçilen itirazlar, yönetimlerin uyumlu çalışmasına değil itiraz edenlerin duruşlarıya ilgili oldu. Obama'nın söylemi ve savunduğu politakalar bunu itiraz edilemez bir biçimde ortaya koyuyordu. Bu politikalarını hayata geçirmenin bir parçası olarak koltukta üçüncü ayını doldurmadan hafta başında Türkiye'de olacak ABD Başkanı.

Washington deyince akla ilk önce Beyaz Saray geliyorsa ikinci sırada da Beyaz Saray yönetimi üzerindeki etkileri tartışılmaz olan düşünce kuruluşları (think-tank) gelir. Amerika'daki düşünce kuruluşları ise saymakla bitmez ama aralarında önemli olanların isimleri sık sık karşımıza çıkar. Brookings, CSIS, CFR, RAND Corporation gibi... Beyaz Saray, Dışişleri, Savunma Bakanlıkları'na birçok isim bu kuruluşlardan gider. Amerikan yönetim kadrolarının hazırlık yaptığı kuruluşlardır think tank'lar.

Washington'daki etkili düşünce kuruluşlarından olan Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS), Obama'nın ziyareti öncesi Türkiye'yi konu alan kapsamlı bir rapor açıkladı. Her ikisi de 80 yaşını devirmiş CSIS'in yönetiminde yeralan, eski ulusal güvenlik danışmanları Zbigniev Brzezinski ve Brent Scowcroft'un tanıtımına katıldıkları toplantıda Brzezinski; “Raporun kendisi önemli, Başkan Obama'nın Türkiye ziyareti sebebiyle iki kat daha önemli” diyerek, raporun önemine ve zamanlamasına dikkat çekiyordu.

Washington'da özellikle de CSIS'in herhangi bir ülke veya konu hakkında hazırladığı rapor ABD Başkanı kim olursa olsun, çevresindekilerin koltuğunun altında muhakkak olur. Önümüzdeki hafta Türkiye'de olacak olan Obama'nın çevresindeki isimlerin koltuğunun altında bu raporun olduğunu düşünerek, baştan sona dikkatli bir şekilde okuması gerekiyor Ankara'daki yöneticiler.

Türkiye'nin Evrimleşen Dinamikleri başlıklı raporda iki ülkenin stratejik çıkarlarının örtüştüğü noktasından hareketle Irak'tan İran'a, Rusya'dan İsrail-Filistin ve Suriye'ye, enerji konularından ekonomik krize değin kapsamlı, kapsamlı olduğu kadar altı çizilmesi gereken öneriler yeralıyor.

Raporun 'Türkiye'nin Değişen İç Dinamikleri' bölümü, Türkiye Projesi Direktörü Bülent Alirıza'nın imzasını taşıyor. Türkiye'nin neredeyse iki yıldır yaşadığı sıkıntıları, temel nedenlerine mercek tutarak bir özetini sunuyor Alirıza.

Raporda da yeraldığı şekliyle Türkiye toplumunun yüzde 70'nin başörtüsü yasağını kaldırmasını istemesi ve iktidarda olanların eşlerinin kızlarının başörtülü olmasına rağmen, bu yasağın 'devletin resmî dogması Kemalizm' prensipleri ve prensiplerin koruyucuları konumundaki TSK ve Anayasa Mahkemesi'nin tutumu sebebiyle kaldırılamadığına işaret ediliyor örneğin. Rapor, toplumun dindar devletin yapısı ise laik diyor. Raporda, bu ikisinin birlikte nasıl yaşabileceği sorgulanıyor. Burada kilit soru, 'evet birlikte yaşama var ama rahat bir şekilde mi sorusu?' Bunun cevabını ise bir gece yarısı askerî bir e-bildiriye muhatap olduktan sonra halkın idaresine başvurarak yüzde 47 ile dönmesine rağmen, iktidarı üzerinden henüz altı ay geçmişken kapatma davasıyla karşı karşıya gelen ve kapatılmaktan son anda kurtulan AK Parti'nin yaşadığı kötü tecrübe veriyor. Rahat mı sorusunun cevabı doğal olarak elbette ki 'hayır'.

Toplantının yapıldığı gün espiri de olsa “zor kısmı bana düştü” diyerek haklı bir çıkış yapmıştı Bülent Alirıza. Türkiye'nin özellikle son iki yılda yaşadıklarına bakıldığında üstüne rapor yazmanın ne kadar zor olduğu anlaşılır.

AK Parti'nin Kasım 2002 zaferi sonrasında yaşanılan süreç, cumhurbaşkanlığı seçimi, başörtüsü ve laiklik tartışmaları, Kürt meselesi, azınlıklar, Aleviler... Bu konularda söylenebilecek tek güzel şey, şu ana kadar devam edegelen “demokrasi mücadelesi”nde görüldüğü kadarıyla en azından demokrasiyi savunanların şimdilik kazanmış görünmesi.

Önemli tespitler yapılıyor bu konularda? Tespitler, -kabul edilir ya da edilmez- Türkiye'nin görünen yüzüyle önemli ölçüde örtüşüyor. Ancak bu tespitler yapılırken bazı cümleler var ki üzerinde durulması gerekiyor. Yanılmıyorsam, insanın okuduğunu anlamak istediği şekilde gördüğü anlamında kullanılan “bakanın gözündedir” gibi bir deyim var. Maksat elbette bu değil, onun için birkaç cümlenin üzerinde durmakta fayda var. Mesela, AB sürecinde gerileme, Kürtler, Aleviler ve azınlıklar konusundaki eleştiriler sıralanırken “askerî rolün daha bir ağırlık kazanabileceği” ve “AK Parti'nin zayıflaması veya takipçilerinin açık ve net bir şekilde miliyetçi sınırlar çerçevesinde yönetirlerse, milliyetçiliğinin çekirdeği ve laik devletin koruyucusu Türk Genelkurmay Başkanlığı'nın o zaman darbe üzerinde düşünmelerine daha az gereçekçe kalacağı” şeklindeki ifadeler...

Kastedilen hiçbir şekilde 'askerî role güç vehmetmek' veya 'askeri bir darbeyi olabilir görmek' olmasa da, bu şekilde anlam yüklemelere de sebebiyet verebilir.

Yine raporun özet kısmında; “Mustafa Kemal Atatürk ideolojisinin resmi dogma olarak, prensiplerinin dışına çıkmaması için seçilmiş yöneticilerin güçlerini sınırlamaya devam edeceği” cümlesini takip eden; “Çoğunlukla Kemalizm olarak adlandırılan ve Anayasa Mahkemesi ile Türk Genelkurmay Başkanlığı tarafından sürdürülen kısıtlamalar etkili bir şekilde Türkiye'de İslamcı devletin kurulmasını engellemektedir” ifadesi, her yönüyle tartışmaya açık bir ifade değil mi?

Daha da önemlisi, altında imzası olan bölümde Bülent Alirıza'nın kendi ifadesiyle, “Belki daha dikkatli yazılması gerekirdi” dediği, “Ankara'da eğer daha milliyetçi ya da askeri bir liderlik ortaya çıkarsa ittifakı (Amerikan-Türk) ille de tehdit etmez. Bu tür hükümetler içerde ve dışarda düşmanlara odaklanır, her ne kadar izolasyoncu (tecridci demek mümkün) politikalar takip etseler de ilişkiler süregelen ortak çıkarlar üzerinden devam eder” ifadesi.

Sadece bu rapor için değil, yayınlanmış ve rapor hazırlamakta olanların dikkat etmesi gereken bir nokta ise şu. İngilizce'deki 'nationalist' kelimesini Türkçe'ye hem 'milliyetçi' hem de 'ulusçu' veya 'ulusalcı' şeklindeki çevirilmesi mümkün. Ancak bugün Türkiye'de “milliyetçi” kelimesi ile 'ulusalcı' kelimesinin tekabül ettiği noktalar tamamen farklı anlamalara neden olabilir. Washington'daki dil üstadlarının ve bu kelimeyi özellikle Türkiye için sık sık kullanan uzmanların ne yapıp edip yanlış anlamalara sebebiyet vermemek için Washington lugatine ikisini ayırt edecek bir formül bulmaları gerekiyor. Tamam, 'nationalist' ama kastettiğimiz tam olarak hangisi: 'milliyetçi' mi yoksa 'ulusalcı' mı?

* Yeni Şafak Washington Temsilcisi