Ekonomik paket işsizliği azaltabilir...

Hükümet yeni yatırımları teşvik etmek, istihdamı artırmak ve KOBİ'lere kredi desteği sağlamak için 4 milyar liralık paketi geçen hafta açıkladı. Paketin yaklaşık 1 milyar liralık kısmı istihdamla ilgili. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, yeni teşvik sisteminde 81 ilin dört bölgeye ayrıldığını ve 12 sektördeki büyük yatırımların destekleneceğini söyledi. Ayrıca paketle 500 bin kişiye istihdam imkânı sağlanacağını açıkladı. Acaba bu paketle istihdam için belirlenen 500 bin kişiye iş imkânı oluşturulması hedefinin gerçekleşmesi mümkün mü? Paketi bütün boyutuyla değil istihdam boyutuyla analiz etmeye çalışacağız. Ülkemizde işgücü piyasalarının durumu ile istihdama yönelik getirilen düzenlemeleri bir arada incelemekte fayda var.

Hanehalkı İşgücü Araştırması, Şubat 2009 döneminde çalışma çağındaki nüfus geçen yılın aynı dönemine göre 860 bin kişi artmıştı. Bunun anlamı şudur: 2009 yılında iş gücü piyasasına 860 bin yeni kişi girmiştir. 2009 yılında iş piyasasına yeni giren 860 bin kişiye yeni iş sağladığınızda bile işsizlik oranı aynı kalacaktır. İşsizlik oranının düşmesi için 860 binin üzerinde istihdam sağlamak zorundasınız. Türkiye'nin genç nüfusa sahip olduğu için her yıl iş piyasasına giren ortalama 850 bin kişinin üzerinde istihdam sağlamak çok kolay değil. Bu dönemde İşsizlik oranı yüzde 16,1'e yükseldi. Ancak kronik işsizliğin yaşandığı ülkemizde ekonomik daralma döneminde işsizliğin arttığını biliyoruz. Paketin öngördüğü 500 bin kişilik yeni istihdam işsizlik oranını azaltacak ancak her yıl işgücü piyasasına yeni girenler nedeniyle işsizlik devam edecektir. Bu bakımdan paketin istihdamda her yıl yeni istihdam sağlayacak biçimde sürdürülebilir olması gerekir.

Şubat 2009 döneminde istihdam edilenlerin yüzde 22,2'si tarım, yüzde 20,5'i sanayi, yüzde 4,9'u inşaat, yüzde 52,4'ü ise hizmetler sektöründedir. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, tarım sektörünün istihdam edilenler içindeki payının 1,1 puan, hizmetler sektörünün payının 0,8 puan arttığı, buna karşılık sanayi sektörünün payının 1,7 puan, inşaat sektörünün payının ise 0,3 puan azaldığı görülmektedir. Paket kapsamında Kimya, Petrol, Enerji, Otomotiv, Ulaştırma, Taşımacılık, Elektronik, Tıbbi cihaz, İlaç, Havacılık, Makine ve Madencilik gibi 12 sektördeki 'büyük yatırım'a destek verilecek. Desteklenen sektörler ağırlıklı olarak sanayi sektörü kapsamına girmektedir. Bu desteklerle sanayi sektörünün istihdam edilenler içindeki oranının artması sağlanabilecektir. Dolayısıyla paketin öngördüğü sektörlerin bölge ayrıma gözetilmeden desteklenmesi istihdamı geliştirmesi bakımından son derece olumludur. Desteklenen sektörlerin uzun vadeli gelişme eğiliminde olması sürdürülebilir bir istihdam sağlayacaktır.

Hanehalkı İşgücü Araştırması Şubat 2009 verilerine göre ülkemizdeki işsizlerin yüzde 74,5'i erkek nüfustur. Bu veriye göre işsizlik sorununu çözmede erkek nüfusa ağırlık vermek gerekir. Teşviklerin genellikle sanayi sektörünü verilmesi ve bu sektör çalışanlarının ağırlıklı olarak erkeklerden oluşması paketin sorun çözmeye odaklı olduğunu göstermektedir. Aynı araştırmaya göre ülkemizde işsizlerin yüzde 62'si lise altı eğitimlidir ve yüzde 20,3'ü bir yıl ve daha uzun süredir iş aramaktadır. Dolayısıyla işsizlik sorununu çözmede mesleki eğitim vermek ve gençlerin iş piyasasına girmelerini sağlamak gerekir. Paket kurslarla 200 bin işsize mesleki beceri kazandırıp, meslek edinmelerini sağlayacak. Ayrıca 10 bin işsize girişimcilik eğitimi/danışmanlığı verilerek, kendi işini kurmaları sağlanacak. Lise ve üstü eğitim aldığı halde işsiz olan 100 bin gencin stajyer olarak istihdamı sağlanacak. Bu kapsamda özel sektörde staj yapacaklara 6 ay boyunca maddi destek verilecek. Ülkemizde bir taraftan işsizlik yaşanırken öte tarafta nitelikli işgücü ihtiyacı görülmektedir. İşgücü piyasasının ihtiyaçlarına yönelik olarak meslek eğitim verilmesi işsizlik sorununun azalmasına katkı sağlayacağı gibi işverenlerin işgücü taleplerine uygun nitelikte çalışanın bulunması sağlanacaktır. Ayrıca sektörlerin gelişmesi nitelikli insan kaynağına bağlıdır. Eğitimler yoluyla insan kaynaklarının nitelikleri artırılınca sektörlerin gelişmesi mümkün olacaktır. İstihdamı artırmanın yanı sıra istihdam edilenlerin niteliğinin artması istihdamı kısa ve uzun vadede olumlu etkileyecektir.

Paketin özellikle bu bölümüne ilişkin yaşanması muhtemel sorunlar için tedbir alınması gerekir. Özellikle eğitimlere katılacakların eğitimlere yeterli ilgiyi göstermeme ihtimali önemli bir sorun olacaktır. Bu bakımdan eğitime katılanların seçimlerini bir uzman komisyon aracılığıyla yapmak gerekmektedir. Başvuru yapacakların verilecek eğitimleri alma yeteneklerine sahip olması gerekir.

Paket 120 bin işsizin başta okullar ve sağlık kuruluşlarının bakım ve onarımları olmak üzere ağaçlandırma ve erozyon kontrolü, çevre düzenlemesi gibi toplum yararına işlerde çalıştırılmasını öngörmektedir. Bu tedbir istihdamı artırıcı önemli bir önlemdir. Ancak ülkemizde işsiz sayısının çok olmasının bir nedeni işlerin beğenilmemesidir. Bunun bir örneği yakın zamanda yaşandı. Erzurum Orman Bölge Müdürlüğü, Fidan dikim işi için gerekli olan 1500 işçi için Türkiye İş Kurumu'na başvuran işsizlere duyuru yaptı ve 1500 kişi davet edildi. Halk Eğitim Merkezi'nde düzenlenen toplantıya bütün çağrılara rağmen yaklaşık 100 işsiz katılmıştı. Günlüğü 25 TL olan iş için işsiz vatandaşlardan sadece 33 kişi iş için kayıt yaptırmıştı. Dolayısıyla bu işlere yeterli müracaatın yapılacağı konusunda olumlu bir öngörüde bulunamıyorum.

Yoğun işsizlik yaşamamızın bize özgü bir başka nedeni var. Hükümet olarak çok olumlu adımlar atsanız da işsizliği çözmede işverenlerin, sendikalar ve medyanın desteği olmadan sonuç almak zor görünüyor. İşverenlerin büyük bölümü, kriz dönemlerinde ilk aldıkları tedbir işçileri işten çıkarmaktır. Ayrıca ülkemizde ekonominin kötüye gitmesi için çaba gösterenlerin sayısı az değil. Ekonominin kötüye gitmesi için “kriz lobiciliği” yapanlar işsizlik oranlarına bakarak “işsizlik lobiciliği” yapmaya devam ediyorlar. Şirketlerinin kârlılığını sürdüren kriz lobicilerinin, ekonomik daralma dönemlerinde kriz gerekçesiyle işçilerini işten çıkarmaları ise kendi çelişkileridir. Lobici işadamlarından daralma dönemlerinde fedakârlık yapmaları beklenirken, onlar işçileri “feda” edip “kâr”larını artırmaya devam ettiler. Bu bakımdan istihdam tedbirlerinin uygulanması için kriz lobilerine dikkat etmek gerekir. Paket getirdiği düzenlemelerle işsizliği azaltacak ancak işsizlik sorunu tümüyle ortadan kalkmayacaktır. Bunun için Hükümetin yeni Paketle aldığı istihdam tedbirlerinin yanı sıra işverenler, sendikalar ve medyanın da destek olması gerekir.