Reformist Humeynist devrimci

İran cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Muhafazakârların “şaşırtıcı” zaferinin ardında yatan nedenleri anlatırken “demircinin oğlu” Mahmud Ahmedinejad'ın İran'da ilk kez aristokrasi zincirini kırarak ve kendilerini devrimin asıl sahipleri olarak nitelendiren “hortumcuları” ilk kez eleştirerek yeniden zafer kazandığını yazmıştık. En azından İranlıların bize verdiği cevaplar bu yöndeydi. Ancak bu gerçek, Ahmedinejad'ın seçimlerden sonra günlerce sokaklarda “Merd be dikdator-Diktatöre ölüm” sloganlarıyla protesto edilmesinin önüne geçemedi.

Ahmedinejad'a en çok karşı çıkanlar kadınlar gibi görünse de muhalif erkekler sayıca daha fazlaydı. Tahran gezimizde tanık olduğumuz protestolarda da kadınların azlığı dikkatimizi çekiyordu. Ancak can alıcı soruyu yine kadınlara yönelttik: Neyin değişmesini istiyorsunuz? “Diktatörün görevi bırakmasını.” Sizin reformist adayınız kazansaydı ne değişecekti hayatınızda? Örneğin başörtünüzü dilediğiniz gibi takabilecek, hatta takmama özgürlüğünüz olacak mıydı? “Hayır. Fakat bizim için asıl önemli mesele başörtüsü veya giyim-kuşam özgürlüğü değil. Sorun çok daha derinlerde.” Yani Musevi'nin de aslında en üst karar alma organı, Merce-i Taklid'in gölgesinde bir kişi olduğunu, bir noktaya kadar değişim getirebileceğini biliyorsunuz? “Elbette biliyoruz. Ama bizim taleplerimiz bunun çok daha ötesinde. Amacımız çok daha derin. Musevi bizim için sadece bir basamak. Aşama aşama ilerliyoruz.” Devrim gerçekleştirmek istiyorsunuz yani? “Evet.” Fakat devrimler aşama aşama gerçekleşmez. Musevi fanatiği olmak fayda getirecek mi size? İşte tam bu noktada derin bir sessizlik hakim oluyor. Bu soruyu sorduğumuz hiçbir reformist gençten tatmin edici bir cevap alamıyoruz. Ancak devamındaki sorulara verilen cevaplar konuyu aydınlatıyor aslında: Ayetullah Hamaney'i seviyor musunuz? “Hayır. Çünkü O ve Ahmedinejad baskıcı politikalar üretiyorlar. Ahmedinejad, Ekonomik anlamda sadaka kültürünü yaygınlaştırırken Humeyni döneminde İranlıların çıkarı için sokaklara kurulan sadaka kutularına giren paraları Gazze'ye, Lübnan'a dağıtmaya başladı. Bizim hakkımız olanı da onlara verdi.” Peki Humeyni'yi seviyor musunuz? “Elbette! Onun yaptığı devrimin amacı bu değildi. O, kadınlara başörtüsü zorunluluğu dahi getirmemişti. Barış ve eşitlik sistemiydi onunki.” Bu son soruyu yönelttiğimiz hiçbir İranlı, Humeyni'yi sevmediğini söylemedi! Dolayısıyla reformistlerin İran'da gerçekleştirmek istediği “devrim” daha da bulanık bir hal aldı…

Reformistlerin ne istediği sorusuna cevap ararken Ahmedinejad yanlısı bir gazeteciden duyduğumuz haber dikkatimizi “Peki Ahmedinejad yeni görev süresinde ne yapmak istiyor ve ne yapıyor?” sorusuna yöneltti: İslam Devrimi tarihinde meclise giren ilk kadın bakan görevden alınacak! Ahmedinejad'ın, kabinesine aldığı Sağlık Bakanı Merziye Vehid Destcerdi'nin İran parlamentosuna girmiş olmasının yarattığı heyecanı henüz üzerimizden atamamışken bu iddia beynimizde bir “soru fırtınasına” yol açtı. İran'ın resmi haber ajanslarından birinde görevli ve adını vermek istemeyen gazeteci süreci şöyle anlatıyor: “Seçimlerin ardından Ahmedinejad'ın İran'da gerçekleştirdiği devrim niteliğindeki icraat ilk kez bakan listesine kadınları da dahil etmiş olmasıydı. Bu, İran'da önemli bir zinciri kırdı. Ve Ahmedinejad'ın çabasıyla oldu. Ancak kimilerine göre dini lider Hamaney'in de bu hususta olumlu bir çabası oldu. İran anayasasına göre cumhurbaşkanı dini-siyasi liderin icra koludur. Onun belirlediği politikayı uygular. Ahmedinejad belki de bu konuda Rehber'in gösterdiği politikayı uyguladı. Hamaney bir din adamı sonuçta ve bu hususta ne yaptığını biliyordur. Demek ki İslam'da bir kadın, bakan olabilir. Ancak söz konusu kadın bakan listesi elbette yine bir tartışma başlattı. “Neden kadın? Bunca erkek varken neden kadın?” diye soruldu. Ahmedinejad ise bunun tersini sorarak “Neden kadın olmasın? Neden erkek? Kadın becerebiliyorsa bu işi, daha iyi yapabiliyorsa üstelik, neden olmasın?” Ve birkaç kadını bakanlık için önerdi. Önerilen isimlerin çoğu reddedildi. Bu reddedilişlerin nedeni İran'ın dini merkezi ve bir bakıma asıl başkenti Kum'dan gelen itirazlardı.

Ahmedinejad, Kumdan bazı ulemayı kırmamak, ulemayla çatışır görünmemek için, böyle bir konuyu kullanmak isteyen düşmana koz vermemek için (Üstelik ulemayla çatışmıyor Ahmedinejad. Öyle bir derdi de yok. Tam tersi İslam alimleriyle uyumlu bir şekilde çalışan bir lider.) bu konuda fazla ısrarcı olmadı. Fakat daha önce ne kadar ısrarcı olduğunu söylemişti. Bunun İslam alemi için ne kadar faydalı olacağını belirtmişti. Haklıydı da bu konuda. İran'daki kadınların da bu konuda çok güzel görüşleri vardı. Kendileriyle konuşulan kadınlar ve yapılan anketler gösterdi ki kadın bakan fikri hem İran'daki kadınları hem İran dışındaki İslam alemini heyecanlandırdı. Bu, İran için bir açılım olduğu gibi dünyanın İran'a bakışında da değişikliğe yol açıyordu. Kısacası İslam'da yokmuş gibi görünen bir geleneği Ahmedinejad'ın eliyle aslında Rehber silkelemiş oldu. Fakat toplumun yapısı, kültürü, örfü, töresi bazen kaldırmıyor bunu. İşte İslam'da örfe de saygı olduğu için, milli birliği bütünlüğü, beraberliği korumak gibi bir sorunumuz olduğu için buna da uymak zorundasınız bir yerde. Fakat bence önemli olan şu ki Ahmedinejad kadın bakan konusunu gündeme getirmek de dahil, uygulamak için adım atmak da dahil büyük bir iş başardı. İslam'a dünyada eleştiri getirenlere bir cevap vermiş oldu. Israrcı olmamasının nedeni çatışmayı körüklemek istememesiydi. Şimdi Destcerdi görevde kalır mı kalmaz mı sorusu ikinci planda bir öneme sahip. Önemli olan bu tabunun yıkılmış olması.” Ancak Ahmedinejad'ın uzlaşı için geri adım atarak listeye aldığı kadınlardan sadece birini kabineye alması ulema ile arasındaki çatışması sonra erdirmedi. Ve Vehid Destcerdi'nin meclis binasındaki gergin bekleyişi, röportajdan köşe bucak kaçması çatışmanın sıcağı sıcağına devam ettiğini gösteriyor. Fakat biz demircinin oğlunun, sokaklarda “diktatöre ölüm” diye bağıran gençlerin gözüne girmek için onu uzun bir müddet daha koltuğunda muhafaza edeceğini tahmin ediyoruz.

Şüphesiz Destcerdi'nin koltuğunu muhafaza etmesinin ne kadar sınırlı bir değişimi beraberinde getireceğinin de farkında İranlılar. Daha doğrusu reformistler. Bu konudaki gözlemlerimiz ve yaşadığımız bazı deneyimler de bunu doğrular nitelikte. Örneğin elimizi uzattığımız yerde değdiğimiz, Besic olarak adlandırılan kılık-kıyafet polisleri tarafından “başörtünüzü düzeltiniz” uyarısı almamız -üstelik başörtümüz bize göre 'düzgünken'- her ne olursa olsun İran'da kadın olmanın hiç beklemediğiniz bir anda, tanımadığınız bir insan tarafından ilginç bir yaptırımla karşı karşıya bırakılabileceğiniz anlamına da geldiğini bir kez daha hatırlatıyor. Her ne kadar İran'da kadınlar belediye otobüsü şoförü dahi olabilse de! Bu pencereden bakıldığında Ahmedinejad'ın reformist gençlerin taleplerine kulak vermesi gerektiği eleştirisi haklılık kazanıyor. Çünkü yaşadığınız kentin sahibi siz değilseniz ona ait her şeye muhalefet edersiniz. Besicler hakkında konuşmayı reddeden İran'ın çarşaflı, muhafazakar kadınları ise bunun en büyük kanıtı…

Bu arada İranlılar da bizi soru yağmuruna tutuyorlar. Muhafazakarlar: Sizin hükümetiniz İslami mi? Ama neden hiçbir belirti göstermiyor? Başörtülü kadınları neden üniversitelere almıyorsunuz? Recep Tayyip Erdoğan'a selam olsun! İsrail'e haddini bildiriyor! Artık İran ve Türkiye dost iki ülke! Erdoğan Türkiye'ye gelmeden hemen önce Pakistan sınırında Devrim Muhafızlarına saldırı düzenlendi. Şii-Sünni çatışması çıkartmak istiyorlar. Bunu Türkiye'de de yapmak istediler ama tutmadı, tutmuyor. Reformistler: Türkler Ahmedinejad'ı seviyor mu? Türk dizilerini çok yakından takip ediyoruz? Yaprak Dökümü'ndeki Cem öldü. Çok yazık oldu. Türkiye'de yaşamayı çok isterdik. İbrahim Tatlıses'e selam söyleyin!

Humeyni'yi çok seven “devrimci” reformistlerin ve hortumcularla savaşan Ahmedinejad'a oy veren İranlıların yaşadığı Pers ülkesinde, kendiliğinden, aşama aşama rejim değişikliği beyhude bir beklenti. İşte bu yüzden ve ne yazık ki “ABD İran'ı içten çökertmek istiyor. Askeri müdahalede bulunamaz” görüşüne karşı çıkanlardanım.