Sendikaların hal-i pür melali

12 Eylül 1980 darbesi ile birlikte Türkiye'de sendikacılığın ana damarlarının kesildiği ve komaya sokulduğu, gelişen süreç içerisinde güçlü yapıya sahip olmayan sendikacılığın yaygınlaştığı görülmektedir. Bu durumda sendikal sistemin gelişmesini önemli ölçüde engellemiştir. Örneğin 12 Eylül 1980 öncesi sendikalı işçi sayısı 2 milyondan aşağı düşmezken aradan geçen süreçte işçi sayısının artmasına karşın sendikalı işçi sayısında ise büyük düşüşlerin olduğu ve gerçek anlamda toplu iş sözleşmesinden yararlanan sendikalı işçi sayısının 5 yüz bin civarına düştüğü açıkça görülmektedir. Sendikaların etkinliklerinin bu kadar zayıflamasının en önemli nedenleri arasında siyasi vesayet, sendikal yasaklar, sendikalı olmayı zorlaştıran mevzuat, iş güvencesinin yetersizliği, bazı sendikacıların işçiden kopuk yaşaması, şeffaf olmayan yönetim, kendini yenileyememe, küreselleşme, işsizlik ve kayıt dışılık olgusu vb konular başta gelmektedir. Bunları şöyle açabiliriz.

12 Eylül darbesinin ürünü olan 2821 sayılı Sendikalar Yasası ve 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Yasası sendikalara ülke düzeyinde ve işyeri/işletme düzeyinde barajlar getirmiştir. Sendika biraz dik duruş gösterdiğinde baraj altında kalma riski ile karşı karşıya kalabilmektedir. Grev yapılamayacak iş ve işyerlerinin çok sayıda olması ve Bakanlar Kurulu'nun uygulanmakta olan bir grevi milli güvenlik ve genel sağlığın bozulmasını gerekçe göstererek ertelemesi sendikal faaliyetleri engellemektedir.

Sendikaya üye olmanın ve üyelikten ayrılmanın noter koşuluna bağlı olmasını sendikacılığı zayıflatan önemli nedenler arasında sayabiliriz. Her ne kadar iş güvencesi var denilse de gerçek anlamda iş güvencesinden söz etmek çok zordur. Yeterli iş güvencesinin olmaması sendikal faaliyeti önemli ölçüde olumsuz etkilemektedir. Örneğin bir işyerinde sendikal örgütlenmeye gidildiğinde bir kısım işçilerin iş sözleşmeleri hemen fesh edilebilmektedir.

Bir işçi sendikası yöneticisinin lüks bir hayat sürmesi kamuoyunda sendikacılara karşı olan güven ve itibarı zedelemektedir. Bu bağlamda vatandaş sendikacıları sendikacı gibi değil sermayeder olarak görüp ”bunlar sendikacı değil, sendika ağası” yakıştırmasını yapmaktadır. Bu durumu görenler, sendikalara öcü gibi bakarak, sendikalardan uzak durmaya özen göstermektedirler. Yukarıda sayılan hususlar işçinin bir kuruş alacağı için günlerce mücadele eden sendika yöneticilerini derinden üzmektedir. Kurunun yanında yaşta yanmaktadır. Bazı sendika yöneticilerine yapılan yakıştırmalar toplum tarafında genelleştirilerek bütün sendika yöneticileri böyleymiş gibi bir görüntü verilmektedir. Sendika yöneticilerinin bütünü bu tür yakıştırmalara meydan vermemelidir.

Sendikalara özellikle sendikal üst kuruluşların yönetimlerine yeni bir bakış açısı ile ve yeni bir vizyon anlayışı ile hareket edecek yöneticilerin gelmesi mevcut sistemde çok zor gözükmektedir.

Sendikaların bir kısmının ücret sendikacılığının ötesine geçemeyerek kendilerini sadece ücret sendikacılığı yapan bir sendika olarak dar bir alana hapsetmeleri sendikacılığın gelişmesini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu bağlamda sendikacılık eşittir ücret anlayışındaki bazı sendika yönetimlerinin de bu anlayışlarını bırakmaları gerekiyor. Sendikacılık ücretle özdeşleştirilemez. Bir çalışanın toplum içindeki bütün faaliyetleri sendikal faaliyetin içerisinde görülecek kadar sendikal bakış açısı geniştir.

Sermayenin küreselleşmesi sonucunda dünya genelinde işçi sendikaları olumsuz etkilendi. Özellikle küresel ekonomik krizlerden bütün ülkeler etkilenmiş ve bu durumda sendikalara olumsuz olarak yansımıştır. Bunun etkilerini ülkemizdeki işçi sendikalarında bariz bir şekilde görmekteyiz.

Bir ülkedeki işsizlik oranı ne kadar çok olursa o ülkede sendikal örgütlenme o kadar zarar görür. Ülkemizde son 15-20 yılda görülen ekonomik krizler işsizliği artırmış, bu durumda sendikaların üye sayısının azalmasına neden olmuştur.

Kayıt dışılık sendikal sistemin önündeki en önemli engellerden biridir. Kayıt dışı çalışan bir işçinin sendikaya üyeliğine rastlamak mümkün değildir. Dolayısı ile kayıt dışılık sendikalar için bir numaralı düşmandır. Bugüne kadar bu düşmanı tam anlamıyla yenebilmiş bir ülke yoktur.

Sendikacılığı bu halden kurtarmak ve sendikacılığın önündeki bütün engelleri kaldırmak sendikacılara ve siyasetçilere düşmektedir. Medya da sendikalarla ilgili mevzuatın değiştirileceği ve bu konuda bilim heyetinin çalışmalar yürüttüğüne ilişkin haberler yer aldı. Sendikal mevzuat değiştirilirken bugünkü gibi sadece bilim heyetinin görüşleri ile yetinilmemelidir. Bilim heyetinin içine uygulamacılarında alınması bu alanda ki sorunların çözümlenmesine yönelik düzenlemelerin yapılmasına daha olumlu bir katkı sağlayacaktır. Bu durum görmezden gelinirse korkarım ki sendikal mevzuat değişiklikleri de, hazırlanmasında uygulamacıların yer almadığı ve bir çok uygulama sorunlarını gidermekten uzak olan 4857 sayılı İş Kanunu'nun durumuna düşer. Böyle bir durumda da biz sendikal sorunları yıllarca konuşur dururuz.

Sendika demek toplumun örgütlenmesi ve toplumun her şeye karşı duyarlılığının artırılması demektir. Bu bağlamda sendikal sistemimizin düzeltilmesi toplumun yararına olacaktır. O halde bütün toplum kesimleri ile birlikte zaman geçirmeden sendikal sistemimizi çağdaş toplumlardaki gibi düzenlemek için el birliği ile çalışalım. Yarın çok geç olabilir.