Sınır ötesi harekatın hedefi ne olacak?

Türkiye'de çekirdek iktidarın, hiç hazzetmediği Ak Parti iktidarını bir darbeyle alaşağı etmeye niyetlendiğini Ayışığı ve Sarıkız kod adlarını taşıyan iki darbe söylentisi ile öğrenmiş olduk.

Bunu Cumhurbaşkanı seçim sürecinde e-muhtıra izledi. Muhtıra karşısında hükümet süklüm püklüm bir duruş sergilemedi; aksine muhtıranın kabul edilemezliğine vurgu yaptı ve askerin siyasi iktidarın emrinde olduğunu hatırlattı. Sonra 367 rakamını keşfedilip cumhurbaşkanlığı seçimi imkansız hale geldi. Bu süreçte hükümet için seçime gitmekten başka bir çıkar yol kalmadı.

22 Temmuz'da yapılacak seçimlerde Ak Parti yine en güçlü iktidar adayı. Bu olasılığın bazılarını rahatsız ettiği açık. Buna karşı çeşitli senaryolar konuşuluyor. Öne çıkan üç senaryodan bahsedilebilinir: İlki, seçimlerden AKP'yi tek başına iktidara getiren bir sonuç çıkması halinde ordunun direkt müdahale edeceğini ve yönetim koltuğuna oturacağını dillendiren senaryo.

İkincisi, hem ABD ve AB'den gelecek karşı çıkışlar hem de ekonominin kırılganlığı sebebiyle ordunun fiili bir darbe yapmasının sözkonusu olamayacağı ama Ak Parti hakkında açtırılacak bir kapatma davası ile bu partinin iktidarına son verileceğine ilişkin olanıydı. (Bu konuda Gündüz Aktan'ın yazıları çok açıklayıcıdır: “Batı'nın karşı çıkmayacağı yollar da vardır” derken bunu net biçimde ortaya koymuştur.) Seçmenlerde korku yaratmayı ve böylece oylarının istikametini değiştirmeyi amaçlayan bu manipülatif senaryolar basında çok sık işlendi ama arzu edilen etkiyi yaratmayı başaramadı.

Üçüncüsü ise, “madem seçimlerden beklediğimiz sonuç çıkmayacak öyleyse seçimleri yaptırmayalım” şeklinde özetlenebilecek senaryoydu. Buna göre, Kuzey Irak'a yapılacak geniş çaplı bir harekat nedeniyle ülkede olağanüstü hal veya savaş durumu ilan edilecek ve buna dayanılarak da seçimler ertelenebilecekti. Nitekim bu günlerde ekranları rahatsızlık verecek derecede militerleştiren emekli paşalardan biri, Kuzey Irak'a bir an önce girilmesini salık veriyor ve ve bu noktada “Türkiye'nin seçim telaşından kurtarılmasını”, yani seçimlerin ertelenmesini bir gereklilik olarak gösteriyordu.

İç siyasete yönelik olduğu aşikar olan bu senaryonun başlangıçta gerçekleşme olasılığı yüksek değildi. Ne var ki yakın zamanlarda meydana gelen terör hadiseleri, bu en tehlikeli senaryonun gerçekleşmesi ihtimalini güçlendirdi. Gerek Ankara-Ulus'taki intihar eyleminde ve gerek Tunceli'deki karakol baskınında masum insanların ve gencecik askerlerin yürek dağlayan ölümleri, geniş toplum kesimlerinde “artık ne olacaksa olsun” duygusunun kabarmasına neden oldu ve Kuzey Irak'a bir askeri harekat yapılması için gerekli olan toplumsal desteğin oluşmasına katkıda bulundu. Bunun sonucunda önceleri bir askeri harekata mesafeli duran siyasi iktidar, yaklaşan seçimlerin de etkisiyle, böylesi bir harekata onay verir bir konuma geldi.

Derin acıların yoğun olarak yaşandığı ve kitlelerin milliyetçi düşüncelerle galeyana geldikleri böylesi bir ortamda, serinkanlı ve gerçekçi muhakeme yapmanın güç bir iş olduğu teslim edilmelidir. Ama ne denli güç olursa olsun, metanetli olmak ve “akıl”ı devre dışı bırakmamak gerekir. Elbette kaybedilen insanların -onların önce bir insan olduğunu unutmadan- yası tutulmalı ve ailelerinin acıları gönülden paylaşılmalıdır. Ve elbette hiç bir bireyin bir daha bu tür bir felaketi yaşamaması için yönetim kademelerinde oturanlardan gerekli önlemleri almaları yüksek sesle talep edilmelidir. Ancak bu talepleri dillendirirken sağduyulu olunmalı ve Kuzey Irak'a girmek gibi heveslerden uzak durulmalıdır. Zira Kuzey Irak'a yapılacak bir müdahale sorunu çözmek şöyle dursun yeni felaketlere kapı aralayacaktır. Çünkü:

I-Medyada arz-ı endam eden stratejistler(!), analistler(!), uzmanlar(!), asker emeklileri ve ruhen asker olanlar kamuoyunda öyle bir intiba yaratıyorlar ki, sanki tek sorun Kuzey Irak, oraya bir girilse başta “terörün kökünü kazımak” olmak üzere bütün sorunlar ortadan kalkacak. Hemen belirtmek gerekir ki, bunun gerçeklerle örtüşen bir tarafı yoktur. Türkiye, 1983'ten başlayarak bugüne kadar 50'nin üzerinde sınır ötesi harekat gerçekleştirdi. Eğer harekat her derde deva olsaydı, bundan önce gerçekleştirilen harekatlardan hiç değilse birinden beklenen neticelerin alınması ve meselenin bitirilmiş olması gerekirdi.

Oysa böyle bir sonuç söz konusu değildir; yapılan onca harekata rağmen PKK'nın mevcudiyetine son verilememiştir ve muhtemelen bundan sonra yapılacak bir harekatta da farklı bir sonuç elde edilemeyecektir. Çünkü bu kadar tantana koparıldıktan sonra girilecek topraklarda PKK'lı bulmak oldukça zor olacak ama bu harekat daha fazla sayıda insanın hayatını tehlikeye atacak, daha fazla ocağa ateş düşürecektir.

II- Daha önce gerçekleştirilen harekatlarda Türkiye'nin işbirliği içinde bulunduğu güçler vardı. 1983-1991 yılları arasında Türkiye, Saddam yönetimi ile yaptığı bir anlaşma dahilinde harekat yapıyordu. 91'den sonra ise Türkiye, Kuzey Irak'ta bulunan Kürt grupları (Barzani ve Talabani) ve Amerika ile işbirliği içine girdi. Bugün ise durum çok farklı; zira hareket yapılması düşünülen bölgede varolan güçlerin tamamı böylesi bir girişime açıkça karşı olduklarını dillendirdiler. Irak Başbakanı Maliki, harekatı kendi egemenliklerinin ihlali olarak değerlendireceklerini söyledi. Barzani ve Talabani, harekatı kabul etmeyeceklerini her vesileyle açıkladılar. ABD gerek Savunma Bakanı Gates ve gerek Dışişleri Bakanı Rice aracılığıyla, Türk ordusunun Kuzey Irak'ta kuvvet kullanmasının gerilimi artıracağını, bu nedenle Türkiye'nin tek taraflı müdahelesini tasvip etmediğini bildirdi. AB ise, askeri operasyona sıcak bakmadığını en üst perdeden deklere etti.

Bu tablo karşısında yapılacak bir askeri operasyon, Türkiye'nin tüm bu güçleri karşısına alması anlamına gelir. Türkiye'nin sadece PKK ile değil, Barzani-Talabani güçleri ile çatışması kaçınılmaz hale gelecek, ABD ile potansiyel bir çatışma tehlikesi başgösterecek, Irak merkezi hükümeti ile tüm köprüler atılacaktır. Keza askeri bir harekat, AB ile ilişkilerin de sıfırlanmasına ve belki bir daha başlamamak üzere kopmasına neden olacaktır. Herkese birden cephe açmanın, ülkeyi birçok açıdan telafisi imkansız tahribatlara sürükleyeceğini öngörmek için çok büyük bir askeri dehaya veya müneccim olmaya ihtiyaç yok sanırım.

III- Türkiye'nin sınır ötesinde askeri güç kullanmasının, sınırın içini de üç büyük tehlikeye maruz bırakacağını söylenebilir: Birincisi, askeri bir operasyonun, hem Irak Kürtleri arasında bir Türkiye karşıtlığının doğmasına sebep olması, hem de Türkiye'nin metropollerini ve turizm merkezlerini şiddet faaliyetlere açık hale getirmesidir. Kuzey Irak'ta ya da İstanbul veya Antalya'da patlayacak bir bomba, sıkılacak bir kurşun, kaybedilecek bir can, zaten bir süreden beri oluşturulmaya çalışılan Türk-Kürt kutuplaşmasının daha da keskinleşmesine hizmet eder ki, Türkiye için esas kabus budur.

İkincisi, “savaş, devletin gıdasıdır”; her savaş ve çatışma döneminde her devlet, içinde bulunulan durumun istisnailiğine istinaden kendi kuvvetine kuvvet katar, buna karşın bireyleri güçsüzleştirir. Bir sınır ötesi harekatın yapılması durumunda Türkiye'de de demokrasi mevzi kaybedecek, AB reformlarının tamanının geri çekilecek ve tüm bireyler sahip oldukları hak ve özgürlüklerinin önemli bir kısmını kaçınılmaz bir şekilde kaybedecekleridir. Zaten bunun belirtileri kendini göstermeye başladı. Çok kısa bir süre önce Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu'nda, bireylerin yaşam, kişi güvenliği, konut dokunulmazlığı, özel yaşamın gizliliği ve örgütlenme hakkı gibi temel haklarını ihlal eden değişiklikler yapıldı, bir askeri operasyon bunun arkasını da beraberinde getirecektir.

Üçüncüsü, işin ekonomik yönüdür. Kandil'e yapılacak bir operasyonun asgari 50 bin askeri gerektirdiği ifade ediliyor. Bu kadar askerin, askeri aracın ve teçhizatın Kuzey Irak'a taşınması, orda kaldıkları müddet zarfında ihtiyaçlarının temin edilmesi çok büyük meblağlara tekabül eder. Bunun yanında harekat veya savaş nedeniyle ülkenin yatırım alan bir ülke olmaktan çıkması, varolan yatırımların ve menkul değerlerin ülke dışına kaydırılması, ülke ekonomisisnin uluslararası kredi notunun düşürülmesi gibi süpriz olmayacak gelişmeler de, Türkiye'ye altından kalkamayacağı bir ekonomik maliyet çıkarır. Kısacası yaratacağı sonuçlar düşünüldüğünde sınır ötesi bir harekatın, aslında sinir-ötesi bir harekat olduğu görülecektir.

Türkiye'nin haklı güvenlik kaygıları ve hiç şüphesiz bu kaygıları gidermek için birtakım önlemleri alma hakkı vardır. Fakat bunu yaparken bazı noktalarda aşırı hassas ve dikkatli olmak gerekir. Her şeyden önce, güvenlik kaygılarını ülke içi güç mücadelesinin bir aracı olarak kullanmamaktan ve mevcut iktidarı zorda bırakmak adına bir tüm bir ülkeyi sınır-ötesi bir maceraya sürüklemekten kaçınmak lazımdır. Buna ek olarak, dertlerin çözümünü sınırların ötesinde aramak yerine öncelikle sınırların içine bakan ve çözümü burada arayan bir anlayış geliştirilmelidir. Böylesi bir anlayış; ortada salt bir terör sorunu bulunmadığını, bunun arkasında çok derin bir sosyal meselenin yattığını ve sosyal meselelerin sadece asayiş tedbirleriyle hal yoluna koyulmasının imkansız olduğunun anlaşılmasını sağlayacaktır. Ve son olarak, bu bölgede herkes için gerçek bir güvenliğin ancak diyalog ve işbirliğine dayalı bir dille tesis edilebileceği akıldan çıkarılmamalıdır. Her daim karşısındaki tehdit eden veya aşağılayıcı nitelemelere yaslanan bir dilin, hiç kimseye bir hayrının olmadığı deneyimlerle ortada olsa gerektir.

* Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi