Siyaset raporları dikkate alsın

Siyaset Ekonomi Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) ile Pollmark Araştırma Şirketi tarafından birlikte yapılan “Türkiye'nin Kürt Sorunu Algısı” araştırması bağlamında yapılan tartışmalar sorununun normalleşmesine katkı sağladığı gibi aynı zamanda demokrasi kültürünün gelişmesine de ciddi bir etki yapıyor. Analize ve veriye dayanan yapıcı tartışmalar mesele etrafındaki sis bulutlarını da dağıtıyor. Bu bağlamda bölgeyle ilgili daha fazla saha çalışmasının yapılması ve dünden bugüne görüş ve algılardaki değişimin tespit edilmesi icap ediyor. Her şeyden öte bu çalışmaların kütüphane raflarında kalmayıp kamu siyasetinin istifadesine sunulması ve karar alma süreçlerine katılması gerekiyor. İşte SETA Raporu bu alandaki en nitelikteki araştırmalardan biri. Siyasal aktörler bu rapordaki bulguları ne kadar dikkate alırlar bilemeyiz ama son dönemde yapılan en kapsamlı çalışmalardan biri olduğunu söylememiz gerekiyor.

Araştırma sonuçlarına göre toplumun neredeyse yarısı (yüzde 48.1) “Demokratik açılım sürecine” destek verirken, yüzde 36.4'lük bir kesimin bu süreci desteklemediği, yüzde 15.5 gibi yüksek sayılabilecek bir kitlenin ise karasız olduğu gözlenmektedir. Toplum açılım konusunda nihai kararını vermemiş olup yol haritasının belli olmasına bağlı olarak desteği artacak veya azalacaktır. Araştırma verileri bir bütün olarak ele alındığında Kürtlerin, Türklere nazaran açılımı daha fazla destekledikleri ve yüksek bir beklenti içine girdikleri tespit edilmektedir. Bu noktada Kürt kamuoyunun sorunun çözümüne bu kadar angaje olmuşken, süreçte geri adım atılması ciddi bir hayal kırıklığı yaratacak ve terörü yeniden başlatacaktır.

SETA'nın Raporu, çözüm formülüne muhalefet partilerinin de katılması gerçekliğini bir kez daha ortaya koyarken, son dönemde yükselen tansiyonun düşürülmesi meselenin çözümü bakımından hayati önem taşıyor.

Açılımın kırmızı çizgilerinin tespiti kadar sürecin doğru yönetilmesi de önemlidir. İktidar risk hesabını yanlış yapar ve toplumsal psikolojiyi dikkate almazsa siyaseten büyük bir bedel ödeyebilir. Muhalefet ise sürece sadece karşı çıkar ve kendi reçetesini ortaya koyamazsa bir müddet sonra ciddi sorunlarla karşılaşabilir. Toplum, muhalefetin çözümsüzlüğü, çözümmüş gibi sunmasına belki başlangıçta destekleyebilir ama uzun vadede de bu tavra pirim vermeyecektir. Bu noktada açılım sürecinde CHP'nin ve MHP'nin tavrını olumlu bulanların oranı sadece yüzde 16.0'dır. MHP'nin açılıma karşı sert çıkışının toplumda bir karşılığı olsa da bu kesimin meseleye bakışında devletin birliğini ve geleceğini tehlikeye sokan kontrolsüz bir tutumunun da olduğunu da belirtmemiz lazım. Özellikle milliyetçilerin bu meseleye dair yaklaşımlarını tashih etmesi ve PKK ile Kürt meselesini birbirinden ayırarak milleti bir arada tutacak formülü bulması gerekiyor.

SETA Raporunun önemli tespitlerinden biri de toplumun bu meselenin çözüm adresi olarak TBMM'yi ve siyaset kurumunu görmesidir. Sürecin başından beri ifade ettiğimiz gibi bu meselenin partiler üstü bir konu ve bir devlet projesi olarak ele alınması gerektiği tezi, araştırma sonuçlarıyla bir kez daha ortaya çıkmıştır. Bu mesele Hükümet, TSK ve devletin diğer kurumlarının elbirliğiyle çözülür diyenlerin oranı % 64.5'tir. Toplumun büyük çoğunluğu sorunun bir mutabakat çerçevesinde çözülmesini isterken % 20-25 dolayında bir kesimin ise problemi terör sorununa indirgediği ve çözümü askeri tedbirlerde aradığı tespit edilmektedir.

Adnan Kahveci, Turgut Özal'ın isteği üzerine 1992 yılında hazırladığı Kürt raporunda şöyle diyor: “...Türkiye Kürt meselesine çözüm getirmek için saplantısız ve çağdaş düşünmek zorundadır. Hiçbir şekilde geçmişteki olaylardan dolayı şartlanmamalıdır. Bölücü terör var diye bazı sorunları çözmekte inatlaşmamalıyız. Bir sorunu çözebilmek için önce onu iyi analiz etmek gerekir.” Türkiye bu meseleyi ön yargılardan uzaklaşarak serinkanlı biçimde irdelediği zaman çözüme bir adım daha yaklaşmış olacaktır.

Araştırmaya katılanların yüzde 71.1'i son 25 yılda terörle mücadele de uygulanan yöntemlerin başarısız olduğunu öne sürerken, meselenin artık güvenlik perspektifli yaklaşımlarla değil çağdaş demokrasilerde aranması gerektiğini de ifade etmiş oluyor.

Burada yeri gelmişken şunu da ifade etmemiz gerekir ki Türkiye'nin artık “Bakın şu hakkı da verdik ama terör durmadı” tezi ile bu meseleye bakmaması ve demokratikleşme adımlarından vazgeçmemesi gerekiyor. Nasıl ki Kürtçe yasağı kalktı, TRT Şeş açıldı, Kürtçe dil kursları açıldı ve terör son bulmadı ise bu meselede atılacak daha sonraki adımlar verilen veya verilecek haklar da tüm sorunları ortadan kaldırmayacaktır. Bu meselede acilen bir devlet siyaseti belirlenmeli ve tekil iyileştirmelerle değil problemin ekonomik-sosyal ve siyasal yönlerini kapsayan topyekun bir reform süreci devreye sokulmalıdır.

Türkler ve Kürtler arasında toplumsal meselelerde ortak kanaatlerin daha fazla olduğu tespit edilirken politik meselelerde bu ortak tavır yerini ciddi bir farklılaşmaya bırakıyor. Zaman içinde bu mesele etrafında ideolojik ve doktriner bir dilin oluştuğu ve bu durumun algı ile gerçek arasında dramatik fark oluşturduğu tespit ediliyor. Örneğin 'Kürtler ayrı bir devlet kurmak istiyorlar mı?' sorusuna araştırmaya katılan Kürtlerin yüzde 30.3'ü'ı evet cevabını verirken, bu oran Türkler arasında yüzde 71.3'e yükselmektedir. Kürtlerin genel olarak ayrı bir devlet istemedikleri ortaya çıkarken, Türklerin tersi bir algılama içinde olduklarına şahit olunmaktadır. Bu sonuçta özellikle PKK ve Öcalan'ın toplumsal barışı zehirleyen söz ve fiillerinin önemli tesiri bulunmaktadır.

SETA'nın raporu bir bütün olarak ele alındığında son 25 yılda yaşanan PKK terörünün toplumda farklı politik algıların oluşmasına zemin hazırladığı görülüyor. Hayatını kaybeden her asker ve polisten sonra Kürtler ve Türkler arasında husumet tohumları daha fazla ekiliyor. Yozgat'a gelen şehit cenazesi sadece PKK'ya karşı değil topyekun Kürtlere karşı bir reaksiyon doğuruyor. Bunun tersinden de örnekler verebiliriz. Çatışmada hayatını kaybeden bir PKK militanın ailesinin devlete bakışı tamamen değişiyor ve onu düşman olarak görmeye başlıyor. Gizli gizli işleyen ve hızla yayılan bu psikolojinin önüne geçilmesi gerekiyor.

Ancak bu noktada hemen ifade edelim ki aile, arkadaşlık, alış veriş yapma, komşuluk ilişkileri gibi kriterlere göz önüne alındığında iki halk arasında derin bir işbirliği ve ortak yaşama arzusunun olduğu gözleniyor. Örneğin raporun 'Uzak mıyız- Yakın mı' bölümünde “Bir Kürdün/Türkün evlilik bağıyla yakın akrabanız olması sizi rahatsız eder mi?” sorusuna araştırmaya katılan Türklerin yüzde 69.9'u hayır cevabını verirken, bu oran Kürtlerde yüzde 87.1'e yükselmektedir.

Uzun zamandır devam eden terör ve teröre bağlı olarak oluşan düşmanlık ortamına rağmen toplumda bir etnik kırılmanın olmaması herkes tarafından dikkatle irdelenmesi gereken bir veridir. Böylesine iç içe geçmiş bir sosyolojiden iki ayrı devlet çıkarmak ancak büyük bir toplumsal felaketle olabilir. Bu bağlamda DTP ve MHP sert milliyetçi söylemlerini konsolide ederek ortak paydaya vurgu yapan bir siyaset dili geliştirmeleri gerekmektedir.

Türkiye reform paketi hazırlamakta mahir ancak bunları hayata geçirme konusunda başarısız bir ülke. 1935 yılında bizzat Başbakan İsmet İnönü'nün hazırladığı Kürt Raporuyla başlayan ve daha sonra onlarca çalışmayla devam eden literatürü göz önüne aldığımızda bunların çoğunun kütüphane raflarında kaldığını görüyoruz. Türkiye sorunlarını çözmek istiyor ancak çözme iradesini bir türlü ortaya koyamıyor. Umarız son açılım hamlesiyle ciddi bir mesafe alınır ve sorun çözülür.

Adnan Kahveci, Özal'a hazırladığı raporunda meseleyi uzun uzun tartıştıktan sonra çözüm konusunda şunları söylüyor: “...Çözüm var mıdır? Çözüm vardır. Ama uygulaması siyasi otoritenin tam olarak etkinliğini göstermesine bağlıdır. Askeri çözümle hiçbir ülke nihai çözüme ulaşamamıştır.” Kahveci'nin de dediği gibi Kürt meselesinin çözümü her şeyden önce siyasi irade ve kararlılığa bağlıdır. Çözümün cesaretlendirilmesi ve akan kanın durdurulması Türkiye gündeminin birinci sırasında yer almalıdır. Bu mesele demokratik standartların yükseltilmesiyle çözülecektir.