Somali için hâlâ şans var

19 yıl geçti. Diktatör Muhammed Siad Barre'nin Sovyet ve Amerikan desteği arasında gidip geldiği 22 yıllık iktidarı 1991'in başında alaşağı edilmiş, Barre Afrika boynuzundaki ülkesinden kaçmıştı. Ondan sonra ise ülkede tam bir karmaşa ve çatışma dönemi başladı. Hükümetler seçilse de iktidarlar, hep farklı kabilelerin desteğini alan özel ordulara sahip savaş ağaları oldu. Ve bugünün Somalisi, hiçbir şeyin hiçbir zaman doğru düzgün işlemediği, bir ülke. 1991'den beri sürekli gerilen Somali bugün taş devrini yaşayan 'anarşik, büyük ölçüde yönetilemez ve hasmane bir bataklık' haline geldi.

İşte bu durumdaki Somali üzerinde bugün uluslararası toplumun yoğun bir ilgisi var. Ancak Somali'yi görünür kılan esas etmen ülkenin zor durumu değil. Aksine Somalililerin çektiği ıstırap ve maruz kaldığı ölümler dünya açısından görünmezliğini korumayı sürdürüyor. Esas dikkatler küresel deniz- yolu servetlerini tehdit altına alan, Batı'ya petrol akışını tehdit eden Somalili korsanlar üzerinde. Geniş bir güvenlik işbirliğine girişen dünya Somalili korsanları kınıyor. Ayrıca 'korsan fenomeni' uluslararası toplumu 'Aden üzerinde arkayı daha çok kollama' stratejisine duyduğu ihtiyaçtan ötürü hiç olmadığı kadar bir araya getirdi.

Öte yandan bu açık deniz draması sıradan hırsızlıktan ahlaki bir hikâyeye dönüşme yolunda… Korsan hikâyeleri, doğu toplumlarının derin tahrifatlarından duydukları kitlesel öfkeye tercüman olmuş gibi. Ayrıca korsanların küresel siyaset sistemine karşı mücadele edişi algısı yayılmaya başladı ki bu da sessiz bir tatmine dönüşüyor. Şurası bir gerçek ki Somali'nin dramı korsanlar vesilesiyle az da olsa görünür olmaya başladı.

Küresel suç örgütleriyle işbirliği içerisinde ülke doğal kaynaklarını kontrollerinde tutan düzensizlik taraftarı Habar-Gidir ve Abgal aşiretleri tarafından paylaşılmış durumda olan Somali'de bu iki aşiret dışındaki grupların herhangi bir sosyal, ekonomik etkinlikte bulunmaları yasak ve toplu öldürme olayları her geçen gün artıyor. Batı'nın bu vahim durumu görmezden gelmeye devam ettiği Somali'de göçmen olmayanın tek çıkar yolu da korsanlık olarak görülüyor. Ülkenin en önemli gelir kaynaklarından birini de yurtdışındaki Somalilerin ülkelerine gönderdiği paralar oluşturuyor.

Somali'de ülke nüfusunun neredeyse 8'de 1'i gelişmiş ülkelere göçmüş durumda olan ülkede çatışma ve kuraklık 50 binden fazla kişiyi Kenya'ya kaçmaya zorladı. Mayıs ayından bu yana da devletin güvenlik birimleriyle küresel suç örgütleriyle işbirliği halindeki isyancılar arasındaki kanlı çatışmadan ötürü 250 bin Somalili başkent Mogadişu'daki evlerinden çeşitli kamplara sığınmak zorunda kalırken geride onbinlerce bölünmüş aileler kaldı.

Pakistan, Myanmar ve Sri Lanka ile birlikte dünyanın en ağır siyasi buhranlarını yaşayan dört ülkeden biri olan Somali'de uluslararası hukuk anlamında bir devlet, hükümet ve ordu bulunmuyor. Ülkede seçimler yapılıp bir hükümet seçildiyse de Somali parlamentosu komşu ülke Cibuti'de bulunuyor. Dahası Somali'nin büyük bölümü, geçiş yönetimi kurumları, parlamento ve hükümetin kontrolünde değil. Ülkenin orta ve güneyinin büyük kısmı İslamcı direnişçilerin elinde bulunurken, kuzeyinde tek yanlı bağımsız yönetim ilan edilen iki bölge yer alıyor.

Ülkede yürüyen iç savaş ve sosyal şiddet sarmalına bir de şiddet yanlısı radikal hareketler eklenmeli. 2006'daki ABD destekli Etiyopya istilasıyla devrilen İslam Birliği'nin ardından şu an ülkenin geniş kesimlerini kontrolünde tutan daha aşırı Şebab hareketini doğdu. Somali'nin El Kaidesi olarak bilinen El Şebab'ın Yemen'deki Kaide'yle çok sıkı bağlantılıları mevcut. Somali'yi yakından izleyen uzmanlar “El Kaide açısından Pakistan Afganistan için ne anlama geliyorsa, Somali de Yemen için benzer anlam taşıyor” yorumunu yapıyor.

Öte yandan Somali'deki iç savaştan kaçan yaklaşık 200 bin mülteci Yemen'de bulunuyor. Yemen'de bu mültecilerin kaldığı kamplarda kalanlar bir kısmının Somali'deki köktenci örgütlerle Yemen'deki El Kaide arasında katalizör rol oynadığı da ortaya çıkmıştı. Hepsinin ötesinde Somali, terör krizi yayının ve Washington'un devasa büyüklükteki ulus inşa mekanizmasının gözünde dünyanın sorunlu bölgelerinde sürekli yeni cepheler açması sebebiyle hareketli bir yapı arz eden oynak "Cihadistan"ın da bir parçası.

Ülkenin içinde bulunduğu vahim durumun başlıca nedeninin yoksulluk olduğu ayan beyan ortada: yok denecek seviyede sağlık ve alt yapı hizmeti, döküntü haneler ve kamusal yapının etkisizliği yokluğu. Somali'nin yoksulluğuna, istikrarsız tarihinin veya kültürünün bir özelliği gibi bakılıyor, hâlbuki Somali daha 20 yıl önce kendi kendine rahat bir şekilde yeten bir ülkeydi. Özellikle balıkçılık çok gelişmişti. Ancak bugün Somalililer denizde avlayacak balık bulamadığından Aden'in kıyısından Batı'ya refah taşıyan gemileri avlamaya başladı. Rus, Çin ve İspanyol gemilerinin Somali'nin balık rezervlerini tüketmesi sonucu birçok yerli balıkçı tek gelir kaynağını da yitirmiş oldu. Ekmeği elinden alınan birçok Somalili balıkçı şimdilerde balıkçılar belki daha tehlikeli, ama çok daha kazançlı bir alana yöneldiler ve ayaklarında terlikleri ile deniz korsanını oynuyorlar. Bu insanlar için korsanlık yapmak aynı zamanda balıklarını çalmış olan dünyadan da öç almanın bir yolu.

Somali bugünlerde ölümle kalım arasında. Yokluk ve uluslararası ilgisizlikle mücadele eden ülkede açlık 2,5 milyondan fazla çocuğu ölümle tehdit ediyor. Ayrıca yoksulluk ülkedeki çatışmaların sebebi hem de bir sonucu. Terör de Somali'de yoksulluk-umutsuzluk-başarısız devlet üçgeninde doğdu. Çökmüş, yoksulluğa batmış Somali'de Batı'nın muzdarip olduğu korsanlığın yok edilmesinin garantisi de ülkeye istikrarın dönüşünden geçiyor. Somali'yi içinde bulunduğu çözümsüzlük ve belirsizlikten kurtarmak için geç değil. Bitirirken ifade etmeliyiz ki; halkın çoğunluğunun can çekiştiği Somali artık küresel dünyanın 'iç' meselelerinden biri haline geldi ve Somali sorunun çözümü için Batı elini taşın altına koymalıdır.