'Türkiye modeli'nin parametreleri nedir?

Türkiye'de devlet, Kürt meselesine dair iki konuda netleşmiş durumda: Birincisi, Kürt meselesi ülkenin en hayati problemidir. Çünkü bu meselenin varlığı; a) sosyal dokuyu tahrip etmekte, b) askerin siyaset üzerindeki vesayetini devam ettirmesini sağlayarak demokrasiyi güçlenmesine engel olmakta ve c) ekonomiyi zayıflatmaktadır. Dolaysıyla buna kalıcı bir çözüm bulunamadığı takdirde ülkede sosyal, demokratik ve ekonomik istikrarın gerçekleştirmenin imkânı yoktur. Bu bağlamda Kürt meselesinin çözümü artık bir mecburiyet halini almıştır.

İkincisi, Kürt meselesini sadece askeri yöntemlerle çözmek mümkün değildir. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana devlet, Kürt kimliğini tanımadı ve Kürtlerin taleplerini demokratik mekanizmaları kullanarak dile getirmesine olanak vermedi. İnkâra ve redde dayanan bu devlet politikasına Kürtlerin cevabı başkaldırmak oldu. Buna karşılık devlet, daha fazla şiddete başvurdu ve sorunu salt asayiş tedbirleriyle halletme yoluna gitti. Ancak etno-politik bir karakter arz eden bir çözümünde asayiş tedbirlerine bel bağlanması, sorunu derinleştirdi ve içinden çıkılmaz bir hale getirdi. Bugün gelinen noktada askeri ve sivil kanatlarıyla- devlet, artık Kürt meselesini yalnızca askeri gözlüklerle bakan bir anlayışın çözüm üretmeyeceğini kabullendi.

Bu kabulleniş, sorunu farklı boyutlarıyla ele alan ve demokrasiyi ön plana çıkaran bir yaklaşımı zorunlu kıldı. Nitekim önce Cumhurbaşkanı Gül "Kürt meselesinde iyi şeyler olacak" diyerek buna uygun mesaj verdi; ardından da hükümet, bir "Kürt açılımı" üzerinde çalıştığını duyurdu. Hükümetin bu konuda hazırlık yapmakla görevlendirdiği İçişleri Bakanı Beşir Atalay da, bir basın toplantısıyla, çalışmalarında gözetecekleri temel ilkeler ve izleyecekleri yöntem konusunda kamuoyuna bilgi sundu. Bakan'ın açıklamasında öne çıkan dört husus vardı:

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: Her ne kadar çözüm için bir sürece ihtiyaç varsa da, bu süreci -iki nedenle- çok fazla uzatmamak gerekir. İlki, böylesi süreçlerin başarıyla sonuçlanabilmesi için kamuoyu desteği yaşamsal önemdedir. Oysa süreç uzadıkça halkta oluşan heyecan pörsümeye başlar ve beklenti yerini umutsuzluğa bırakır. Bu nedenle toplumsal desteği korumak için hızlı hareket etmede yarar vardır.

İkincisi, sürecin uzaması, çözümü sabote etmek isteyenlere provokatif nitelikle eylemler geliştirmelerine olanak tanır. Toplumsal kesimleri karşı karşıya getirecek bir kışkırtmanın vukuu bulması ise, kat edilen mesafenin geri dönülmesine sebebiyet verebilir. Dolayısıyla demiri tavında dövmek, doğru ve çabuk davranmak gerekir.

Devlet organları arasındaki mutabakata yapılan vurgu mefhumu muhalifinden bir okumaya tabi tutulursa, bundan daha önceki dönemlerde devlet katında böyle bir ortaklaşmanın oluşmadığı sonucu çıkarılabilir. Bugün varılan uzlaşma, bilhassa demokrasi eksenli bir çözüme TSK'nın muhalefet etmeyeceğini ima etmesi açısında önemlidir. Gerçi Bakan bunu açık bir şekilde telaffuz etmedi ama Kürt açılımını bir devlet politikası olduğunun belirtmesi; TSK'nın bu açılımdan haberdar olduğunu ve buna karşı durmayacağı şeklinde yorumlanabilir.

Başbakan 2005 Ağustos'unda önce bir grup aydınla Kürt meselesini konuşmuş, hemen akabinde bugün açılıma temel teşkil eden ünlü konuşmasını yapmıştı. Başbakan sözü geçen konuşmasında meseleyi adlı adınca koymuş ve üç konunun altını çizmişti: Bir, Kürt meselesinin doğmasında ve bu hale gelmesinde devletin yanlışları ve hataları olmuştur. İki, büyük devlet geçmişiyle yüzleşen ve yaptıklarından ders çıkarmasını bilen devlettir. Üç, sorun sadece Kürtlerin sorunu değildir, başta benim olmak üzere hepimizin sorunudur ve çözümü de daha fazla demokrasi, daha özgürlük ve daha fazla hukuktan geçmektedir.

Başbakan'ın bu şekilde meseleyi adlı adınca koyması, devletin yanlışlıklarını belirtmesi ve çözüm için demokrasiyi adres göstermesi son derece önemliydi. Çünkü bu söylem; hem bu meselede devletin hiçbir kusuru olmadığını söyleyen bunu mutlaklaştırarak çözümü de imkânsız kılan zihni blokajın kırılmasına neden oldu. Ancak daha sonra Başbakan, sorunun şiddet olmaksızın çözülmesini isteyen geniş halk kitlelerini ümitlendiren bu söylemin gereğini yerine getirmedi.

Bugün çözüm için tekrardan 2005'deki özgürlükçü söylem dönülmesi olumludur. Zira bu söylem; sorunun mağduru olanların taleplerinin göz önünde bulundurulmasını, devletin geçmişteki hatalarından kaynaklanan maddi ve manevi zararların tazminini, bu hataların tekrarının önlenmesini, temel hak ve özgürlükleri sekteye uğratan tüm engellerin bertaraf edilmesini devletin temel politikası haline getirmeyi zorunlu kılar. Dolayısıyla açılımın başarısı, bu söylemin gereğini ne kadar yerine getireceğiyle direkt bağlantılıdır.

Bu nokta da DTP'ye karşı tavır da önemliydi. Nitekim gazeteciler "DTP'yi muhatap kabul edip etmeyeceklerini" Atalay'a sordular. Bakan bu soruya, "Arkadaşlar bakın 'çalışmamızın dışında tutma' diye ben burada hiçbir negatif unsur kullanmadım. Bütün siyasi partilerimizin katkıları bizim için önemlidir" şeklinde olumlu bir yanıt verdi ve bir nevi DTP'yi de sürece davet etti. Dahası "Başbakan'ın DTP ile görüşecek mi?" sorusuna da "O, Başbakanımızın kendi takdiri. O takdirinde değişme olabilir. Sanırım Meclis açıldıktan sonra bu konuda hareketlen olacak" diyerek bu konuda da olumlu sinyaller verdi.

Süreci herkese açık hale getiren bir geniş katılım çağrısının başlıca iki anlamı var: Birincisi, Kürt meselesi ağır bir mesele ve birçok risk barındırıyor. Çözümü bir partinin çözümü olmaktan çıkarıp topluma mal etmek, siyasal iktidarın karşılaşacağı ve üstlenmek zorunda kalacağı riskin dağıtılmasını da sağlar. İkincisi ise, ne kadar çok sayıda aktör işin içine katılırsa ve çözüme giden yolda üretilecek önerilerin ortak paydası ne kadar geniş olursa, çözüm de o denli güçlü olur. Bu itibarla denilebilir ki, Kürt meselesinin demokratik uzlaşma içinde kalıcı bir çözümünü arzulayan herkesin bugünkü öncelikli sorumluluğu, sürece olumlu ve yapıcı katkılarda bulunmaktır.