Vize muafiyeti mi, kaçak göçmenler mi?

AB'nin Türkiye'ye vize muafiyeti getirmesi meselesi gittikçe içinden çıkılmaz hale geliyor. Bir süre önce Ankara Anlaşmasına ilişkin kazanılan bir davanın emsal teşkil etmesiyle başlayan tartışmalar ve ardından kopartılan onca gürültünün ardından tek adım Almanya'dan geldi. Ancak Almanya vize konusunda muafiyete benzer bir şeyler getirdiyse de prosedürün uygulamada vize almaktan pek de bir farkı olmadığı görüldü.

Vize muafiyeti konusunu paradoksal bir hale getiren meselelerin başında kaçak göçmenlerin konuyla temas ettirilmesi geliyor. Avrupa Türkiye'ye vize serbestîsi getirmenin ön şartlarından biri olarak, Türkiye üzerinden Avrupa'ya giden kaçak göçmenlerin ve sığınmacıların Türkiye'ye iade edilebilmesi için bir geri kabul anlaşmasını öne sürüyor. Bunun ne anlama geldiği ve Türkiye'nin bunu kabul etmesi halinde nasıl bir tablonun ortaya çıkacağını ortaya koyamadan önce Avrupa'da kaçak göçmenler konusunu ele alalım.

Avrupa'da bugün 8-10 milyon arası kaçak göçmen olduğu tahmin ediliyor. Bunun önemli bir kısmı Avrupa'ya kaçak olarak girip herhangi bir yasal prosedüre dâhil olmayanlardan oluşuyor. Ayrıca bir de iltica başvurusunda bulunup başvurusu reddedilen veya dosya durumu sonlandırılmayanlar da mevcut.

Avrupa'da bugün kaçak olarak yaşayan göçmenler bir işçi ordusuna tekabül ediyor ve bir yeraltı ekonomisi oluşmuş durumda. Kaçak göçmenlerin “kaçaklığından” yararlanan çıkar gruplarına Avrupa'nın göçmenlerin belirsizlik sürecini uzun tutması da davetiye çıkarıyor. Tam bu noktada Avrupa'nın yüzleşmesi gereken şu realitenin dillendirilmesi gerekli: Kaçak göçmenlerin kaçak kalması isteniyor. Çünkü sağlık ve güvenlik gibi konularda daha faydalı oluyor. Avrupa emek dünyasının ihtiyacı da bunu artırıyor. Ama bu kişileri yasal prosedüre almak ilerisi için bir risk doğurabilecekti. İleride onları sınırdışı etmek mümkündü.

Avrupa'da yasadışı göçü tetikleyen birincil etken ise yasal göçün neredeyse imkânsız haline gelmesidir. Öte yandan son dönemlerde 'sınırların kontrol altına alınması' gürültüsüyle palazlanan, transit ülkelerde mücadele metotlarını da içeren sınırları güçlendirme politikası neticesinde de Fas, Cezayir, Libya gibi ülkeleri içlerinde mültecilerinde olduğu yüz binlerce göçmenin toplandığı AB'nin sınır bekçileri konumuna getirdi. Yani Avrupa yasadışı göçle mücadelede çuvalladı ve bunun devamı halinde gelecekte de başarılı olamayacak.

Jeostratejik konumu gereği yüz binlerce kaçak göçmenin “umuda yolculuk” rotası üzerindeki kilit ülke olan Türkiye, göçmenler için adeta bir köprü konumunda. Bu konumunun yanı sıra göç veren hatta göç alan bir ülke olan yani “kaynak, transit ve hedef ülke” Türkiye'de her yıl 100 bin kaçak göçmen yakalanıyor ama yakalanamayan kaçakların sayısı bunun kat kat üstünde. Bir tahmine göre yılda umut yolculuğundaki 100 bin kaçak Türkiye'den geçiyor. Bu nedenle Avrupa'da kaçak göç konusunda Türkiye parmakla gösteriliyor. Bunun yanında Türkiye, bu sorunu çözmek için yeterli çaba göstermemekle de suçlanıyor. Kaçak göçmenlerin durumu konusunda Türkiye, hem Yunanistan ile hem de AB ile sorunlar yaşıyor ve bu sorun Türkiye'nin rolü AB ile ilişkilerinde önüne “aşılması gereken bir engel” olarak konuyor. İşte son dönemde hararetli tartışmaların yürüdüğü vize muafiyeti mevzuu da bunlardan biri.

Türkiye'de şu an kayıtlı 20 bin sığınmacı mevcut. Kayıtlı olmayanlar içinse 200 bin ile 700 bin arasında sayılar telaffuz ediliyor. Türkiye vize muafiyeti için geri-kabul anlaşmasını kabul ederse bir anda 100 binlerce kaçak göçmenin, ayrıca yıllık da yaklaşık 100 bin kaçağın Türkiye'ye gelmesi durumu söz konusu olacak. Böyle bir durumda gelecek göçmenlere Türkiye insani açıdan kabul edilebilir koşullar sağlamak zorunda.

Türkiye şu an bu konunun daha çok mali tarafı ile ilgileniyor. Kaçak göçmenlerin Türkiye'ye iadesi durumunda Türkiye'ye ne kadar maliyeti olacağına ilişkin yapılan bir hesap yılda 1,2 milyar Euro civarında. Ancak Brüksel bu rakamı abartılı buluyor ve Türkiye'ye yıllık 72 milyon Euro yardım yapmayı taahhüt ediyor. Böyle bir anlaşma zeminini Türkiye'nin kabul etmesi mümkün değil. Zira, şu an bu konuda iki taraf arasında bir çözümsüzlük ittifakı mevcut.

Sonuç olarak, bu konuda gelecekte başı çok ağrıyacak olan Türkiye'nin içinde bulunduğu tablonun içinden çıkılmaz iki yüzü var: Bir yüzünde Türkiye'nin iştahını kabartan AB içinde serbest dolaşım imkânı bulunurken diğer yüzünde kaldıramayacağı bir yükün altına girme ihtimali mevcut. Yani yukarı tükürse bıyık, aşağı tükürse sakal. Gel içinden çık çıkabilirsen.