Yemen neden hedef oluyor?

Ajanslardan geçen “Barış güçlerinin Afganistan'daki durumu lehlerine çevirmek için sadece bir yılı kaldı, yoksa Taliban ülkenin tamamını kontrol altına alacak”, “El Kaide militanlarının New York, Londra ve İstanbul'da 3 büyük eylem hazırlığı içinde olduğuna dair kuşkular güçleniyor” tarzı haberler, Hollywood çıkışlı El Kaide militanlarının Amerika ve Avrupa'da bir virüs salgını yaydıklarına dair filmler, gelecek olan olaylardan önce, olaylara toplumları alıştırmak için “uzunca bir gölge” oluşturulması adına gerçekleşmiş bazı uygulamalardır.

Bugünlerde Aden Körfezi üzerinde uzunca bir gölge oluşmuş durumda. Şiddet yanlısı radikal hareketlerin Afganistan ve Pakistan'dan Yemen ve Somali'ye uzanması, şiddet sarmalının Aden Körfezi'ne doğru kayacağı endişesine yol açtı. Aden'in yeni av sahası olacağına dair kuşkuları haklılaştıran gelişmeler dizisi ise ABD'nin Yemen'i terör riski olan 'kriz yayı'na almasıyla başladı.

Yemen'de belirli bölgelerde güçlü olan ve Sana hükümetine bağımsız olduklarını göster-meye çalışan aşiretlerin yanısıra son yıllarda ülkenin güneyindeki ayrılıkçı güçlerle, kuzeydeki Şii gruplar arasında da şiddetli çatışmalar yaşanıyor. Aşiretlerle yaşanan çatışmalar eskiye dayansa da ülkenin kuzey ve güneyinin birleştiği 1990'dan sonra toplumsal farklılıklar temelinde çatışmalar tırmanış gösterdi. İşte bu sorunlu yapının yanısıra bölgesel, coğrafi ve stratejik koşullar Yemen'i terörist gruplar için ideal bir ülke haline sokmuş durumda.

Yemenli ve ABD'li yetkililere göre El Kaide de ülkenin geniş, engebeli, düzensiz ve kanunsuz aşiret bölgelerinde güçlenme fırsatı buldu. Amsterdam-Detroit seferini yapan uçağa başarısız bir saldırı girişiminde bulunan Nijeryalı zanlının Yemen'deki El Kaide üyelerince görevlendirildiği iddiasının ardından da, Yemen'de El Kaide'nin güçlenen profili iyice ortaya çıktı. Bu profile göre El Kaide'nin Yemen'deki çekirdeği halen çok küçük ve muhtemelen Guantanamo'dan ve Irak'tan dönenlerle Yemen'deki hapishanelerden kaçanlardan oluşan 200 kişilik bir hücreden ibaret. Ancak hem ülke halkının sempatisini kazanmaya başlaması hem de bir yıl önce El Kaide'nin Suudi Arabistan ayağıyla birleşmesi, Aden'de faaliyet gösterecek geniş bir örgütlenmeye yol alındığı tespitlerine ve endişesine yol açıyor.

Kaide ile Hutiler arasındaki yakın bağlantı iddiası da korkutuyor. Ancak Hutiler için sıcak bölge kabul edilen Suudi Arabistan'ın Cizan bölgesinin kuzeyindeki El Hamra kontrol noktasında geçen Ekim'deki saldırılarda El Kaide militanlarının yer almış olmasının ardından Hutilerle El Kaide'nin eşgüdüm içinde hareket ettiğine dair kuşkular güçlendiyse de iki örgüt arasındaki ilişkinin bir 'eşgüdüm' olmaktan çok terör örgütlerinin 'düşmanımın düşmanı dostumdur' prensibiyle hareket etmesiyle ilgili olduğu bir realite. Yani Kaide-Huti bağlantısını net biçimde ortaya koyabilecek argümanlar mevcut değil ve bu iki örgütün eşgüdüm içinde çalıştıklarını meşrulaştırma çabası, üzerlerindeki baskıyı hafifletmek isteyen silah, insan ve uyuşturucu kaçakçılarının kaynaklanmış olabilir.

ABD'nin artık Yemen'e daha fazla ilgi duyacağı ve bildik kontrol mekanizmalarını devreye sokacağı kesin. Ancak El Kaide ile savaşın bu olası yeni cephesinde ABD'nin Yemen'i destekleyerek El Kaide ile savaşı Yemen hükümetine ihale etme düşüncesinde olduğuna dair söylentiler de sıklaşmaya başladı. Yemen'e silahlanması amacıyla teşvikler ve maddi yardımlar yapan ABD, yeni cephe açarak daha fazla yük altına girmeyi bu kez göze alamayacak gibi görünüyor. Yemen hükümetinin 4 milyar doları aşan bir silah alımının çalışmalarını başlatması da bu düşünce paralelinde bir gelişme.

Sonuçta, istikrarsızlık ve yoksulluk nedeniyle büyüyemeyen Yemen, büyüyen bir terör tehdidi ve terörle mücadelenin yeni merkezi haline gelme tehdidiyle karşı karşıya. Toplumsal yapısı kökünden çatırdayan Yemen'in kırılgan yapısı, böyle bir savaşı kaldıramaz. Olası savaş, dış müdahaleleri, sivillere yönelik saldırıları, kontrolsüzlüğü ve sonuçta da çözümsüzlüğü getirir. Yemen'in dış desteğe ihtiyaç duyduğu kesin, ancak mesele uluslararası bir boyut kazanırsa ülke telafi edilemez bir buhrana sürüklenir. Bu sadece Yemen için değil bölge için de büyük bir tehlike. Ayrıca Yemen'in iç işlerine müdahale etmek büyük güçler için çok kolay ve ABD'nin yanısıra İngiltere ve Rusya buna başladı bile. Bu başlangıçlar, Afganistan, Pakistan ve Irak deneyimlerini anımsatıyor.

Yemen'in ihtiyacı ne askeri destek ne de istihbarat paylaşımı. Yemen acil ekonomik desteklere ihtiyaç duyuyor. Nitekim terörün Yemen'deki varlığı ve bu ülkede rahat hareket etmesinin kökeninde ülke ekonomisinin zayıflığı yatıyor. Uyuşturucu-silah değiş tokuşunda dönen kirli pazarın, son dönemlerde kaçınılmaz biçimde Aden Körfezi'ne doğru yönelmesi karşısında bir savaş verilecekse bu da ülke ekonomisinin güçlendirilmesine kafa yormaktan geçiyor.

Son olarak şunu da ifade etmek gerekirse; her ne kadar ABD, El Kaide ve Taliban'la savaşın, İslam'la savaş algısına yol açmaması için hassas davranıyorsa da bunu başaramıyor. İslam dünyasında bugünlerde Batı'ya dair düşüncelerin üzerine nefret tohumları ekiliyor. Umarız Yemen de buna katkı sağlamaz.