Adım adım müzakere

BM Genel Sekreteri Kofi Annan, 15 Mayıs'ta, Rum lideri Glafkos Klerides ve KKTC Cumhurbaşkanı Denktaş ile ara bölgede biraraya geldi. BM Genel Sekreteri, 16 Mayıs'ta adadan ayrılırken, "yıl sonuna kadar anlaşmaya varılmasından umutlu olduğunu" dile getirdi.

Annan, Denktaş ve Klerides ile 6 Eylül 2002'de Paris'te biraraya geldi ve iki lideri 3-4 Ekim'de New York'a davet etti. New York'taki görüşmelerde iki komite kurulmasına karar verildi.

3 Kasım 2002 genel seçimlerinin ardından Türkiye'de henüz yeni hükümet kurulmamışken, Annan, 11 Kasım 2002'de Türk ve Rum tarafına kapsamlı çözüm önerisiyle iki harita sundu.

Rum tarafı, planı müzakere etmeyi kabul ettiğini bildirdi, Klerides, "planda değişiklik olmazsa kabul etmeyeceğini" açıkladı. Türk tarafı, süre istedi ve "planı müzakere edilebilir hale getirmek için müzakereye hazır olduğu" cevabını verdi.

Gözden geçirilen plan 10 Aralık'ta taraflara sunuldu. İki tarafta da yoğun tepkilere neden olan Annan planının gözden geçirilmiş şeklinde, eşbaşkanlık 3 yıldan 2,5 yıla indirildi; Karpaz'da Rumların denetiminde bir kanton bölge oluşturulması öngörüldü ve kuzeye dönecek Rumların anayasal haklarına bazı sınırlamalar getirildi. İki harita birleştirilerek tek harita olarak sunuldu.

Avrupa Birliği'nin 12-13 Aralık'ta Kopenhag'da yapılan genişleme zirvesinde, Kıbrıs Rum kesimi, diğer dokuz ülkeyle birlikte AB üyeliğine kabul edildi. Zirvede, Kıbrıs sorununda 28 Şubat 2003'e kadar çözülmesi için çağrı yapıldı.

Annan, Denktaş ve Klerides'e, 28 Şubat'a kadar izlenecek prosedürle ilgili yol haritası niteliğinde mektup gönderdi. Teknik komitelerin hazırlık niteliğindeki görüşmesinin ilki, 20 Aralık'ta Lefkoşa'da ara bölgede yapıldı.

Kıbrıs Rum kesiminde ilk turu 16 Şubat 2003'de yapılan "başkanlık" seçimleri de sürece ayrı bir önem kattı. Seçimlerde Klerides'in yerine Tasos Papadopulos'un seçimi kazanması, görüşmeleri etkiledi. KKTC'nin 23 Nisan'da, Rum kesimi ile sınır kapılarını açması ve 14 Aralık KKTC seçimleri, 2003'de Kıbrıs'ın gündemini oluşturdu.

16 Ocak 2002'de doğrudan görüşmelere başlayan Denktaş ve Klerides, Ocak 2003'de de 8. kez biraraya geldi. Klerides, 24 Ocak'ta, "Annan planının (Kıbrıs Cumhuriyeti)nin egemenliğini güvence altına aldığını" açıkladı.

27 Ocak'ta yapılan Denktaş-Klerides görüşmesinde, Türk tarafı Annan planında yapılmasını istediği değişiklik talebini Rum tarafına, 28 Ocak'ta da BM'ye sundu. Denktaş, 29 Ocak'ta, "yeni bir harita sunabileceklerini, ancak öncelikle Türk tarafının egemenliğinin tanınması gerektiğini ve istedikleri değişikliklerin kabul edilmesi halinde 28 Şubat'ta belgeyi imzalayacağını" açıkladı.

Rum tarafı, KKTC'nin önerdiği değişiklik talebini reddettiğini, 31 Ocak'ta yapılan yüz yüze görüşmede Türk tarafına bildirdi. 5 Şubat'ta yapılan Denktaş-Klerides görüşmesinin ardından Rum tarafı, "28 Şubat'a kadar bir anlaşma olmazsa Annan planını olduğu gibi imzalayacağını" açıkladı.

Denktaş, Rum tarafının bu açıklamasına, 6 Şubat'ta meclis toplantısına girerken cevap verdi ve "Klerides'in kendisini zorda bırakmak için blöf yaptığını" söyledi. Denktaş ve Klerides, son görüşmeyi 14 Şubat'ta yaptı ve bu 2003'te yapılan 13. görüşme oldu. Denktaş ve Klerides, 16 Ocak 2002'de başlayan yüzyüze görüşmeler kapsamında 17. kez Kıbrıs'ta biraraya geldi.

Annan, gözden geçirilmiş planın 3. şeklini taraflara sunmak üzere 26 Şubat'ta Kıbrıs'a geldi. Annan, aynı gün önce Papadopulos, sonra da Denktaş ile biraraya geldi ve yeni planı sundu.

Annan, 27 Şubat'ta Denktaş, Klerides ve Papadopulos ile ara bölgede biraraya geldi. Annan liderlerden, 10 gün içinde kendisine cevap vermesini istedi ve cevaplarını açıklaması için de 10 Mart'ta Lahey'e davet etti.

Annan, yeni planı liderlere sunarken, "Üzerinde anlaşılsa da anlaşılmasa da planın referanduma sunulması taahhüdünü" istedi. Cumhurbaşkanı Denktaş, "Ortada referanduma sunulacak bir ortak metin olmadığını" söyledi.

Cumhurbaşkanı Denktaş, Başbakan Derviş Eroğlu ve Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Serdar Denktaş, temaslarda bulunmak üzere 5 Mart'ta Ankara'ya gitti. 7 Mart'ta Lefkoşa'da "Egemenlik ve Varoluş Mitingi" yapıldı. Mitinge katılan Cumhurbaşkanı Denktaş, "KKTC'nin yaşatılması için mücadeleye devam edilmesini" istedi.

KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkanlık Divanı, Annan planının referanduma sunulması yönünde bir karar almak üzere 7 Mart'ta toplandı. Denktaş, meclisten referandumla ilgili bir karar çıkartmamasını istedi ve bir karar çıkmadı.

10 Mart'ta Lahey'de Annan'ın, Denktaş ve Papadopulos ile saatler süren ve 11 Mart sabahına kadar devam eden görüşmesinden bir sonuç çıkmadı. Rum basını, Lahey'de yaşananlara "gece yarısı korku filmi" benzetmesi yaptı.

Denktaş, Nisan 2003'de yaşanan tarihi gelişmelerin işaretini, 31 Mart'ta yaptığı ve "Türk tarafının hazırlığı var" açıklamasıyla verdi. Türkiye'nin Kıbrıs'ta 5'li konferans yapılması önerisini, Rum yönetimi 31 Mart'ta reddettiğini açıkladı. Denktaş, 2 Nisan'da Kıbrıs Rum tarafına 6 maddeden oluşan güven artırıcı önerilerini sundu.

Öneri, Kıbrıs'ın her iki tarafına uygulanan her türlü kısıtlamaların karşılıklı olarak kaldırılmasını, Maraş'ın yeniden iskana açılması için Rumlara verilmesini, Türk tarafının Temmuz 2000'den itibaren BM Barış Gücü'nün dolaşımıyla ilgili olarak uyguladığı tedbirlerin kaldırılmasını ve iki taraf arasında karşılıklı saygı, hoşgörü ve anlayışın geliştirilmesi amacıya bir Uzlaşı Komitesi kurulmasını öngörüyordu.

Papadopulos, 3 Nisan'da Denktaş'ın önerisini reddetti ve "Kendisiyle sadece BM çerçevesinde görüşebilirim" cevabını verdi.

Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, 5 Nisan'da KKTC'yi ziyaret etti ve KKTC'nin 2 Nisan'da Rum tarafına sunduğu önerilerini desteklediğini belirtti. BM Güvenlik Konseyi, 14 Nisan'da, Annan'ın Kıbrıs raporunu oybirliğiyle onayladı.

Avrupa Birliği'nin 16 Nisan 2003'deki Atina zirvesinde Kıbrıs Rum kesimi AB'ye giriş sözleşmesini imzaladı. Yunanistan Başbakanı Costas Simitis, 18 Nisan'da Rum kesimini ziyaret etti ve "Enosis'i başardık" ifadesini kullandı.

KKTC Bakanlar Kurulu, 21 Nisan 2003'de yaptığı olağanüstü toplantıda, KKTC ile Rum kesimi arasındaki geçişlerin serbest bırakılması yönünde tarihi bir karar aldı. Rum Ulusal Konseyi, 22 Nisan'da toplandı ve KKTC'nin serbest geçişlerle ilgili kararını tanımadığını duyurdu.

İlk günlerde, beklenenlerin aksine, sınır kapılarına Kıbrıslı Türkler değil, Rumlar yığıldı. İlk iki haftada, gün içinde KKTC'ye geçen Rumların sayısı 30 bine kadar çıktı.

KKTC Bakanlar Kurulu, 9 Mayıs'ta aldığı yeni kararlar uyarınca, KKTC'nin Temmuz 2000'den bu yana BM Barış Gücü'ne uyguladığı bazı kısıtlamalar kaldırıldı.

Başbakan Erdoğan, 9 Mayıs'ta KKTC'ye yaptığı ziyarette, Ledra Palas Sınır Kapısı'nı da ziyaret ederek, Yeşil Hat'a kadar gitti ve bazı Rum ailelerle sohbet etti.

Kıbrıs Rum yönetimi, Kıbrıslı Türklere yönelik "önlemlerini" 30 Nisan'da, Avrupa Birliği Komisyonu da 3 Haziran'da açıkladı. KKTC, AB paketini, "Rum patenti taşıyan paket" olarak niteledi.

AB Komisyonu'nun genişlemeden sorumlu üyesi Günter Verheugen, 17-18 Haziran'da Kıbrıs Rum kesimini ve KKTC'yi ziyaret etti; siyasi soruna bakılmaksızın Rum tarafının Mayıs 2004'te AB'ye alınacağını söyledi.

Rum meclisi, 16 Nisan'da imzalanan AB'ye üyelik sözleşmesini 14 Temmuz'da onayladı.

ABD, Kıbrıs'ta yıllık askeri tatbikatların karşılıklı iptal edilmesi için taraflara baskı yaptı, "Toros" ve "Nikiforos" tatbikatları yapılmadı.

Başbakan Erdoğan, 20. kuruluş yıldönümü törenlerine katılmak için 15 Kasım'da KKTC'yi ziyaret etti. Erdoğan, Kıbrıs Türk tarafının yaptığı açılımların heba edilmemesi çağrısında bulundu.

KKTC'de 14 Aralık Pazar günü yapılan milletvekili genel seçimleri, aylar öncesinden gündeme oturdu ve seçimlere, ABD, AB, BM, İngiltere ve Kıbrıs Rum kesiminden çeşitli müdahaleler yapıldı. Aylar öncesinden "kader" seçimi olarak nitelenen seçime, 7 parti katıldı ve meclise 4 siyasi parti girdi. 50 sandalyeli Cumhuriyet Meclisi'ne, Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) 19, Ulusal Birlik Partisi (UBP) 18, Demokrat Parti (DP) 7, Barış ve Demokrasi Hareketi (BDH) 6 milletvekili gönderdi. Sağ ve sol partilerin 25'er milletvekilliği kazanmasıyla sonuçlanan seçimlerin ardından, partiler yoğun şekilde hükümet oluşumuna odaklandı. Ankara ile istişareler ve yoğun çalışmalar sonucunda CTP ve DP, 11 Ocak 2004'de "toplumsal uzlaşı ve çözüm hükümeti kurduklarını" açıkladı.

ABD Başkanı George Bush, aralık ayı sonlarında Simitis ve Erdoğan'a birer mektup göndererek, Kıbrıs'ta, Annan planı temelinde bir çözüm için çaba göstermeleri çağrısı yaptı.

Çankaya Köşkü'nde 8 Ocak'ta toplanan Kıbrıs zirvesinde, "Türkiye, Kıbrıs ulusal davamızda KKTC Cumhurbaşkanı Sayın Denktaş ve yeni kurulacak KKTC Hükümeti ile yakın danışma ve işbirliği içinde Birleşmiş Milletler müzakere sürecine etkin katkıda bulunmaya devam edecektir" denildi. MGK'nın 23 Ocak'taki toplantısının gündemini ağırlıklı olarak Kıbrıs oluşturdu.

Davos'ta, Annan ile biraraya gelen Erdoğan, Annan'dan iki tarafın da güvendiği bir arabulucu atamasını istedi ve Rumlardan her zaman bir adım önde olacaklarını söyledi. Annan, Erdoğan'ın mesajlarından çok cesaret aldığını kaydetti.

Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlamasına giden süreçte Başbakan Erdoğan'ın ocak ayı sonundaki ABD ziyareti de önemli bir etken oldu. Bush, Colin Powell'i bu konuda görevlendirdi.

Cumhurbaşkanı Denktaş, Başbakan Erdoğan, KKTC Başbakanı Mehmet Ali Talat, KKTC Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Serdar Denktaş, Dışişleri Bakanı Abdullah Gül, Başbakan Yardımcısı Abdüllatif Şener'in katılımıyla 4 Şubat'ta Kıbrıs zirvesi toplandı.

Annan, 5 Şubat'ta Denktaş ve Papadopulos'u, müzakerelere yeniden başlamaları için 10 Şubat Salı günü New York'a davet etti.

Annan, 10 Şubat Salı günü başlayan görüşmeler çerçevesinde taraflarla önce tek tek görüştü. Ardından üçlü görüşme başladı. Üçlü görüşmede, hem Papadopulos hem de Denktaş, plandaki boşlukları Annan'ın doldurmasından yana olmadıklarını söyledi.

Görüşmelerin ikinci gününde, Türk tarafı sürpriz bir atak yaparak, üç aşamalı bir plan sundu. Planda iki tarafın anlaşamaması halinde müzakerelere Türkiye ve Yunanistan'ın da dahil olması, yine uzlaşma sağlanamaması halindeyse Annan'ın hakemliğinin kabul edilmesi önerildi.

Türk tarafının önerisi üzerine, Rum tarafı da yeni bir öneri sundu. Rumlar önerilerinde AB'nin de müzakarelerde taraf olmasını talep eti.

Görüşmelerin 12 Şubat'taki üçüncü günü en çetin müzakerelere sahne oldu. Pazarlıklar nedeniyle görüşmeler 12 saati buldu. Annan taraflara, son bir metin sunma kararı aldı.

13 Şubat Cuma günü Brüksel'den önemli bir açıklama geldi. AB, Kıbrıs görüşmelerinde "taraf" olmak istemediğini bildirdi. New York görüşmelerinin sonunda her iki tarafın da onayıyla Annan, müzakerelerin 19 Şubat'ta adada başlamasını öngören deklarasyonunu açıkladı.

----------------- imza------------------