AYM'de yapay zeka dönemi: Binlerce dosya taranacak süreler kısalacak

19:21, 06/10/2026, Salı

Yeni Şafak

Yeni Şafak Haberlerini Daha Sık Gör: Tıkla ve Google'da Favorilere Ekle!

AYM'de yapay zeka dönemi: Binlerce dosya taranacak süreler kısalacak

AYM Başkanı Kadir Özkaya, Semerkant’taki kongrede yapay zekâ çalışmalarını anlattı.

Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru dosyalarının incelenmesinde yapay zekâdan yararlanmaya başladı. Semerkant’ta 1-2 Ekim’de düzenlenen Asya Anayasa Mahkemeleri ve Muadili Kurumlar Birliği Kongresi’nde sistemi anlatan AYM Başkanı Kadir Özkaya, yapay zekânın dosyaları analiz edip özetleyebileceğini, ancak yargısal karar veremeyeceğini açıkladı. Mahkeme, TÜBİTAK ile başvuruların kabul edilebilirlik incelemesine yardımcı olacak yeni bir karar destek sistemi üzerinde de çalışıyor. Özkaya, yapay zekânın hâkimin bağımsız karar verme yetkisini etkilememesi gerektiğini vurguladı.

Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuruların incelenmesinde yapay zekâ kullanımını genişletiyor. Yeni sistemle başvuru formları ve mahkeme dosyaları analiz edilerek özetlenecek. Taranmış belgeler dijital metne çevrilecek. Benzer başvurular ve ilgili içtihatlar daha hızlı bulunacak. TÜBİTAK ile geliştirilen yeni karar destek sistemi ise başvuruların kabul edilebilirlik incelemesine ve dosya notlarının hazırlanmasına yardımcı olacak. Yapay zekâ bütün bu aşamalarda hâkim ve raportöre destek verecek. Nihai değerlendirme ve karar ise yine hâkim tarafından yapılacak.

AYM Başkanı Özkaya, Semerkant’ta yapay zekânın yargıdaki kullanımını anlattı.

AYM Başkanı Kadir Özkaya, Mahkemenin yapay zekâ çalışmalarının ayrıntılarını Özbekistan’ın Semerkant kentinde anlattı. Özkaya, sistemlerin hâkim veya raportörün yerine geçmeyeceğinin altını çizdi. Yapay zekânın bilgiye daha hızlı ulaşılmasını sağlayan bir yardımcı olarak kullanılacağını belirtti.

DOSYANIN ÖZETİNİ YAPAY ZEKÂ ÇIKARIYOR

Yeni sistem, bireysel başvuru formunun yanı sıra ilgili mahkeme dosyalarını da inceleyebiliyor. Gerekçeli kararlar ve diğer belgeler analiz ediliyor. Elde edilen bilgilerle yapılandırılmış bir “Başvuru Dosyası Özeti” hazırlanıyor. Böylece raportörün dosyadaki temel bilgilere daha hızlı ulaşması amaçlanıyor.

Mahkeme ayrıca dosyalardaki bütün belgelerin metne dönüştürülmesini sağlayacak daha kapsamlı bir sistem oluşturdu. Belgeler bu sistem üzerinden analiz edilip özetlenebilecek.

TÜBİTAK İLE KARAR DESTEK SİSTEMİ

AYM’nin yapay zekâ çalışmalarının yeni aşamasında TÜBİTAK da yer alıyor. Ortak yürütülen proje kapsamında bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesine yardımcı olacak yapay zekâ tabanlı karar destek sistemi geliştiriliyor. Sistem, dosya notlarının hazırlanmasına da destek verecek.

Özkaya, yapay zekânın benzer başvuruları tespit edebileceğini söyledi. İçtihat araştırması yapabileceğini, dosyaları sınıflandırabileceğini ve kararlar arasındaki bağlantıları ortaya çıkarabileceğini ifade etti. Belge ve kararların özetlenmesinde de teknolojiden yararlanılabileceğini kaydetti.

Özkaya, “Yapay zekânın anayasa yargısındaki asıl potansiyeli; hâkimin yerine düşünmesinde değil hâkimin daha iyi düşünmesine yardımcı olmasında yatmaktadır.” ifadelerini kullandı.

SON SÖZ HÂKİMİN OLACAK

Yapay zekânın yargıda kullanımına ilişkin sınırlar da belirlenecek. Özkaya’ya göre hâkim, sistem tarafından üretilen sonucu anlayabilmeli ve sorgulayabilmeli. Gerektiğinde doğrulayabilmeli veya reddedebilmeli. Hâkim, yapay zekânın önerdiğinden tamamen farklı bir sonuca da ulaşabilmeli.

Özkaya, “Yapay zekâ hâkimin yardımcısı olabilir ancak hâkimin üzerinde bir otorite hâline gelemez.” dedi. Anayasa yargısında insan muhakemesinin vazgeçilmez olduğunu belirten Özkaya, yapay zekânın geçmiş kararları ve benzer uyuşmazlıkları ortaya koyabileceğini söyledi. Ancak anayasal değerler arasında nihai tercihin insan tarafından yapılması gerektiğini vurguladı. Bu tercihin hukuki sorumluluğunu da insanın üstlenmesi gerektiğini ifade etti.

Özkaya, “Yapay zekâ, yargısal kararın yerine geçen bir mekanizma değil hâkimin ve raportörün çalışmalarını destekleyen bir araçtır.” ifadelerini kullandı.

ALGORİTMANIN KARARI GEREKÇE OLAMAZ

Yeni teknolojinin beraberinde bazı riskler getirdiğine de dikkat çekildi. Algoritmik önyargı, eşitlik, şeffaflık ve kişisel verilerin korunması bunların başında geliyor. Teknolojinin ürettiği sonuçlara aşırı güvenilmesi de yargı açısından risk olarak değerlendiriliyor.

Özkaya, yapay zekânın sunduğu bir önerinin hangi verilere dayandığının anlaşılabilmesi gerektiğini belirtti. Hâkimin açıklayamadığı algoritmik bir sonucun karar gerekçesine dönüşmesinin hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmayacağını vurguladı.

MAHKEME DOSYALARINA VERİ GÜVENCESİ

Mahkeme dosyalarının yapay zekâ sistemlerinde işlenmesi de kurallara bağlı olacak. Kişisel verilerin hangi amaçla kullanılacağı açıkça belirlenecek. Verilerin hangi güvenlik tedbirleri altında işleneceğinin de ortaya konulması gerekecek.

Özkaya, kurulacak modelin üç temel ilkeye dayanması gerektiğini söyledi. Bunları insan merkezlilik, şeffaflık ve denetlenebilirlik ile yargısal bağımsızlığın korunması olarak sıraladı. Özkaya, “Asıl görevimiz, teknolojik yenilik ile anayasal güvenceleri birlikte yaşatacak bir model geliştirmektir.” dedi.

BAŞVURULARIN YÜZDE 34’Ü DİJİTAL

AYM’deki dönüşüm bireysel başvuruların yapılma biçimine de yansıdı. Avukatlar, 1 Ekim 2025’ten itibaren bireysel başvurularını UYAP üzerinden elektronik ortamda yapabiliyor. Özkaya’nın verdiği bilgiye göre bu tarihten sonra Mahkemeye ulaşan bireysel başvuruların yüzde 34’ü elektronik ortamda gerçekleştirildi.

SEMERKANT DEKLARASYONU KABUL EDİLDİ

Özkaya, bu çalışmaları Semerkant’ta düzenlenen Asya Anayasa Mahkemeleri ve Muadili Kurumlar Birliği VII. Kongresi’nde anlattı. “Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Bağlamında Anayasa Yargısı” temasıyla gerçekleştirilen kongreye farklı ülkelerden anayasa ve yüksek mahkeme temsilcileri katıldı.

Kongre kapsamında yapılan AAMB Üyeler Kurulu Toplantısı’nda yapay zekâ ve dijitalleşmenin anayasa yargısında kullanımına ilişkin hedefleri içeren Semerkant Deklarasyonu kabul edildi. Birliğin üyelik yapısının geliştirilmesi ve dış paydaşlarla iş birliğinin güçlendirilmesi de görüşüldü. Özbekistan Anayasa Mahkemesinin yürüttüğü dönem başkanlığının 2027-2029 yılları için Filipinler Yüksek Mahkemesine devredilmesi değerlendirildi.

44 ÜLKEDEN 480 KATILIMCI

Kongre kapsamında Genel Sekreterler Toplantısı da gerçekleştirildi. AYM Genel Sekreteri Murat Azaklı, Mahkemenin AAMB bünyesindeki eğitim çalışmalarını anlattı. Azaklı, 2013 yılından bu yana düzenlenen Yaz Okulu programlarına 44 ülkeden ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinden toplam 480 kişinin katıldığını bildirdi.

“HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANDIRILMASINDA TEMEL İLKELER” temasıyla 5-6 Ekim’de düzenlenen 14. Yaz Okulu programına ise 39 ülke ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinden 74 katılımcının katıldı.