Kissinger"ın yeni düzeni, Yeni Türkiye"ye uyar mı?

Geçtiğimiz Cuma günü The Wall Street Journal gazetesi, "efsanevi" dış politika gurusu Henry Kissinger"in bir makalesini yayınladı. Makale, bugün dünyada yaşanan çatışma alanlarına bakarak, modern dünyanın temelini oluşturan düzen kavramının krize girdiğini ilan ediyor... ("Henry Kissinger on the Assembly of a New World Order", 29/08, Henry Kissinger, WSJ.)

"Kimin düzeni" sorusunu az öteleyerek biraz bakalım...

Evvel yazdık; Irak, Suriye, Ukrayna, Libya, Afganistan, şimdi ayrı bir oyunun tezgâhlandığı Pakistan, Rusya ile tehlikeli ilişkiler, Çin"le Pasifik üzerinden yürütülen netameli rekabet ve Güney Çin Denizi krizi, vs... Aynı hattın "yırtılması" olarak yazmıştık ve sirayet edecek, yayılacak demiştik.

İşte Kissinger bu yırtılmanın, "çağdaş dünyanın temelini oluşturan düzenin buhranı" olduğunu söylüyor...

Onların "modern/çağdaş" dediği Batı düzenidir ve krizin temeli vurduğunu anlatıyor. (Zaten Doğu"ya kinayeli, "Dünyada düzen arayışı hep Batı toplumlarına ait kavramlarca tanımlanan bir olgu olmuştur" sözleri de onun.)

Kissinger diyor ki; "1948"den yeni yüzyılın başlangıcına kadar olan zaman, Amerikan idealizmi ve geleneksel Avrupa"nın devlet olma ve güç dengesi anlayışlarının birleşiminden ortaya çıkan bir dünya düzeninin damga vurduğu dönemdir."

Yani; "demokrasi ve serbest piyasaların yayılmasını istedik, büyük oran da başardık"a getiriyor.

Ve... "Ancak dünyanın pek çok bölgesi bu görüşü paylaşmadı ve Batı tarafından kurulan düzen şu an bir dönüm noktasında."

Avrupa"nın durumu şu; "Devletin ötesine geçmek ve yumuşak güç ilkelerine dayanan bir dış politika oluşturmak için yola koyuldu. Fakat iç otorite boşluğu ve güç dengesizliğini sınırlarının dışına iterek kendine henüz bir devlet sıfatı veremedi."

Sorunu da şu: "Strateji anlayışından uzak meşruiyet yolunda atılmış adımların bir dünya düzeni sağlayabilmesi şüpheli görünüyor."

Orta Doğu: Bölgenin tarafları birbirleriyle anlaşamadıkları gibi mezhep ve etnik bileşenlere ayrıldılar; onları destekleyen dinî milis kuvvetleri ve güçler, kendi bölgesini yönetmekte başarısız devletler fenomeni oluşturdular.

Asya"daki mücadele ise Avrupa"nın tam tersi: güç dengesi ilkeleri, ortak meşruiyet anlayışına galip geliyor ki bu da kimi anlaşmazlıkları meydan okuma noktasına getiriyor.

Buraya dikkat; "Uluslararası ekonomi ve onu görünürde kontrol eden siyasi kurumlar arasındaki çatışma da dünya düzenini zayıflatıyor." (Dünyanın siyasal yapısı ulus-devlete dayalı kalmayı sürdürürken ekonomik sistem küreselleşti.)

Uluslararası düzen bu noktada bir paradoksla karşılaşıyor: "Düzenin refahı küreselleşmenin başarısına bağlı ama süreç istenilene karşı politik reaksiyon üretiyor." (Bu ilginç bir tanımlama; Cümlenin ruhu biyolojik/yaratılmış bir varlığın bağışıklık sisteminin direnmesinden bahsediyor gibi.)

Kissinger"ın "düzenlenmesini" önerdiği bir küresel konu da, uluslararası kurumlar! Malum, Ankara"nın da bu konuda sürekli şikâyetleri oldu...

"(Uluslararası) kurumların toplantılarının doğası ve sıklığı uzun menzilli stratejinin detaylandırılmasına aksi yönde çalışıyor. Bu süreç en iyi ihtimalle taktiksel konuların tartışıldığı bir ortam, en kötü ihtimalle ise "sosyal medya" olayının az ötesine geçiyor. Uluslararası norm yapısı sadece ortak bildirilerle kabul edilemez."

Kissinger kimi şüpheleri olsa da büyük bir savaş beklemiyor. Ancak, "her bir alanın gücü, meşru sayılmayan mevcudiyetlere karşı test edilecek" cümlesini kuruyor! (Bu güçler arasındaki mücadele, ulusların arasında olandan daha zayıflatıcı olabilir.)

Çözüm?.. Dünya düzenini kurmak, çeşitli bölgelerde bir düzen oluşturmayı ve bu bölgesel düzenleri birbiriyle bağıntılayacak tutarlı bir stratejiyi gerektirecek...

"Bu hedefler kendiliğinden uzlaştırıcı değildir: radikal bir hareket bir bölgeye düzen getirebilecekken farklı bölgelerde ortamı kargaşaya sürükleyebilir."

Ve ilginç bir başkası; "Bireysel haysiyet ve katılımcı hükümetten (Demokrasiden) yana olmakla beraber, uzlaşmaya varılmış kurallar dâhilinde uluslararası iş birliğinde bulunan devletlerin dünya çapında düzeni, bizim için hem bir umut hem de ilham kaynağı olabilir"!

"Global düzen" tehlikedeyken veya "yırtılıyorken" ABD dış politikada iki konu üzerinde "muhabbet" ediyordu; a) Beyaz Saray"ın IŞİD hakkında bir stratejisi olmayışından, b) Obama bunu açıklarken üzerinde bulunan takım elbisenin modaya uygunsuzluğundan!

İşte bu ABD"nin yapması gerekenler Kissinger tarafından şöyle nasihat ediliyor; "Birleşik Devletler"in tüm bunları zıtlarıyla beraber düşünüp; evrensel ilkelerin, diğer bölgelerin tarih ve kültür gerçekliklerinin tanınması ve güvenlik anlayışları ile bütünleştirilmesi gerekir."

Hâsılı elimizde şöyle bir dünya olabilecek; Olağanüstü dönemlerde ne kadar demokratik olduğuna bakılmaksızın düzenle uyumlu ülkelerle (Mesela Mısır) işbirliği, kriz bölgelerinde "yamalı bohça teorisi", yani dar alanda huzurlu parçalar yaratıp, bunları geniş alana dikmek (Mesela; Suriye, Irak), bunların üzerine de artık atıl kalmış küresel organizasyonların tasfiyesi!..

Bu işler mi?.. Bu "düzen" Yeni Türkiye"ye uyar mı?..