Başika’nın yol haritası

ABD’den İsrail’e, İran’dan Ukrayna’ya, Irak’tan Babülmendeb’e… Birkaç güne sığdırılmış baş döndürücü gelişmeler yaşanıyor. Tüm başlıklar Türkiye’yi, ulusal güvenliğini yakından ilgilendiriyor. Gündem o kadar yoğun ki Türkiye ve Irak’ın yaptığı ortak açıklama neredeyse gözlerden kaçtı. Oysa arka planına eğilmek gerekiyor. Neler oluyor? Kendi penceremden anlatayım…

SAHİCİ JEOPOLİTiK GEREKÇELER

Bir. Trump seçimlerde ağır bir yenilgi aldı. Fatura İsrail’e kesiliyor. Bu iyidir. Ama bu sonuçların Türkiye’ye de olumsuz yansımaları olacaktır. “Demokratlar güçlenirse Türk-Amerikan ilişkilerinde kırılma olur” demiyorum. Bilakis. Türk-Amerikan ilişkilerindeki görece tazelenmenin sebebi Trump değildir. Daha önce de yazdım: Türk ve Amerikalı muhataplar, Biden iktidardayken “Sorunları çözelim” diye masaya oturmuştur. Çünkü Türk-Amerikan ilişkilerindeki tazelenme ihtiyacı sahici jeopolitik gerekçelere dayanır. Bu trend devam edecektir. Ama… F-35 konusunda da -kanaatimce- artık büyük beklenti içinde olmamak gerekir (Ankara’nın Kaan’ı geliştirme, insansız sistemler ekosistemini büyütme çabası artarak sürecektir. Geçiş sürecinde muhtemelen Eurofighter’lar önplana çıkar. İngiltere, Katar ve Umman’dan alınması beklenen uçakları biliyorsunuz. Duyduğuma göre buna İtalya’nın teklifi de eklenmiş. 2028’de üretim bandından çıkacak 10 uçak Ankara’ya önerilmiş.)

RUSLARDAN YENİ TALEP

İki. Ukrayna ve Rusya, Abu Dabi’de ABD ile masaya oturdu. Daha önceki müzakerelerden farklı bir sonuç çıkmadı. Ruslar toprak talebinden, Ukrayna da güvenlik garantisi beklentisinden vaz geçmedi. Konu esir takası ile geçiştirildi. Ama şunu gözden kaçırmamalı: Ruslar, savaşın Avrupa güvenlik mimarisiyle ilgili olduğu gerçeğinden hareketle, “barış olacaksa Ukrayna’nın ötesinde bir anlaşma yapılmalı” diyor. Şurası çok ilginç: NATO’ya sonradan katılan Doğu Avrupa ülkelerindeki ağır silahların geri çekilmesini talep ediyor.

Üç. Önümüzdeki süreçte muhtemelen Netanyahusuz, dizginlenmiş bir İsrail göreceğiz. Ankara’da yapılan değerlendirme rasyonel: Eisenkot hükümeti kurduktan sonra İsrail’in Türkiye’ye dönük politikalarının ne’liğini anlayacağız. Krizler Netanyahu’dan kaynaklanan bir sapma mı, yoksa İsrail devleti Türkiye’yi düşmanlaştırıyor mu? Göreceğiz. Ve buna göre bir pozisyon alacağız. Gerçek bu ikisinin arasında bir yerdedir: Türk-İsrail çıkarları çatışıyor. Tansiyon kaçınılmaz. Ama bu tansiyonun şiddeti İsrail’de kararları kimin aldığına göre değişiklik gösterecek.

BELİRSİZLİK KALICI STATÜKOYA DÖNÜŞÜYOR

Dört. Trump’ın İran kararı netleşiyor. Geçtiğimiz birkaç hafta içinde “acaba savaş yeniden mi başlayacak” sorusu çok soruldu. Dönüp dolaşıp geldiğimiz yer, İran’a ekonomik ambargonun derinleştirilmesi seçeneğidir. Yani mevcut “ne savaş ne barış” durumu artık yeni statüko olmaktadır. Bölge için en kötüsü bu belirsizliktir. ABD, Babülmendeb’in güven altına alındığını görmeden Hürmüz’ün kilidini -askeri yöntemlerle- açamaz. Babülmendeb konusunu S. Arabistan’ın güvenliği ile yakından ilgilidir. Bu da Mekke İttifakı’nı, dolayısıyla Türkiye’yi ilgilendirir. Bölge ülkelerinin konuşması bu kilitlenmeyi açacak en önemli formüldür. Mekke İttifakı üyelerinin Tahran’a giderek Muhsin Rızai ile görüşmesi stratejik bir hamleydi. Devamı gelecek mi göreceğiz.

İKİNCİ BAŞİKA AÇIKLAMASI

Özetle… Bölgede negatif gelişmeler bir hayli baskın. Ancak bu olumsuz tabloyu ters yüz edecek mimari kurma çabaları da sürüyor. Terörsüz Türkiye/Bölge projesi tam olarak budur. Geçtiğimiz günlerde (8 Kasım) İletişim Başkanlığı tarafından yapılan Türkiye-Irak ortak açıklamasında vurgulanan iki konu var: Bir. Türkiye, Başika üssünün Irak hükümetine kademeli olarak devri için adım atmaya başlayacak. İki. Sincar’da başlayan (PKK’nın silah bırakması) sürecinin teyit ve denetlenmesi için Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesi kurulacak.

Bu konu Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Irak Başbakanı Zeydi’nin New York’taki görüşmesinde (23 Eylül) kamuoyunun bilgisine açılmıştı. Orada yapılan açıklamada “Sincar’da devlet otoritesinin bütünüyle tesisi” ve “Başika-Zilkan yerleşkesinin Irak Federal Hükümetine kademeli devri” konusunda anlaşıldığı duyurulmuştu (Ne anlama geldiğini, konunun İran milisleri boyutunu anlatmıştım. Bknz. O açıklamanın görünmeyen yüzünde İran yazıyor, 25 Eylül.)

TEYİT KOMİSYONU KURULUYOR

Sincar Terörsüz Türkiye projesinin başarıya ulaşması için bir hayli önemli. Orada örgüte bağlı YBŞ güçleri (2 bin 200 kişi civarında) bulunuyor. Örgüt mensuplarının silah bırakarak Irak idari kurumlarına (Irak ordusuna değil) entegrasyonu konusunda bir süreç var. Zeydi bu süreci 11 Eylül’de duyurdu. YBŞ’nin silah bırakma süreci de 26 Ekim’de resmen başlatıldı. Bu süreçte -çok önemlidir- terör örgütü PKK’nın (Mahmur Kampı yakınındaki) Karaçok Dağı bölgesindeki üs ve mevzilerini boşalttığına dönük haberler de basına yansıdı (2 Kasım.) Bu gelişmelerden yola çıkarak; Irak makamları Sincar konusunda hızlı adım atıldığını, böylece Başika üssünün yılbaşına kadar Irak ordusuna devredileceğini söylüyor. Burada vurgulanması gereken iki husus var:

Bir. Başika Üssü DEAŞ tehdidine karşı kuruldu. Bu tehdit ortadan kalkınca üs misyonunu tamamladı, Irak’la ortak kullanılan eğitim üssüne dönüştürüldü.

İki. Türkiye, sınır güvenliğinin tam olarak sağlandığını düşündüğü an bu adımı atmaya hazır. Ama önce PKK’nın Karaçok, Mahmur ve Sincar’daki faaliyetlerine son verdiğini görmek istiyor. Bu konuda da açıklamalara değil sahadaki uygulamaya bakmak istiyor. İşte bu yüzden ortak komite kurma kararı alındı. Peki, bu nasıl bir komite olacak? Kimlerden oluşacak? Bu detayların henüz netleşmediği söyleniyor.