Tayland"da darbe gölgesinde taht savaşı

Tayland dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden ve Batılı yatırımcıların uluslararası yatırımları için gözünü ilk çevirdiği ülkelerden biri… Güçlü bankacılık sektörüyle, hareketli turizmiyle ve modern sanayisiyle Asya"nın göze çarpan ülkelerinden biri olan Tayland aynı zamanda ABD"nin Güneydoğu Asya"daki en yakın müttefiklerinden…

Dışarıdan bakıldığında bir demokrasinin bütün emarelerini taşıyan Tayland"ın yegâne eksiği ironik bir biçimde demokrasinin ta kendisi. Ülkede mutlak monarşinin sona erdiği 1932 yılından beri o kadar çok darbe teşebbüsü oldu ki, tam sayısı bilinmiyor. Geçtiğimiz Perşembe günü, sıkıyönetim ilanından iki gün sonra, Tayland ordusunun yönetime el koymasıyla gerçekleşen son askeri darbeyle beraber, yakın Tayland tarihindeki aşağı yukarı 20"yi bulan darbe teşebbüslerinin 12 tanesi başarıyla sonuçlanmış oldu.

Yaklaşık yedi aydır süren huzursuzluğun temelinde, hükümetin, parlamentonun üst kanadının seçimle iş başına gelmesi ve anayasanın demokratikleşmesi için hazırladığı yasa tasarıları var. Ancak sorunun kökeni daha derin. Ülke uzun zamandır iki kampa ayrılmış durumda. Bir tarafta, 2006 yılında gerçekleşen darbeden beri yurt dışında yaşayan eski başbakan Taksin Şinavatra, 2011"de seçimleri kazanan ancak bu ayın başında Anayasa Mahkemesi tarafından görevi sona erdirilen kız kardeşi Yingluck Shinawatra ve daha ziyade toplumun düşük gelirlilerinden oluşan milyonlarca destekçisi var; öte tarafta ise, Tayland ordusu, yargısı, Bangkok"un aristokrat sınıfı ve orta sınıfından oluşan monarşi taraftarları… Yani halk "kırmızı gömlekliler", yani Şinavatra taraftarları ve "sarı gömlekliler", yani monarşi destekçileri olarak ikiye ayrılmış durumda… Şinavatra taraftarları için Taksin Şinavatra bir kahraman. 2001-2006 yılları arasında, bundan önceki darbeye kadar Başbakanlık görevini yürüten Şinavatra, ülkenin kalkınıp tüm dünyanın ilgisini çeker hale gelmesini sağlayan yegane kişi olarak görülüyor. Ekonomiden sağlık politikalarına, eğitimden enerjiye, kamusal düzenlemeler ve uyuşturucuyla mücadeleden uluslararası ilişkilere pek çok alanda attığı devrim niteliğindeki adımlarla ve özellikle kırsal kesimdeki fakirliği azaltmasıyla düşük gelirli kesimin desteğini kazanan Taksin Şinavatra, bu sayede ikinci kez seçimi kazanmış ve Tayland"da darbe görmeden bir dönemi tamamlayan ilk başbakan olmuştu.

2006 darbesine doğru döşenen yolda düzenlenen protestolarda Taksin diktatörlük, yolsuzluk, çıkar çatışması ve politik yozlaşma gibi bizim de aşina olduğumuz suçlamalarla karşı karşıya kalmıştı. Yeni darbeye giden yolda hükümet karşıtlarının argümanları aynı olmakla birlikte, Taksin"in Tayland hükümeti üzerinde hala nüfuz sahibi olduğu iddia edilmekteydi. Ancak 1932"den beri tüm hükümetlerin başına geldiği gibi, son hükümetin de karşı karşıya kaldığı en büyük suçlama "Lèse majesté" yasasını ihlal, yani "krala ihanet" oldu.

"Lèse majesté", "Atatürk"ü koruma kanunu" gibi bir kanun. Öyle ki, Tayland"da cümle içerisinde dahi "monarşi", "kral" kelimelerini kullanmak dikkat gerektiriyor. Hemen her şey, monarşiye hakaret, krala ihanet olarak damgalanabiliyor. Tam da bu nedenle, ülkede siyasete dair hiçbir konu rahatlıkla konuşulup tartışılamıyor.

Tayland Kralı Bhumibol Adulyadej 86 yaşında ve aslında yasadan beklendiği gibi güçlü değil. Her ne kadar 30 milyar $"lık kraliyet servetini yönetiyor olsa da esasen ülkenin aristokrat elit tabakasının kuklası olmuş durumda. Darbenin ve aylardır süren son huzursuzluğun da ardında aslında kralın yaşının bir hayli ilerlemiş olması yatıyor. Tayland anayasasına göre, hükümet kral öldüğünde yeni kralın kim olacağını ilan etme yetkisine sahip. Yani Tayland"ın elitlerini sokakları tutuşturup yeni bir darbe gerçekleştirmeye ve ülkeyi neredeyse iç savaşa götürmeye yönelten de bu. Taksin Şinavatra, mevcut kralın 61 yaşındaki oğlu Prens Vajiralongkorn ile ittifakta, sokaklardaki kırmızı gömleklilerin arasında sık sık göze çarpan prens destekçileri de bunun göstergesi. Tayland"ın aristokratları ise Prens"in kızkardeşi Sirindhorn"un, 9 yaşındaki oğlunun naibi olarak tahta çıkmasını istiyor.

Yani darbeyle beraber Tayland"a, Ordu komutanı General Prayuth Chan-ocha"nın vaat ettiği gibi "barış ve sevgi" gelecek gibi görünmüyor. Çin kökenli olan ve solcu olmasa da Çin hükümetine yakınlığıyla da bilinen Şinavatraların politikaları, ABD"nin çıkarlarıyla tam anlamıyla örtüşmüyordu. Dolayısıyla, gerek ABD"nin gerek AB ve Japonya gibi ülkelerin darbeyi kınayarak güvenilir ve kapsayıcı seçimlerin en kısa sürede yapılmasını dile getirmesi, darbeye karşı durmalarından ziyade, sorunun hızla çözülmesi için bir baskı olarak değerlendirilebilir. Bu baskı, Batılı ve Japon yatırımcıların ülkedeki önemli yatırımlarının geleceği için de kritik önem arz ediyor. Zira bu kez, Tayland"da bir darbeden sonra sessizlik hâkim değil; "iç savaş"ın yakın olduğu söyleniyor.