Yazar Zekeriya Yıldız, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kapatmak için 'İrtica' bahanesinin kullanıldığını söylüyor. CHP'ye yakın gazetelerde çıkan haberlerden birinde Kasımpaşa'da bir grup gencin yeşil bayraklarla yürüyüşe geçtiği söyleniyor. Oysa olay sadece kazandıkları bir maç sonrası taraftarların Kasımpaşa Spor'un yeşil beyaz bayrağı ile yaptıkları sevinç gösterileri.
Bugünlerde ilginç bir demokrasi deneyinin yıldönümündeyiz. 1930 yılının Ağustos ayında kurulup Kasım ayında kapanan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın 82'nci yıl dönümü. 1930 Yalancı Bahar romanı Serbest Fırka'nın kısacık ama hazin öyküsünü anlatıyor. Kitabın yazarı Zekeriya YILDIZ'la hem kitabı hem de dönemi konuştuk.
Serbest Fırka ile ilgili yapmamız gereken ilk tespit yapay bir girişim olduğudur. Gazi Mustafa Kemal, hem devletin hem de Halk Fırkasının başında tartışmasız tek otorite iken muhalif bir parti kurdurmuştur. Eski başbakanlardan Paris Sefiri Fethi Okyar, nazlanarak biraz da korkarak partiyi kurmaya mecbur kalmıştır.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılalı daha dört yıl olmuş. Kurucuları zorlama gerekçelerle Şeyh Sait isyanının tertipçileri olarak gösterilmiş, bir kişi hariç kurucu milletvekillerinin tamamı yargılanıp ağır cezalar almış, 6'sı idam edilmiş. Haliyle korkuyor adam.
Gazi ikna ediyor. 'Cumhuriyeti ben kendim için kurmadım' diyor, 'arkamda diktatör idaresi bırakmak istemiyorum' diyor. Partinin kendi izniyle kurulduğunu gazeteler aracılığıyla kamuoyuna deklare ediyor. Para ve kadro veriyor. En yakın arkadaşı Nuri Conker'i, kızkardeşi Makbule'yi, Ahmet Ağaoğlu'nu, yine yakın dostu Tahsin Uzer'i kurucu olarak veriyor.
İki ihtimal var: Ya bu kadar ilgi göreceği tahmin edilememişti, ya da ilgi görse bile kolayca alt edileceği düşünülmüştü. Fethi Bey gibi birinin muhalefet lideri olarak seçilmesi bu ihtimalin düşünüldüğünü gösteriyor. Git denilince kolayca şapkasını alıp gidecek birisi. Kesin olan şu var ki; Serbest Fırkaya biçilen misyon, asla iktidar olması değildi. Fethi Bey, iktidar hevesine kapılınca ipi çekilmiştir.
Fethi Bey, siyasetçi değildir. Kendisine verilen görevi okuyamamıştır. Okusaydı iktidar hayallerine kapılmazdı. Fethi Bey lider de değildir. Liderler zor zamanlarda kendini gösterir. Gazi'nin ölümünden çok sonra yazdığı hatıralarında Gazi'yi tarafsız kalmamakla, demokratik teamüllere saygı göstermemekle eleştiriyor. Demokratik teamüllerde emirle parti mi kurulur Allah aşkına!
Çok bildik, çok tanıdık bir gerekçe... İrticaya odak olmak. Dünüşebiliyor musunuz; Fethi Okyar'ın, Nuri Conker'in, Ahmet Ağaoğlu'nun, Makbule Hanım'ın başında bulunduğu partinin irticaya alet olduğu varsayılıyor.
Gerekçe tanıdık, yöntem de çok tanıdık.
Belediye seçimlerinin devam ettiği günlerde CHP'ye yakın gazetelerde peş peşe haberler çıkıyor. Bir habere göre Kasımpaşa'da bir grup genç yeşil bayraklarla yürüyüşe geçiyor. Başka bir habere göre Serbest Fırkanın Adana il binasına Arapça bayrak asılıyor. Bir diğer habere göre de Menemenliler İstanbul'a telgrafla fes sipariş ediyorlar. Tabi bu haberlerin hepsi uydurmaca. Kasımpaşa Spor'un bayrağı yeşil beyaz. Kazandıkları bir maç sonrası bu kulüp taraftarı gençler sevinç gösterileri yapıyorlar. Yeşil bayrakla yürüyüş olayı bu. Adana ve Menemen'deki olaylar ise yörenin Halk Fırkalıları tarafından yapılmış provakasyonlar.
Yazık ki parti kapatıldıktan bir ay sonra Menemen'de sahnelenen irtica kalkışması adı altındaki derin devlet komplosu,birçok masum insanla birlikte Kubilay isimli genç bir asteğmenimizin başını yemiştir.
Öyle diyorlar.Yakalandıklarında üzerlerinden esrar çıkan, dinle alakası olmayan üç beş kişi şeriat ayaklanması yaptı diyorlar. Milli Güvenlik Kuruluna benzeyen üst bir yapıda bunların Nakşi olduğu, Serbest Fırkayla alakaları konuşuluyor. Sanki Nakşilik üç beş esrarkeşin eline kalmış gibi ülkenin dörtbir yanında yüzlerce kişi tutuklanıyor. Nakşiler darmadağın ediliyor.
Serbest Fırka denemesinin bir proje olduğunu söyleyen yazar Zekeriya Yıldız, "Ancak demokrasiye geçiş yanında başka amaçlar da içeriyor. Bu denklem sadece Gazi'nin kafasında var. Fakat herkes farklı algılamıştır." diyor. Serbest Fırka'nın kuruluşunda Batı'da sıkça dile getirilen diktatör benzetmelerinden Gazi'nin rahatsız olmasının etkili olduğunu anlatan Yıldız, ekonomik bunalımın, yolsuzlukların, bir türlü bastırılamayan isyanların, arka arkaya gelen devrimlerin de etkili olabileceğini söylüyor. "Ülkenin gazını almak için mi, İsmet Paşayı korkutmak için mi, dış dünyaya mesaj için mi kuruldu bilmiyoruz" diyor.
