Çocuklarda kitap okumayı bir alışkanlığın ötesinde yaşam biçimi haline getirmek için çalıştıklarını anlatan Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürü Taner Beyoğlu, “Araştıran, sorgulayan, doğru bilgiye ulaşan, üreten yeni nesil için doğduğu andan itibaren kütüphanelerimiz ile geçmişten geleceğe uzanan önemli bir kamusal kaynak sunuyoruz” diyor.
Milletleri ilerleten ve yükselten zengin kütüphanelerdir. Yeni bir kütüphane kurmak, yeni bir neslin tohumlarını atmaya benzer. Bu anlamda milletçe ne şanslıyız ki son yıllarda Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak hizmet veren kütüphane sayısı 1.279’a ulaştı. Yalnızca bakanlığa bağlı olarak hizmet veren 78 çocuk kütüphanesi bulunuyor. Bu kütüphanelerin 19 tanesi müstakil bebek ve çocuk kütüphanesi olarak minik okuyucularını kucaklıyor. Peki, kütüphaneler çocuklar ile süreli yayınlar ilişkisini kurmada ve yürütmede nasıl bir rol oynuyor? Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürü Taner Beyoğlu, çocuk kütüphaneleri ve bu çocuklara ulaşan süreli yayınlar ile ilgili olarak sorularımızı cevapladı.
ÜÇÜNCÜ MEKÂN KÜTÜPHANELER
*Günümüzde kütüphanelerimizden çocuklar yeterince faydalanabiliyor mu?
Ülkemizde çocukların halk kütüphanesi kullanma oranlarına baktığımızda her geçen yıl önemli bir oranda artış gözlemlediğimizi söyleyebiliriz. 2022 yılı itibarıyla kütüphanelere üye çocuk sayısı 329 bin 842 iken ödünç alınan çocuk kitabı sayısı 4 milyon 916 idi. Halk kütüphanelerinde bulunan çocuk kitabı sayısı ise 620 bin 598. Bu artışta elbette Bakanlığımızca hizmete sunulan bebek ve çocuk kütüphanelerinin ve erken çocukluk dönemi için özelleştirilmiş koleksiyonlarımızın katkısının büyük önem taşıdığını söyleyebilirim.
Ek olarak; yerleşik kütüphane hizmetinden yararlanamayan çocuklarımıza gezici kütüphaneler aracılığıyla hizmet sunulmakta ve bilgiye erişimde fırsat eşitliğinin oluşmasına katkıda bulunulmakta. Özel gereksinimli çocuklara yönelik çalışmaları olan kurumlar başta olmak üzere talep eden kurum ve kuruluşlara geçici derme hizmeti de Bakanlığımızca verilmekte.
ÇEKİRDEKTEN YEŞEREN BİR OKUMA BİLİNCİ
*Daha fazla çocuğun kütüphanelerde vakit geçirmesi için ne tür çalışmalar yapıyorsunuz?
Bakanlığımıza bağlı halk kütüphaneleri, bebeklik döneminden başlayan yaşam boyu öğrenme sürecinde, okuma-öğrenme ilişkisinin kurulmasını sağlayarak “okuma”nın, bir eylem olmaktan öte bir yaşam biçimi olmasını destekliyor ve faaliyetlerini buna göre şekillendiriyor. Erken çocukluk dönemini hedef alan çocuk kütüphanelerinin en önemli amacı, çekirdekten yeşeren bir kütüphane ve okuma bilinci oluşturmaktır.
Yapılan araştırmalar, okuma kültürünün geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sürecinde erken çocukluk döneminin en kritik dönem olduğunu ortaya koyuyor. Halk kütüphanelerinin koleksiyonlarında yer alan, bebeklerin görsel okuma dönemlerinde faydalanacakları oyuncaklar, dokunmatik kitaplar vb. materyaller sayesinde bebeğe 0-3 yaş aralığında ulaşılmakta. Okul öncesi ve okul çağı çocuklara yönelik faaliyetler, çocukların fiziksel ve bilişsel gelişimlerine katkı sağlamaktadır.
Bebeklerin ve çocukların bilişsel, sosyal, duygusal, motor gelişim alanlarının ve duyularının harekete geçirilmesine yönelik materyallerle donatılan bebek kütüphaneleri, okumaya ve kütüphane kullanmaya özendirmenin yanı sıra bilgiye ulaşma hakkı konusunda erken yaşta farkındalık oluşturmakta.
Bebek ve çocuk kütüphanelerinde çocuk gelişimi ve okul öncesi alanında uzmanlar ve kütüphaneciler iş birliği ile etkinlikler gerçekleştirilmekte. Ek olarak; ebeveynlere yönelik çocuk bakımı, sağlıklı beslenme, çocuk ve kadın sağlığı, kadın hakları vb. konularda eğitim programları, seminerler, kurslar ve atölyeler düzenleniyor. Son beş yılda, yurt genelinde düzenlenen 59.293 kütüphane etkinliğine, toplam 2.484.020 çocuğumuz katıldı.
Daha fazla çocuğun kütüphanelerde vakit geçirmesini desteklemek amacıyla, bebek ve çocuk kütüphanelerinin sayısının artırılmasına, kütüphane koleksiyonlarının çocukların istek ve ihtiyaçları doğrultusunda zenginleştirilmesine ve çeşitlendirilmesine yönelik çalışmalarımız devam ediyor.
KÜTÜPHANELER ATÖLYELER İLE RENKLENİYOR
Halk kütüphanelerinde yer alan çocuk bölümlerinin yanı sıra, yurt genelinde 78 çocuk kütüphanesi ve 19 bebek ve çocuk kütüphanesi hizmet vermekte. Zengin kitap ve süreli yayın koleksiyonuna sahip çocuk kütüphanelerinde; robotik, keçe, origami, örgü, seramik, ebru, dikiş, takı tasarımı, ayraç ve şapka yapım atölyeleri, gölge oyunu gösterileri, masal saatleri ile edebiyat, kültür, sanat, kişisel gelişim ve sağlık alanlarında söyleşiler, aile seminerleri ve farkındalık eğitimleri düzenleniyor.
Ek olarak; halk kütüphanelerinde başta çocuk kullanıcılar olmak üzere tüm kullanıcılarımıza yönelik bilim, robotik-kodlama, ahşap tasarım, matematik, akıllı tarım, ebru, sıcak cam, epoksi atölyelerinde ve sanal gerçeklik (VR) platformlarında etkinlikler ve eğitim programları düzenlenmektedir. Şu an hâlihazırda yurt genelinde 200’e yakın atölyemiz hizmet veriyor.
Bakanlığımız tarafından; öncelikle çocuklar ve risk altında olan dezavantajlı gruplar olmak üzere tüm bireylerin kütüphane hizmetlerinden faydalanabilmelerini sağlamak, okuma kültürünün geliştirilmesine ve yaygınlaştırılmasına ilişkin strateji ve politika belirlemek amacıyla, kütüphaneciler, akademisyenler, ilgili kamu kurumları, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları temsilcileri ve konuya ilişkin uzmanların katılımı ile çalıştaylar düzenlenmektedir. Çalıştay sonuç raporları basılı ve elektronik olarak kitap haline getirilmekte; tüm halk kütüphanelerine ve talep eden ilgili kurum ve kuruluşlara iletilmektedir.
GÜNCEL YAYINLAR KOLEKSİYONA KATILIYOR
*Nitelikli çocuk kitapları ve süreli çocuk yayınları çocukların okuma alışkanlığı kazanmasında oldukça etkili. Kütüphanelerde bu anlamda nasıl bir yol izleniyor?
Bildiğiniz gibi son yıllarda çocuk edebiyatımız çok önemli bir ivme kazandı. Resimli çocuk kitaplarından, etkinlik kitaplarına, çocuk edebiyatı ürünlerinden gençlik romanlarına halk kütüphaneleri güncel yayınları her yıl düzenli olarak koleksiyonuna dahil ediyor. Süreli yayınlar ise düzenli olarak kütüphanelerimizde bulunuyor. Böylece çocukların her yaşta yeterli sayıda ve çeşitte kitaba erişiminin sağlanması için çaba harcanıyor. Bunun yanında, kütüphanelerimiz özellikle bebek ve çocuk bölümlerinde kitapları destekleyici çok çeşitli materyaller ile çocuklara farklı okuma deneyimleri de sunmakta. Akıllı kitap, e-kitap, oyunlar, eğitim materyalleri, drama köşeleri ile çocukların kitaplar ve süreli yayınlara daha geniş bir vizyon ile bakmaları sağlanmakta. Diğer taraftan kütüphanecilerimiz yerel ihtiyaçları ve ulusal vizyonumuzu gözeten etkinlik takvimleri ile çocukların okuma kültürü kazanmasında önemli katkı sunmakta.
KEŞFE İMKÂN SUNAN MEKÂN TASARIMLARI
Son 5 yıldır özellikle yenilediğimiz ve yeni açtığımız bebek ve çocuk kütüphanelerinde çocukların erken yaşta kendi edebi yolculuklarını keşfetmelerine imkân sunan mekânsal tasarımlar tercih etmekteyiz. Çocuklar ebeveynlerine ihtiyaç duymaksızın kütüphanelerimizde kendi boyutlarındaki kitaplıklardan kitap seçip okuma köşelerinde keyifle kitaplarını inceleyebiliyor. Bu ve daha birçok hizmeti ücretsiz bulabildiği kütüphaneleri hayatın içerisinde konumlandırarak hizmette sürekliliği de sağlamak için çalışmalar yürütüyoruz. Örneğin, havalimanı ve gar kütüphanelerimiz, gezici kütüphanelerimiz, AVM kütüphanelerimiz ya da plaj kütüphanelerimiz ile her yerde olmayı ve çocukların hayatlarının her kısmında kitaba kolayca erişimini sağlamayı hedeflemekteyiz.
Esasen yapmaya çalıştığımız, çocuklarda kitap okuma alışkanlığı geliştirmenin çok ötesinde çocuklarda okuma kültürünü geliştirmek! Araştıran, sorgulayan, doğru bilgiye ulaşan, üreten yeni nesil için doğduğu andan itibaren çocuklara kütüphanelerimiz ile geçmişten geleceğe uzanan önemli bir kamusal kaynak sunuyoruz.
26 ÇEŞİT ÇOCUK DERGİSİ
*Günümüzde çok sayıda çocuk dergisi çıkıyor. Bu dergilerin çocuklara ulaşmasında kütüphaneler önemli adreslerdir. Çocuklar için süreli yayınları takip edecekleri çocuk kütüphaneleri var mı?
Türkiye’de çocuklara (0-14 yaş) yönelik 100 çeşit süreli yayın bulunmakta. 2023 yılında bakanlığımıza bağlı hizmet veren kütüphanelerde yer almak üzere 26 çeşit çocuk süreli yayınına abonelik gerçekleştirildi. Ayrıca; TÜBİTAK ve RTÜK gibi kurumlarca çocuklara yönelik olarak yayımı gerçekleştirilen süreli yayınlara da kütüphanelerimizde yer verilmekte.
ÇOCUKLARIN KENDİ YAYININI ÜRETMESİ ÖNEMLİ
*Siz çocukluğunuzda çocuk dergilerini takip eder miydiniz? Sizce çocuk dergileri çocukların okuma alışkanlığı edinmesinde nasıl bir rolü var?
Süreli yayınların başta erken okuryazarlık olmak üzere çocuklarda okuma kültürünün gelişmesine önemli bir katkı sunduğuna inanıyorum. Dergiler güncel bilgiler ile çocuğun merakını düzenli olarak besler. Günümüzde dergiler zenginleştirilmiş içerikleri ile 21. yüzyıl becerilerinin gelişmesi için ailelere kılavuz da olmaktadır. Okuma parçaları, edebi metinler, bilgi köşeleri, oyunlar ve bulmacalar ile çocuğun beyin gelişimini desteklerken çocuklarımızı ileri okuma ve araştırma yapmaya da yönlendirirler.
Benim çocukluğumda okullarda edebiyat kolu/kulübü olurdu. Bu gruplar okul dergisi ve gazeteler çıkarırdı. Bence çocukların sadece süreli yayına erişmesi ve faydalanması değil, aynı zamanda kendi içeriklerini üretmesi ve o disiplin ile bunu yayına dönüştürmesi de çok önemli.
Bunun yanında elbette, çocukluğumda ve gençliğimde benim de severek ve keyifle takip ettiğim süreli yayınlar vardı. Her ay yeni konu ve içeriklerin neler olduğunu merakla bekler, kitabevi ya da gazete bayilerinden ilgi alanıma göre dergi almak hayatımın kıymetli bir rutiniydi. Elbette şu an çok daha fazla çeşit dergi bulunuyor ve hatta giderek e-dergiler hayatımızın bir parçası haline geliyor.
