2013 Piri Reis yılının sonuna gelirken onun adına açılan Piri Reis ve Haritaları sergisi teknolojiyi peşinden sürükleyen denizciye bir hediye niteliğinde. Sergi küratörlerinden Sinan Ceco 'Biz bu çalışmayla sadece sergi açmadık, teknoloji geliştirdik' diyor.
UNESCO 2013 yılını Piri Reis Yılı ilan etti. 500 yıl önce çizdiği dünya haritasıyla bir ilki başaran Piri Reis adına bir çok sergi açıldı, konferanslar düzenlendi. Yılın bitmesine az kala başarılı kaptan için yeni bir sergi daha açıldı. Ama bu seferki diğerlerinden biraz farklı. Haritaların sıralandığı, uzun boğucu metinlerin duvarlara asıldığı bir iş değil ' Piri Reis ve Haritaları' sergisi. İstanbul Deniz Müzesi'nin yeni binasında ilk olan bu sergide, harita ormanları da var, interaktif zeminde Akdeniz'de gezinme imkânı da. Tüm bunların yanı sıra bir de Piri Reis'in dünya haritasını çizdiği Kilitbahir Kalesi'ndeki odasına uğruyorsunuz ki, koca reis sizi haritasının başında çalışırken karşılıyor. Tüm aşamalarıyla teknolojik bir sergi anlayacağınız. Çalışmayı yürüten ekip de sıkıcılıktan kurtulup, işi interaktif bir zemine taşımanın çağın gereği olduğunun altını çiziyor.
Sergiyi gezmeden önce yapılış sürecini iyi anlatmak gerek. Çünkü bu sergi bünyesinde bir çok ilki taşıyor. Tamamen bu ülke insanlarının emeğiyle oluşan sergide, yurt dışından en ufak bir destek yok. Küratörler Sinan Ceco ve Hasan Mert Kaya'nın Kasım 2012'den bu yana üzerinde çalıştıkları bu sergi çok kişilik bir ekibin ürünü. Son altı aydır üretim sürecine geçilen çalışmaya baş danışman olarak İdris Bostan destek verirken, Baha Tanman sanat tarihi, Fikret Sarıcaoğlu ise harita tarihi danışmanlığını üstlenmiş. Heykel, interaktif, mimari tasarım, prodüksiyon gibi alanlarda hummalı bir şekilde çalışılan sergi, interaktif bir çalışma. Bu tarz işler dünyada sayılı, Türkiye'de ise başarısızlıkla sonuçlanan birkaç deneme harici ilk. Bizlere sergiyi gezdiren küratörlerden sanat tarihçisi Sinan Ceco 'En az sıkıntıyı içerik konusunda yaşadık. Bizi teknoloji yordu. Yurt dışından bilerek destek almadık. Bu işin öncü olmasını istiyorduk. Tematik bir sergi, eğlendirerek öğretmek temasına dayalı. Çok fazla yazı yok. Ama insanlar bu sergiyi gezdikten sonra Piri Reis ismini ve haritasını unutmayacaklar. Ve akabinde merak duyguları tetiklenmiş olacak' diyor.
Deniz Müzesi'nin 2. katında yer alan sergi yerdeki işaretçi pusulalarla sergiyi doğru bir sıralamayla gezmenize yardımcı oluyor. Girişte, çalışmaya dair temel bilgilerin olduğu alan bulunuyor. Burada Piri Reis'in eserleriyle ilgili bilgilendirici panolar da yer alıyor.
Girişten sonra yine işaretçileri takip ederek küratörlerin adına 'harita ormanı' dedikleri alanın ilk kısmına ulaşıyorsunuz. Burada Piri Reis'in meşhur kitabı Kitab-ı Bahriye'den Piri Reis'in çizdiği görüntülerin asılı olduğu tablolar bulunuyor. Tabloların bir yüzünde Piri Reis'in çizimleri, diğer yüzünde ise o alanın aynı açıyla bugünkü uydu görüntüsü yer alıyor. Ayrıca bu alanda Deniz Müzesi'nin arşivinden alınan Kitab-ı Bahriye'nin 4 orijinal nüshası sergileniyor. Harita Ormanı'ndan sonraki durak sinema salonu. Burada yine aynı ekip tarafından hazırlanan on dakikalık kısa bir film izlettiriliyor. Müziklerini Can Atilla, seslendirmesini Ahmet Mümtaz Taylan'ın yaptığı filmde, Piri Reis'in yaşam hikayesi özetleniyor. İzleyenleri, amcası Kemal Reis'in yanında denizciliğe başlayan Piri Reis'in Kahire'de idam edilmesiyle sona eren hayatına tanık eden film, belirli periyotlarda izlettirilecek.
Sergiyi gezdikten sonra özellikle interaktif bölüm için ciddi bir çaba sarf edildiğini düşünüyoruz. 180 metrekarelik alanı projeksiyonla kaplamanın zorluğundan bahseden serginin küratörü Sinan Ceco 'Bu kadar alanı projeksiyonla kaplamak zordu, AR-GE yaptık. Çok masraflı bir projeydi. Biz sadece bir sergi açmadık, teknoloji geliştirdik. Kültür Bakanlığı, Başbakanlık Tanıtma Fonu ve Gürsoy Grup'un sahibi Hasan Gürsoy projenin başından beri yanımızda yer aldı. Bu 3 hami olmasaydı bu iş bu hale gelmezdi' şeklinde konuşuyor.
Bugüne dek Piri Reis'le ilgili çok fazla sergi açıldı. Sergiyi gezince bu işin farkını hemen anlıyorsunuz ama biz yine de serginin küratörü Sinan Ceco'ya sizin farkınız ne diye sorduk. Ceco bu soruyu şöyle cevaplıyor: 'Evet, yılbaşından bu yana çeşitli sergiler yapıldı, ama Piri Reis'in algılanmasında ne kadar yer buldu ve ne kadar katkı sağladı? Haritaları duvara dizmek, ne müzecilik ne de sergiciliktir. Biz yıl boyunca oluşan bu boşluğu kapatmayı hedefledik. O yüzden sergimizin girişi ücretsiz. Genç, yaşlı, herkes gelip görsün istedik.' Piri Reis ve Haritaları, bundan böyle Deniz Müzesi'nin daimi sergisi olacak. Müzenin koleksiyonları arasına girecek olan sergiyi dünyaya taşımak isteyen bir kurum olursa götürülüp yine ücretsiz sergilenecek.
Bu arada dışarıda bekleyenler ise Piri Reis'in dünya haritası üzerine aldığı notları geniş panolarda okuyabilecekler. Numaralandırılan notlarda, haritaya dair bir çok detaya kolayca ulaşmak mümkün. Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfine dair en önemli haritayı çizen Piri Reis'in bunun yanı sıra Akdeniz'le ilgili 2 binden fazla haritası bulunuyor. Filmi izledikten sonra geçtiğiniz ikinci Harita Ormanı'nda işte bu haritalardan yetmişi sergileniyor. Sardunya, Kıbrıs, Anamur, Girit, Çanakkale, Gazze, Cebelitarık gibi 70 lokasyonu aynı anda salonda yer alan dokunmatik masada da görebiliyorsunuz. Kırmızı noktalı adaları tıkladığınızda dokunmatik ekranda haritaya dair teknik bilgiler, bugünkü uydu görüntüleri ve haritanın orijinali önünüze geliyor. Geçmişten günümüze bir kıyas imkanı da sağlayan bu çalışma, değişime tanıklık ettirecek cinsten. Bu bölümde dikkat çeken bir başka ayrıntı ise raylı harita dolabı. Bu dolapta Piri Reis'in dünya haritası şeffaf cam üzerine basılı halde yer alıyor. Modern dünya haritasıyla Piri Reis'in haritasını kıyaslamak için yapılan bu raylı dolaplar sayesinde iki haritayı kolayca kıyaslayabiliyorsunuz.
Bana kalırsa serginin en ilginç bölümlerinden biri bundan sonra başlıyor. Piri Reis'in dünya haritasında masalsı bir yolculuk temasıyla hazırlanan interaktif bölümde dünya haritası zeminde anime edilmiş. Ziyaretçilerle etkileşimli bir şekilde çalışan sistemde altmış saniyede bir, birbirini kovalayan 2 tema var. Okyanus ve Piri Reis'in dünya haritasında gezme imkanı sunan bu bölümde ayrıca bir de seyir terası bulunuyor. Gemi küpeştesi olarak inşa edilen bu terasta, kendinizi denizin ortasında seyahat ediyor gibi hissediyorsunuz. Yüzen balıklar, uçuşan kuşlar ve gemilerle süren bu yolculuk Piri Reis'in ömrünü adadığı denizin sonsuzluğunu sunuyor. Bu alanı geçtikten sonra Piri Reis'in 1513 dünya haritasını çizdiği Kilitbahir'deki odasına geçiş yapılıyor. Burada heykeltıraş Hakan Temur'un yaptığı gerçekçi bir Piri Reis heykeli yer alıyor. Piri Reis'in belli bir tipolojisi olmadığı için burada yer alan temsili bir çalışma. Heykelde Piri Reis, Kilitbahir Kalesi'nde haritayı çizdiğindeki yaşlarında. Masasının üzerinde haritada çalışırken görülüyor. Bir anın dondurulması şeklinde tasarlanan heykeli de gördükten sonra yerdeki pusulalar ziyaretçileri çıkışa doğru yönlendiriyor.
