Türk-Kürt ittifakı nasıl bozuldu?

Osmanlı'nın gözünün nuru Musul, Batı için petrol ve zenginlik demek. Aynı zamanda 95 yıldır Türklerin şark çıbanı, Kürtlerin ise kadim memleket meselesi. İşte bu yüzden Lozan'dan bu yana asırlık pazarlık konusu oldu. Lozan görüşmelerinden 2 ay önce, 15 Eylül 1922'de Rus diplomatların belgelerine yansıyan bir mutabakat imzalandı. Rus diplomatik kaynaklarında zikredilen antlaşmanın TC Genel­kurmay Başkanlığı kayıtlarına göre tamamı (günümüz Türkçesiyle) şöy­leydi:

1)Güney Kürdistan bölgesi işgal altında olması sebebiyle başlangıçta Anadolu'da oluştuğu şekliyle Şeyh Mahmud Efendi'nin başkanlığında bir heyet-i temsiliyenin oluşturul­ması ve Güney Kürdistan Hareket-i Umumiye-i Milliye başkumandanlı­ğının Şeyh Mahmud tarafından ye­rine getirilmesi.
2)Heyet-i temsiliye başkanlığı va­sıtasıyla Güney Kürdistan'da TBMM Hükümeti'nin Teşkilat-ı Esasiye'sine (1921 Anayasası) uygun bir şekilde iç teşkilatının kurulması ve bu teşki­latın bağımsız olarak Güney Kürdis­tan heyet-i temsiliye idaresinde bu­lunacak bölgenin nüfus ve bütçesi elverdiğince askerî teşkilatının ku­rulması ve bunun için ihtiyaç olan mühimmat ve silahların TBMM'in­ce temini.
3)Askeriyenin ve dışişlerinin doğrudan doğruya TBMM'ye ait ol­ması.
4)Güney Kürdistan'da bulunacak TBMM Ordusu ve birliklerin iç asa­yişi temininde heyet-i temsiliye em­rinde bulunması.
5)Asker sevkiyatı dışında barış zamanlarında Güney Kürdistan'da bulundurulacak askerin sayısının heyet-i temsiliye başkanlığının gös­tereceği ihtiyaca göre tespit edilip TBMM'nce onaylanması.
6)Güney ve doğu sınırları için hudut komisyonlarıyla hudut bir­liklerinin Güney Kürdistan heyet-i temsiliyesince oluşturulması.
7)Güney Kürdistan heyet-i temsi­liyesinin idaresindeki bölgenin ku­zeyde Şemdinan (Şemdinli) hudu­duna kadar; güneyde Hamrin Dağı, doğuda İran, batıda Dicle Nehri ola­rak belirlenmesi.
8)İşbu bölgenin İngiliz işgali al­tında bulunan kısmının tahliyesiyle Güney Kürdistan heyet-i temsi­liyesine teslim edilmesi için ihtiyaç duyulması halinde İngilizlere sert bir ültimatom verilmesi, Güney Kürdistan'ın kaderinin TBMM hü­kümetine bağlı olduğunun (kader birliği yaptığının) ilan edilmesi.
9)Güney Kürdistan hudutları içinde olup bugün TBMM hüküme­ti birlikleri tarafından işgal edilmiş olan bölgenin 8. maddede izah edi­len ültimatom verilerek Güney Kür­distan heyet-i temsiliyesi tarafından teslim alınması
10)Bütün bu hususları tesbit et­mek için tam yetkiyle vekalet veril­miş bir heyetin umumi askerî birlik (Türkiye'nin bölgedeki birliği kast edilmiş) kumandanlığı tarafından güvenilir bir kişi refakatinde Anka­ra'ya gönderilmesi.

Kürtler yeniden Osmanlı ittifakı­nı düşünerek heyecanla sarıldıkları muhtar Kürdistan fikrinden hare­ketle oluşturduğu birlikle İngilizle­re karşı Musul vilayetinin hemen her noktasında savaşa tutuştular. İngilizler Kürdistan Krallığı ilanına mukabil Kürtlerle ittifak kurmayı beklerken, saldırılara ilk etapta mu­kavemet gösteremeyip geri çekildi­ler. Derbent şiddetli çarpışmaların yaşandığı bölgelerden biriydi: Kürt milis kuvvetleri Kûtu'l-Amâre'den sonra İngilizlere Irak cephesindeki ikinci ciddi mağlubiyeti yaşattılar. Kısa zamanda Süleymaniye, Revan­duz, Musul ve Kerkük de İngiliz iş­galinden kurtarıldı.

Özdemir Bey ve Şeyh Mahmud hilafet çatısı altında kurulacak fe­derasyona inandıklarından olmalı, taraflar Anadolu'da şekillenen he­yet-i temsiliye modelini esas alarak, Şeyh Mahmud'u Cenubî Kürdistan heyet-i temsiliye reisi ilan ettiler. İngilizlerin Kürdistan Krallığı fikri sekteye uğramış, yerini Türkiye ve Hilafete Merbut Özerk Kürdistan al­mıştı.

Türk ve Kürt tarihçilerin ekseri­yeti, Londra ile Ankara'nın hilafe­tin kaldırılması, Kürtlerin geleceği ve Musul'un durumu üzerine gizli bir mutabakat yaptığını kaydeder­ler. Buna göre Türkiye İngiltere'nin Irak'taki çıkarlarını sekteye uğrata­cak taleplerden vazgeçecek, İngil­tere de başta Kürtler olmak üzere Türkiye'de kurulan yeni rejime so­run teşkil edecek hareketleri desteklemeyecekti. Balkan Harbi'nden itibaren 11 yıl kesintisiz savaşmış yorgun bir halkın varlık mücadele­si verirken ayakta kalabilmek adına zaruri olarak Musul üzerindeki he­saplarından vazgeçtiği ihtimalini de unutmamak gerekir. Velhasıl Lozan'da bırakılan Mu­sul; Süleymaniye, Kerkük, Erbil, Duhok, Hanıkin, Sincar ve Zağo'dan oluşan büyük bir Osmanlı vilayetiy­di, diğer adıyla Cenubî Kürdistan'dı.