Prototip; ama fazla prototip

Sonda söylenecek olanı başta söyleyelim: Genç yönetmen Emin Alper'in ilk uzun metrajı ''Tepenin Ardı'' bütün güzel yorumları hak ediyor fakat milimetrik hesaplı denkleminin çok açık olmasıyla da kolayca çözülerek o meşhur 'kekremsi' tadı bırakıyor ardında.

Film, bir Türkiye manzarası; ne eksik ne fazla. Gerçi yönetmen, uluslararası festivallerde filmin, seyircilerce hem evrensel hem de kendi ülkeleri özelinde algılandığını söylüyor ama biz de Türkiye izleyicisi olduğumuza göre ayan beyan aynamız olan filmi bu şekilde yorumlamakla yanlış yapmış olmayız- kaldı ki yönetmen de çeşitli röportajlarında bu bakış açısına sahip çıkıyor.

Tabiatın, egemenliğini kaybetmediği fakat insanın, sürekli yok edici müdahalelerde bulunduğu bir coğrafya ve sahneyle açılıyor film; çalılıkları sopalayan, kurbağanın üzerine sopayla bastıran birileri var. Bir de uykusundan kan ter içinde uyanıp tüfeğini kaptığı gibi karşı tepeleri gören bir mevkie koşturan, tedirgin bir yaşlı adam...

Yaşlı adam; Orman İşletmesi''nden emekli olduktan sonra yaylada babadan kalma bir araziyi işlemeye ve burada ufak bir keçi sürüsü beslemeye başlayan Faik. Araziye bakmak üzere anlaştığı bir yörük ailesiyle; Mehmet, karısı Meryem ve delikanlı çoban Sülü ile yaşıyor. Bir akşam, edebiyat öğretmeni olan oğlu Nusret ve torunları; psikolojik tedavi gören Zafer ile tam bir ergen olan Caner geliyor ziyaretine. Faik, arazisine hayvanları giren yörükleri cezalandırmak için alıkoyduğu keçiyi, işte bu ziyaret şerefine kesiyor o akşam. Ondan önce Caner'e tüfekle nişan talimi yaptırıyor- erkekliğin şanındandır ya! Yörük Mehmet de ziyafetten gizli gizli rakı takviyesi yapıyor oğlana. Zafer'se gün ve gece boyu, askerlerle dolu tuhaf sahnelerin içinde yaşıyor sürekli. Nusret, kaybettiği eşinden sonra ikinci kez evlenmesi yönündeki ısrarları, edebi alıntılarla savuştururken Faik, 'tepenin ardı'ndaki yörüklere bitmez tükenmez öfkesini her cümleye virgül yapıyor adeta.

Üç kuşak erkeğin; başarısızlıklar, bunalımlar ve öfkelerle sarılmış hikayeleri arasında art arda yaşanan tuhaf olaylar, Faik'in dikkatini yine yörüklere yöneltiyor. Yönetmene göre Faik, kendi kusurlarını örtmek için 'öteki'ni 'günah keçisi' ilan edendir.

Filmin sürprizlerini ele vermemek için bu kadarla iktifa ettiğimiz özette bile denklemde kimin nereye oturduğu anlaşılmıştır herhalde: Güvenlik paranoyasıyla (ve yönetmenin ifadesiyle kendi kusurlarını örtme gayretiyle) kendine günah keçisi icat eden bu topluluk, Türkler, 'tepenin ardı'ndakiler de Kürtler. Aymaz halde erkekliğini kanıtlamaya çalışan Caner ve ismiyle namüsemma, iki ayaklı bir hezimet olarak dolanan Zafer'se bugünün gençliği. Çoban Sülü ve sürünün 'güvenliği'nin emanet edildiği, daha sonra ise şaşkın Caner'in öldürdüğü köpek 'paşa' bile isimleriyle hayli zengin bir çağrışım sunuyor zaten! Filmin tek kadını, Mehmet'in karısı Meryem ise sürekli hizmet eden, sözüne kıymet verilmeyen, cefakar ve sürekli barış vurgusu yapan haliyle filmin 'fazla' prorotip oluşuna bir başka dayanak.

Westernleri andıran atmosferi, adım adım ilerleyen gerilimi ve özellikle Berk Hakman'ın sağlam oyunculuğuyla övgüyü hak eden film, manzarayı resmederken resmin bütününü göstermemekle kendi elini zayıflatıyor. Günah keçisi bulduğu iddiasıyla bir topluluğu eleştirirken aynı hataya kendi düşüyor. Türkiye özelinde konuşacaksak; on yıllardır yaşanan bir sorunun tek kaynağı, Türk toplumu olabilir mi gerçekten? Bu sürtüşmeyi başlatan, sürdüren ve bitmesine izin vermeyen yapıların, hele bir akademisyen olarak, elbette Alper de çok iyi farkındadır. Kürt yönetmen Miraz Bezar'ın ''Min Dit''inde ilk kez ismiyle cismiyle alenen suçlanan ve hesap sorulan JİTEM ve benzeri olgular varken sadece bir topluluğu işaret etmek ne kadar insaflıdır; onu da tartışmak gerek. Dileriz film, böyle tartışmalara vesile olur.

Filmin, İstanbul'da Altın Lale ve FIPRESCI ile Berlin'de Caligari ödülleri başta olmak üzere dünya çapında 16 ödül sahibi olduğunu da hatırlatalım.